Tsjechische burgers brengen in tevredenheid hun stem uit

PELHRIMOV - Vanuit het oude stadsplein gezien gaat het eigenlijk heel goed met Pelhrimov en zijn 17 000 inwoners. De Tsjechische lokale verkiezingen, vandaag, gaan hier niet over thema's die de gemeenschap zullen verscheuren.

Op een paar na zijn alle huizen aan dit middeleeuwse plein gerestaureerd, en de middenstand is teruggekeerd onder de unieke arcades met speelgoedwinkels, een sjieke delicatessenzaak en banken. Ieder kwartier slaan rond het oude plein de historische klokkentorens - om de beurt, want Pelhrimov is een georganiseerde stad. Vanuit zijn werkkamer houdt burgemeester Jan Tomasek het hart van zijn stad persoonlijk in de gaten.

Vlak na de 'fluwelen revolutie' van '89 waren de burgers van Pelhrimov een beetje benauwd voor slechte invloeden. Zij waren vooral bang dat hun kinderen aan de drugs zouden gaan of zich zouden inlaten met punks of skinheads.

Maar die angst is ongegrond gebleken. De invloed van buiten heeft zich voorlopig beperkt tot sportschoenen, spijkerbroeken, walkmans en computerspelletjes. Wel werd het plaatselijke gymnasium onlangs opgeschrikt door een reeks bommeldingen, maar dat bleek het werk te zijn geweest van een ontevreden leerling. Verborgen in het heuvellandschap van Zuid-Bohemen lijkt Pelhrimov zich soepel aan te passen aan de nieuwe tijd.

Toch is de misdaad niet helemaal aan de stad voorbijgegaan. In café Maj, vlak bij het oude centrum, vertelt Frantisek zijn tafelgenoten dat de vier wielen van zijn auto die nacht gestolen zijn. Hij is laaiend, vooral ook omdat de politie naar zijn mening veel te weinig doet om de daders op te sporen. “Stelen is hier de grote mode geworden”, roept hij, nadat een stoïcijnse ober zijn zoveelste glas pils heeft neergezet. Frantisek, Jozef en Jan zijn arbeiders van een jaar of vijftig. Net als een handjevol andere oudere inwoners drinken ze hier elke dag na hun werk een biertje.

In de hoek zitten ook een paar Vietnamezen. Onder het communisme werkten hier een paar honderd Vietnamese gastarbeiders, nu zijn er nog maar een paar over. De gastarbeiders van tegenwoordig komen uit de Oekraïne.

Opvallend is dat Frantisek de daders van de diefstal niet meteen in kringen van buitenlanders zoekt. Hij vertelt dat de politie wel iets gemompeld had over een verdachte auto met een Slowaaks nummerbord, maar veel belang hecht hij daar niet aan.

Bij het volgende biertje komt het gesprek onvermijdelijk op 'het schandaal' van de stad, of liever van de streek. De voorzitter van het regionale bestuur, Ales Marecek, heeft zijn handtekening misbruikt om een grote lening voor een privébedrijf los te krijgen. Het geval staat niet op zich: in het hele land is de overgang naar het kapitalisme gepaard gegaan met duistere transacties. In het verre Praag is zelfs de hoogste baas van de voucher-privatisering, Jaroslav Lizner, op heterdaad betrapt met een koffertje smeergeld.

“Miljoenen stelen ze”, weet Frantisek, maar dat gaat het gezelschap wat ver. De wat bedachtzamere Jozef komt met een uitgebreid betoog over de democratie. Dat iemand pas schuldig is, als zijn schuld bewezen is en dat de zaak-Marecek nog niet zover is. Jozef vindt ook dat de schuld voor dit soort excessen niet altijd bij anderen gezocht moet worden. “Wij zijn zelf schuldig, we hebben nooit respect geleerd voor andermans eigendom, wij moeten zelf veranderen.”

Interpol

Achter een piepklein bureau bovenin het gebouw van het kantongerecht, net groot genoeg voor een computer, een fax en een antwoordapparaat, bevestigt Karel Zach dat de misdaad inderdaad enorm is toegenomen. Vooral diefstal en moord. Zelf kreeg hij onlangs voor het eerst met Interpol te maken, toen Chinezen uit Nederland in Pelhrimov een afvallig bendelid kwamen vermoorden.

De advocaat heeft sinds de revolutie de handen vol aan criminele zaken en fraudegevallen. En daar komen dan ook nog eens alle restitutiezaken bij van mensen die eigendom opeisen dat door de communisten in beslag was genomen. Voor een jonge advocaat zijn dit gouden tijden, zeker ook omdat de gewone burger uit alle nieuwe wetgeving totaal geen wijs meer weet. Zach vindt dat de kwestie-Marecek nogal wordt opgeblazen. De regionale baas mag dan in voorarrest zitten, maar nog altijd is niet bewezen dat hij te kwader trouw heeft gehandeld.

Op het stadhuis blijkt ook burgemeester Jan Tomasek niet goed raad te weten met de kwestie. Hij heeft de afgelopen vier jaar leiding moeten geven aan de plaatselijke privatisering en heeft daarbij voortdurend te maken gehad met fraude en bedrog. Openhartig vertelt hij dat hij daar vooral in de beginfase totaal niet op voorbereid was omdat hij als voormalige dissident geen bestuurlijke ervaring had. En dat terwijl de voormalige communisten natuurlijk precies wisten hoe de 'boedel' eruit zag en als eersten klaar stonden om als kapitalisten binnen te halen wat ze konden.

Maar de burgemeester zit er vooral mee dat Marecek nou juist helemaal niet tot deze categorie behoort. Hij was een van de oprichters van het Burgerforum in Pelhrimov, en dat maakt de zaak alleen maar verwarrender. Volgens Tomasek is de kwestie vooral terug te voeren op gebrek aan ervaring.

De plaatselijke krant Listy Pelhrimovska is ook nogal terughoudend over de kwestie-Marecek, maar dat heeft een andere reden. De krant, een dochter van de Passauer Presse in Duitsland, bestaat pas een paar maanden en de staf is erg jong en onzeker. De hoofdredactie legt uit dat je in zo'n kleine stad moet oppassen: iedereen kent elkaar. Zelf op onderzoek uitgaan is er nog niet bij, ook omdat de wettelijke regels van het spel nog niet helemaal duidelijk zijn, zegt de adjunct-hoofdredacteur. Hij denkt dat landelijke kranten veel makkelijker schandalen aan de kaak kunnen stellen.

Zonder te weten waar het nu precies om gaat, lijken de burgers van Pelhrimov zich niet echt druk te maken over hun schandaal. Het is dan ook geen echt thema bij de lokale verkiezingen die vandaag gehouden worden. In de kroeg is men het erover eens dat een goede burgemeester het belangrijkste is. Tomasek heeft het goed gedaan, vinden ze, maar de volgende moet wel beter zijn.

Dat vindt de vertrekkende burgemeester trouwens zelf ook. De overgang naar het kapitalisme is volgens Tomasek zo goed als rond, 80 procent van het eigendom is nu in privéhanden. De werkloosheid is ondanks massa-ontslagen niet boven de 3 procent gestegen, en de plaatselijke industrie staat er redelijk voor. De burgemeester vindt dat het werk nu moet worden overgenomen door vakmensen - voormalige communisten of niet. Als ze maar goed zijn.

Iets wat aan de stamtafel bevestigd wordt. Daarmee volgen de burgers van Pelhrimov de landelijke trend: ondanks alle onzekerheid en kritiek op de gang van zaken bij de overgang naar een nieuwe maatschappij stemmen de meeste mensen toch op de regeringspartijen, ook bij de lokale verkiezingen, omdat die de indruk wekken de meeste vakkennis in huis te hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden