Trumps muur: makkelijk beloofd, moeilijk te bouwen

Soms loopt het hek dwars door achtertuinen en weilanden. Sommige grondeigenaren hebben een deur om op hun land te kunnen komen.Beeld Reuters

Het afbouwen van de Amerikaanse grensmuur met Mexico is een logistieke en juridische nachtmerrie. En er is een verrassend verbond van tegenstanders: Republikeinen, burgemeesters, landeigenaren en milieuactivisten.

Wie bij het grenshek tussen Texas en Mexico stilstaat, trekt direct de aandacht van een van de vele indrukwekkende wagens van de Border Patrol. Heel langzaam rolt zo'n witte SUV met verduisterde ramen dichterbij, tot je maar liever de aftocht blaast. 

In het hele grensgebied wemelt het van de beveiliging: wagens van sheriff, politie, state troopers van de National Guard en diverse handhavingsdiensten zoals de DEA, het drugsagentschap, staan in de schaduw of patrouilleren door de straten. Dan zijn er nog helikopters, camera's, drones, sensoren, tunnels en hordes undercoveragenten.

Als een wagen met blauw zwaailicht stopt bij een café of langs de weg, staat er in een mum van tijd een tweede bij. 's Nachts is van verre te zien hoe agenten aangehouden vrachtwagens doorzoeken. Bij een huis staan waarschuwingsbordjes: 'Wij bellen niet met het noodnummer' en 'Overtreders worden neergeschoten. God zegene Texas.' In winkels en op straat is de voertaal Spaans.

In de stad Brownsville doorkruist de muur het gemeentelijk park en het universiteitsterrein. Vlakbij een grensovergang bestudeert een oude heer onder de bomen zijn druk onderstreepte Bijbel. De sfeer in de grensstreek oogt relaxed én gespannen.

President Trump wil een 'prachtige' grensmuur neerzetten van 9 meter hoog en bijna 2 meter diep in de grond. Het langste deel moet in Texas verrijzen, over een lengte van zo'n 1600 kilometer. 'Onmogelijk', heeft zijn partijgenoot Will Hurd daarover al vaker gezegd. 

Hurd vertegenwoordigt in het Huis van Afgevaardigden het 23ste kiesdistrict van Texas, dat honderden kilometers grens met Mexico deelt. "Een muur is de duurste, minst effectieve methode om de grens te beveiligen", aldus de ex-CIA-man die de Mexicaanse drugsbendes liever met spionagemethodes zou bestrijden.

Bouwen in Texas is duur omdat de grens er zo slingert. Het terrein is moeilijk toegankelijk en moet eerst onteigend worden. Trump kan lessen trekken uit wat er gebeurd is. Hebben de kilometers grenshek die hier nog geen tien jaar geleden gebouwd zijn effect gehad op criminaliteit, drugssmokkel en illegale immigratie? Wordt het land veiliger als Trump de muur doortrekt, van de Grote Oceaan naar de Golf van Mexico, zoals hij steeds belooft?

En bovenal: zal hem dat lukken? De afgelopen maanden toonden 600 bedrijven interesse om mee te bouwen. Het is verrassend dat daarbij zo'n 50 Mexicaanse en 'latino'-bedrijven waren, wat hen in Mexico veel kritiek opleverde. De benodigde 19 miljard euro bijeenkrijgen voor de bouw is vers twee, Trump moet dat nog in het Congres voor elkaar boksen. Een trip langs de grens leert dat de realiteit weerbarstig is. Het lokale verzet is groot, zelfs onder Republikeinen. Washington D.C. is voor hen een planetenstelsel verderop.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Donald TrumpBeeld AFP

Onmogelijk terrein

Het eerste wat opvalt is dat de grensrivier Rio Grande helemaal niet zo breed is als de naam doet vermoeden maar wel kronkelt als een ratelslang. Dat creëert een lastig bouwkundig probleem. In de rivierbedding of op de rivierhelling bouwen is volgens een bilateraal contract met Mexico niet toegestaan in overstromingsgebied. Trump wil ook een muur dwars door het Big Bend National Park. Dat heeft een enorm ravijn, reden dat van de bijna 190.000 illegale migranten die vorig jaar via de Rio Grande overstaken nog geen vier procent via het park kwam.

Om met die mooie muur de bochten van de rivier te volgen is onbetaalbaar. Daarom liggen hele akkers en huizen deels achter het stalen hekwerk in een kunstmatig gecreëerd niemandsland. Sommige eigenaren hebben een deur om hun land te betreden. Wat nog meer opvalt is de willekeur in hoogte. Op de campus van de universiteit in Brownsville zakt het 5,5 meter hoge hek ineens naar 3 meter, om bij de golfbaan abrupt op te houden. Het lijkt niet op een zinvolle planning.

De hekken die er staan hebben de gemeenschappen letterlijk gescheiden. "Het is voor ons een heel moeilijke situatie, politiek en humanitair", zegt Nancy Millar van de Kamer van Koophandel in de stad McAllen. Zij is een van de twee witte Amerikanen onder de 22 personeelsleden. 87 procent van de bevolking in de stad is van Latijns-Amerikaanse afkomst. De helft van de McAllenaren heeft familie in Mexico. Nog meer inwoners hebben er vrienden, weet Millar. "Het is zuur om dat hek te zien. Het is een belediging voor Mexico en de Mexicanen."

Burgemeesters en ondernemers in de grensregio zijn niet gelukkig met de grensmuur. Wat McAllen zorgen baart is dat tot dit jaar 37 procent van alle verkoop in de detailhandel aan Mexicanen was. Met zijn 140.000 inwoners is de stad vooral voor het rijke Mexicaanse Monterrey de belangrijkste winkelbestemming. 'Vamos McAlleando' heet dat daar: laat ons gaan shoppen in McAllen. Daar komt al gauw een restaurant en een of meer nachten hotel bij. Het levert de stad ruim 1 miljard dollar per jaar op. "Maar Trump heeft de Mexicanen zo beledigd, dat wij nu een teruggang in omzet zien", meldt Millar.

Het ministerie van binnenlandse veiligheid raamt de bouwkosten veel hoger dan de president: 19 versus 11 miljard. Dat komt met name doordat het ministerie realistischer rekent op langdurige en kostbare onteigeningsprocedures. Homeland Security denkt dat het zeker tot 2020 gaat duren, wat nog een optimistische schatting is als je de juridische experts mag geloven. In Californië en Arizona is veel land federaal eigendom, dus daar kon de bouw direct beginnen. Maar in Texas is het meeste land in privébezit.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Corbis via Getty Images

Bruine eigenaren

Hoogleraar Denise Gilman van het universitaire Connally Justice Center wist van de overheid honderden e-mails los te krijgen over onteigeningen in de Rio Grande-vallei in de jaren 2007 en 2008, toen er een bouwgolf was. Ze deed daarvoor een beroep op de wet openbaarheid bestuur. Het ministerie van binnenlandse veiligheid traineerde jarenlang maar kwam in 2012 over de brug met de correspondentie. 

De hoogleraar ontdekte een opvallend patroon, vertelt zij in haar kamer op de universiteit van Austin. Wie raakte vooral zijn land kwijt? "Arme, bruine eigenaren. Een schandalige inbreuk op het recht van gelijke behandeling door de regering." Rijke ranchers die een lijntje hadden met de regering-Bush (zelf afkomstig uit Texas) ontsprongen de dans.

Het stoort Gilman vooral dat noodzaak geen drijfveer is bij bouw van de muur. Aanvankelijk was er een plan voor specifieke locaties. Maar toen honderden eigenaren juridisch gingen procederen veranderde dat al snel in 'bouwen maar'. "Het ging vanaf 2008 puur om geld en gemak. Aannemers bepaalden waar zij zonder veel verzet snel konden bouwen. Nu is er die lelijke scheiding die psychologisch zo ingrijpend is. En zinloos, want je klimt er zo overheen. Zelfs de grenswacht geeft toe dat het hek mensen vooral eventjes ophoudt."

Dat de muur lijkt op een lek mandje is te zien in McAllen. Bij de International Bridge over die kleine Rio Grande is het aan het begin van de avond een drukte van belang. Rijen dik gaan de auto's terug over de tolbrug naar Mexico en vice versa. De file die Amerika in wil gaat aanzienlijk langzamer. Het zijn winkelaars, familiebezoekers en vooral ook werknemers die terugkeren naar huis. Dit is een verknoopte grenseconomie in actie.

Kat-en-muisspel

De rechterbrug heeft een stoep waarover jongens te voet proberen permanent de VS in te glippen. Daarom zijn er lopende beveiligers met pistolen. Kordaat wijst een forse geüniformeerde dame met een wijsvinger richting Mexico. De jongens wijken braaf terug. Dan komt vanuit McAllen een geblindeerd busje aanrijden. Vijf mensen worden eruit gezet en moeten teruglopen naar Mexico. het hoort allemaal bij het eeuwige kat-en-muisspel tussen Amerikaanse handhavers en migranten die hun kans wagen op een beter leven in het noorden.

Op een strandje aan de Mexicaanse kant van de Rio Grande loert een man in de bosjes op zijn kans om naar de overkant te zwemmen. Elke nacht klimmen mensen over de stalen constructie. In het beveiligingsjargon heetten ze springers. Gisteravond zijn er hier nog vier opgepakt. Soms vallen ze zo van het hek naar beneden. Tussen het voetvolk dat voor één dollar over de brug mag, lopen lastendragers, arbeiders en kleine handelaars. 'Slippers zijn goedkoper in de VS', roepen ze. Of 'deze dulce, zoetigheid, hebben ze in McAllen niet'.

Net zoals klimmers, springers en zwemmers de VS blijven inkomen, zo zijn de levensgevaarlijke Mexicaanse bendes doorgegaan met hun drugssmokkel voor de Amerikaanse afzetmarkt. Ondanks al die kilometers hek, wapens en agenten. De cijfers voor in beslag genomen drugs zijn in deze regio alleen maar gestegen. Zolang drugs illegaal zijn, zal de maffia manieren vinden om eraan te verdienen.

Ook in de Texaanse grenssteden hebben zij vaste voet aan de grond gekregen. Burgers zien het en sluiten hun ogen ervoor. "Als je je niet met hen bemoeit, laten ze je met rust. Het is beter om niet te veel vragen te stellen", zegt receptioniste Lilia Fuentes die al 27 jaar bij de University Inn in Brownsville werkt. Het motel ligt aan de muur en aan de rivier. Een paar maanden terug zag ze 's nachts nog mannen in alleen shorts met grote zakken marihuana staan wachten op hun ophaalauto. Smokkelaars of migranten die hun overtocht 'betalen'? Hoe dan ook: "De politie wimpelde mijn telefoontje af."

Soms kopen de bendes, die ook leven van mensensmokkel en afpersing, hulp van een van de talloze veiligheidsambtenaren. "In elke bedrijfstak heb je mensen die vatbaar zijn voor corruptie, dus ook bij ons", laat een jonge agent bij een grensovergang in Brownsville zich ontvallen. Rechtenhoogleraar Gilman meent dat de hardere aanpak van de VS de georganiseerde misdaad juist heeft gedwongen om zich beter te organiseren. "De muur heeft de drugsbendes versterkt."

De muur gebouwd willen zien, kan prima samengaan met medemenselijkheid, bewijst Trump-fan Mary Nava (68): "Mijn hart breekt als ik aan de illegale migranten denk." De 'latina' pastor woont in Weslaco tussen McAllen, Harlingen en Brownsville. 

"Het zijn mijn mensen, ik weet waarom ze hierheen komen. De situatie in Mexico en Midden-Amerika is beroerd. Maar het zijn er te veel", aldus Nava die elk jaar Jeruzalem bezoekt. "En ik zie te veel Amerikanen die niet willen studeren of werken. Dat moeten er niet nog meer worden. Ik heb altijd keihard gewerkt, ook als kind."

Gaat die lange, hoge muur er komen, zoals Trump en veel van zijn fans vurig wensen? Hoogleraar Gilman ziet het niet gebeuren. Het verzet zal weer groot zijn, voorspelt zij. "Ook nu zijn de bouwplannen een logistieke en juridische nachtmerrie voor de betrokken ambtenaren. En Trump zal nog verrast zijn door het eigenaardige verbond van tegenstanders: partijgenoten, burgemeesters, landeigenaren, juristen en milieuactivisten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden