Column

Trump ziet nog niet in wat Coca-Cola nu begrijpt

Beeld afp

Wij hebben het twijfelachtige geluk om in een interessante tijd te leven. Dit Chinese spreekwoord is wellicht op elk tijdvak van toepassing, maar zeker op de maanden waarin wij nu leven. Afgezien van de verslavende chaos die Trump creëert, zijn de maatregelen die hij neemt ook spannend.

Neem de oliepijpleiding Keystone XL. Na protesten van milieuactivisten is de aanleg ervan jarenlang geblokkeerd. Trump veegt de bezwaren van tafel: heren, transporteren maar.

Wat is hier interessant aan? Dit is toch niet meer dan een te verwachte maatregel van een Republikeinse president die zich traditiegetrouw interesseert voor het welbevinden van bedrijven? De maatregel op zich is niet interessant, de context waarin het gebeurt wel. Want tegelijkertijd nemen tal van bedrijven maatregelen die we tot voor kort linkse hobby's zouden noemen: Google, met een hoogste merkwaarde ter wereld van bijna 110 miljard dollar, investeert zoveel in windmolens en zonnepanelen dat het bedrijf eind vorig jaar beweerde alleen nog groene energie af te nemen.

Google is geen uitzondering. We zien dat ook bedrijven als Ikea, Eneco, DSM, Unilever, PostNL en Lidl zich op duurzaamheid en de lange termijn richten. En tot dat groepje behoort nu ook Coca-Cola. Trouw kopte vandaag op de voorpagina dat Coca-Cola in Schotland statiegeld op flesjes wil heffen. Tot voor kort was Coca-Cola een van de felste tegenstanders van statiegeld, maar ze zijn om. Een woordvoerder benadrukte dat Coca-Cola al jaren werk maakt van duurzame verpakking. "We denken dat we een stap verder kunnen gaan." Het bedrijf wil een rol spelen in het streven naar een circulaire economie.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Peter Henk Steenhuis

Hebben we nog zin in ons werk? Dat onderzoekt filosoof Peter Henk Steenhuis in een serie columns. Daarbij maakt hij gebruik van de inzichten van de in 2015 overleden 'Denker des Vaderlands' René Gude (1957-2015).

Donald Trump Beeld anp

Zelfverwerkelijking

Wat gebeurt hier? Trumps politiek draait om zelfverwerkelijking: het creëren of behouden van banen voor eigen mensen, lonen voor eigen mensen zodat ze de auto's kunnen kopen die ze willen. Bedrijven als Google zijn erachter gekomen dat zelfverwerkelijking niet langer genoeg is. Mensen willen iets anders, iets meer. Maar wat?

Bijna twee jaar geleden benadrukte Paul Polman, bestuursvoorzitter van Unilever, in The Washington Post het belang van waarden. Volgens hem toont onderzoek aan dat minder dan 30 procent van de mensen gelukkig is op zijn werk. 'Een angstwekkend cijfer.' Polman wijt dat gebrek aan geluk deels aan het feit dat mensen op hun werk dingen moeten doen die niet stroken met de waarden die ze thuis hanteren.

Dat ze die andere waarden op hun werk moeten hanteren, is jammer, voegde hij er aan toe: 'Want dat betekent dat je of een masker moet dragen op je werk, of een goede acteur moet zijn. Dat keert zich vroeg of laat tegen je. Met als gevolg dat mensen zich niet langer verbonden voelen met bedrijven, in het bijzonder grote bedrijven.'

Mentale omslag

Veel eerder dan de politiek voelen deze ondernemingen een mentale omslag aan bij hun werknemers, en natuurlijk ook bij hun kopers - 80 procent van de Schotten is voor statiegeld. Deze omslag is al eerder een paradigmaverschuiving genoemd, een moment waarop de gebruikelijke manier van doen of denken compleet verandert.

Wat verandert er nu precies? De aandacht voor de waarden van de werknemers is in de terminologie van René Gude, de in 2015 overleden Denker des Vaderlands die vier soorten 'zin' onderscheidde, bijna letterlijk Z4, het zinvolle, dat je achter de doelen van de onderneming staat.

Van zelfverwerkelijking naar zingeving. Zo zou je de paradigmaverschuiving kunnen noemen die bedrijven als Google veroorzaken. Niet omdat ze zich plotseling zorgen maken om het voortbestaan van de ijsbeer. Die voorstelling zou naïef zijn. De multinationals beseffen plotseling hoe ouderwets de op korte termijn en vooral op financiën gerichte zelfverwerkelijking aan het worden is. Terwijl zingeving, door ondernemers vroeger graag lacherig afgedaan als soft, in rap tempo keihard noodzakelijk blijkt voor het voortbestaan van de onderneming.

Zelfverwerkelijking versus zingeving; een Amerikaanse president versus Coca-Cola - wie had dit een paar jaar geleden kunnen bedenken?

Zingeving

René Gude onderscheidde vier soorten zin. De eerste noemt Gude het Zinnelijke, het lekkere, het lijfelijke aspect, het lustvolle. De tweede het zintuiglijke, het esthetische. De derde het zinrijke. Gude: 'We ervaren zin, doordat we volzinnen maken, in staat zijn te verwoorden wat we beleven, ervaren, maken, doen. Dit is de meest letterlijke vorm van zingeving door betekenisgeving.' Als laatste onderscheidt Gude het zinvolle, dat je bijvoorbeeld achter de doelstelling staat van de ondernemingen waar je werkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden