VERKIEZINGSKOORTS VS

Trumps populisme gaat zijn concurrenten net iets te ver

Donald Trump spreekt zijn publiek toe in Iowa Beeld afp
Donald Trump spreekt zijn publiek toe in IowaBeeld afp

Er zijn kennelijk toch grenzen aan wat Republikeinse kandidaten bereid zijn uit te kramen om kiezers te trekken. Behalve als ze Trump heten.

De zakenman uit New York was al koploper in de peilingen, en liep na de aanslagen in Parijs nog verder uit. Hij deed dat onder andere door op te roepen, geen Syrische vluchtelingen tot de VS toe te laten. President Barack Obama heeft beloofd er komend jaar tienduizend te herbergen. Maar volgens Trump gaan die er, als hij president wordt, achter elkaar weer uit. En tot het zo ver is, moeten ze scherp in de gaten worden gehouden.

Een paar dagen lang was het onduidelijk, hoe ver Trump in dat laatste precies wilde gaan. In een interview met Yahoo zei hij donderdag dat het idee van een databank met gegevens over de vluchtingen, en misschien een speciaal identiteitsbewijs met daarop hun godsdienst, 'goed bestudeerd moet worden'. Op dezelfde vraag van een tv-journalist van NBC zei hij later volmondig 'ja'. Maar toen daarover protesten kwamen - de vergelijking werd gemaakt met registratie van Joden in nazi-Duitsland - zei hij dat hij de vraag niet goed gehoord had.

Oostindisch doof
Ook andere presidentskandidaten waarschuwden tegen het toelaten van duizenden vluchtelingen uit Syrië, de meesten moslim, en sommigen daarvan misschien wel ISIS-strijders. Voor de tegenwerping dat je vanuit vele landen gewoon zonder visum als toerist naar de VS kunt gaan, bleven ze oostindisch doof. En dat is wel begrijpelijk: terecht of niet vindt 53 procent van de Amerikanen dat er geen vluchtelingen uit Syrië moeten komen en nog eens 11 procent dat alleen christenen geholpen mogen worden.

Noem het populisme, noem het democratie, maar tal van lokale politici voelden die stemming feilloos aan en kondigden maatregelen aan. Van meer dan de helft van de deelstaten zeiden de gouverneurs dat Syrische vluchtelingen hun staat niet binnen zouden komen. Ook al kan een deelstaat geen enkele legale bewoner van de VS verbieden, er te komen wonen.

Interneringskampen
De burgemeester van Roanoke kan dat al evenmin, maar hij pleitte in een brief aan zijn bewoners toch voor een stop op de komst van vluchtelingen, met verwijzing naar de internering van Amerikanen van Japanse komaf tijdens de Tweede Wereldoorlog. Had president Roosevelt dat toen ook niet verstandig gevonden?

Ja, dat had hij, en later besloten de VS dat die concentratiekampen, en het arrest van het Hooggerechtshof dat ze goedkeurde, tot de meest beschamende hoofdstukken uit de Amerikaanse geschiedenis behoorden. Niemand minder dan de door de Republikeinen vereerde president Ronald Reagan bood er uiteindelijk namens het land zijn excuses voor aan.

De eetzaal van Manzanar, één van de tien interneringskampen voor Japanse Amerikanen Beeld Clem Albers/National Archives/Wikimedia
De eetzaal van Manzanar, één van de tien interneringskampen voor Japanse AmerikanenBeeld Clem Albers/National Archives/Wikimedia

Grenzen aan populisme
Even leek het er dus op, dat de complete Republikeinse politieke top was vervallen in een smetvrees voor vreemdelingen die al decennia overwonnen leek. De Joodse (en Democratische) afgevaardigde Eliot Engel verwees in een emotionele toespraak woensdag naar het lot van de Joden aan boord van de St. Louis, op de vlucht voor de nazi-vervolging, die werden teruggestuurd terwijl ze de lichtjes van Miami al konden zien.

Maar tegen het einde van de week bleken er toch grenzen aan het populisme te zitten. De burgemeester van Roanoke maakte bijvoorbeeld bekend dat hij het allemaal niet zo kwaad of discriminerend bedoelde - hij had gewoon willen zeggen dat de veiligheid van de Amerikanen de grootste prioriteit moest hebben.

Moslims
Oud-neurochirurg Ben Carson worstelde met het onderwerp - maar die worstelt met wel meer onderwerpen, met name de buitenlandse politiek, zoals een van zijn medewerkers deze week openhartig tegen de New York Times zei. In september wekte hij opschudding door te zeggen dat een moslim geen president van de VS moet kunnen worden - later nuanceerde hij dat, het hing af van diens opvattingen over de islam. Nu zegt Carson dat iedereen in Amerika gelijk behandeld moet worden - maar als een moskee of een kerk radicale ideeën spuit, dan moet die door de overheid goed in de gaten gehouden worden.

Ex-gouverneur van Florida Jeb Bush noemde het idee van een register van islamitische vluchtelingen 'afstotelijk'. Volgens de senator voor Florida, Marco Rubio, was het 'onnodig' en ook Ted Cruz, de senator voor Texas die in zijn ideeën meestal dicht tegen Trump aanschurkt, was tegen zo'n register. Dat is volgens hem - en de meeste juristen - ook in strijd met het gebod in de Grondwet dat de overheid zijn neus niet in de religieuze zaken van de burgers steekt.

Veto
De Amerikaanse Grondwet is bij de meeste Republikeinse kandidaten - behalve Donald Trump - dus veilig. Maar de Syrische vluchtelingen zelf zijn dat daarmee nog niet. De Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden nam deze week een wetsvoorstel aan dat een zo grondige controle van Syrische vluchtelingen vereist, dat hun komst vrijwel onmogelijk wordt.

President Obama heeft aangekondigd die wet, als hij door de Senaat komt, met zijn veto te zullen treffen. Maar in het Huis stemden zoveel Democraten met de Republikeinse meerderheid mee, dat zo'n veto in het Huis gemakkelijk tenietgedaan kan worden. Bij de behandeling in de Senaat zal blijken, of de Amerikaanse politie de golven van angst onder de bevolking nog een beetje durft te weerstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden