Trump wil Azië leiderschap tonen

Beeld EPA

President Donald Trump is vandaag - na een tussenstop gisteren in Hawaii - op weg naar Oost-Azië, voor bezoeken aan vijf landen. Wat kan hij er verwachten, wat valt er te halen en wat kan er misgaan?

Groter risico op een grote bek in Manila

Trumps laatste landing is in Manila. De Filippijnen zijn dit jaar het gastland van Asean, waarin een aantal zuid-oost-Aziatische landen samenwerken. Hoewel de VS daar geen lid van zijn, zal Trump er een aantal vergaderingen van bijwonen.

Maar echt spannend wordt het om te zien hoe hij het kan vinden met de president van de Filippijnen, Rodrigo Duterte. De twee hebben een paar dingen gemeen. Even oud, allebei in 2016 verkozen tot president dankzij hun weigering zich te gedragen als gewone politici. Maar terwijl Trump een enkele keer wel eens iets politiek incorrects heeft geroepen over hoe de politie met verdachten om moet gaan, zette Duterte voor een specifieke categorie misdrijven de rechtsstaat buiten spel. De politie mocht een oorlog beginnen tegen drugshandelaren, duizenden mensen werden zonder vorm van proces doodgeschoten. Kritiek daarop van Obama beantwoordde Duterte met toenadering tot China. Maar na Obama's vertrek verbeterde de relatie weer.

Trump heeft gezegd dat Duterte een 'ongelooflijke prestatie' heeft geleverd met zijn strijd tegen de drugs. Zijn medewerkers zullen hem ongetwijfeld op het hart hebben gedrukt dat niet te herhalen. Maar ook in Manila is het niet zeker of ze hem in het gareel kunnen houden. De president is dan al anderhalve week van huis en vermoedelijk - net als tijdens zijn eerste reis, in mei naar het Midden-Oosten - doodop. Dus werd besloten dat Trump op 13 november naar huis zou gaan en een topconferentie van oost-Aziatische landen over veiligheid, de dag erna, op maar een uurtje rijden van Manila, zou laten schieten. Uit vrees voor 'humeurigheid, wat tot onvoorspelbaar of ondiplomatiek gedrag kan leiden', zo vernam de Washington Post. Maar gisteren bij zijn vertrek zei Trump dat hij zich bedacht heeft: "We gaan praten over handel, en over Noord-Korea natuurlijk. We vragen heel veel mensen en landen om hulp en we zullen zien wat er gebeurt."

Geduld oefenen en het kleine eren in Peking

In Peking wacht Donald Trump de grootste uitdaging van de reis: hier is hij niet onder bondgenoten, maar op bezoek bij een andere grootmacht. Een opkomende supermacht die een thuiswedstrijd speelt en daarbij in tegenstelling tot de VS, concluderen veel Amerikaanse commentatoren, precies weet wat hij in Zuid-Oost Azië wil.

Xi Jinping bleek tijdens het recente congres van de Communistische Partij van China vaster dan ooit in het zadel te zitten. Donald Trump kan met Xi Jinping goed opschieten. Ze hebben elkaar al een paar keer ontmoet. Maar dat heeft hem niet belet om Xi zo nu en dan flink de les te lezen als Korea weer eens een raket lanceerde - want volgens Trump kan China daar op ieder moment een einde aan maken. Hij heeft zelfs gedreigd met handelssancties tegen China als het niet beter zijn best doet.

Handel is toch al een teer punt: sinds Trump tot president werd verkozen, onder andere met de belofte de 'oneerlijke' handelsoverschotten van andere landen met de VS in te perken, is het handelsoverschot van China alleen maar gegroeid. Het land exporteert veel meer goederen dan het importeert. Amerika heeft niets te willen, lijkt het standpunt van China te zijn. En dat geldt al helemaal voor de aanspraken van China op grote delen van de Chinese Zee, waar het steunpunten bouwt op tot nu toe onbewoonde eilandjes om dat kracht bij te zetten.

Trump zal met alle egards worden ontvangen: een erewacht, een staatsbanket. Een handelsdelegatie in zijn gevolg zal contracten sluiten - eigenlijk vooral intentie-overeenkomsten op met name energiegebied. Maar of hij in de grote kwesties die de twee landen scheiden ook echt iets zal bereiken, is maar de vraag.

En dan wordt het spannend, schrijft China-expert David Lampton van de Johns Hopkins-universiteit in Washington, in de South China Morning Post: 'Trump kan eenvoudig zijn geduld verliezen of - en dat is denk ik het meest waarschijnlijke alternatief - de Amerikaanse president zal hard moeten slikken, kleine winstjes accepteren en die aanprijzen als geweldige ontwikkelingen'.

Vriendjes blijven met Vietnam tegen China

Kan Melania Trump iets doen voor de gevangen gezette dissidente 'Moeder Paddestoel'? Onder die naam blogde Nguyen Ngoc Nhu Quynh over wat er in Vietnam beter zou kunnen en dat deed haar in de gevangenis belanden.

Haar dochter deed op Facebook een oproep aan de first lady. Had immers Vietnam niet beloofd aan de vorige president, Barack Obama, de politieke teugels te laten vieren, in ruil voor opheffing van het uit de Koude Oorlog daterende wapenembargo?

Trump spreekt in Hanoi met president Dan Trai Quang, maar woont eerst in Danang, in het midden van het land, een conferentie bij van de Asia Pacific Economic Cooperation, een club van landen die in Azië liggen en/of aan de Stille Oceaan.

Dat hij zich sterk zal maken voor de mensenrechten in Vietnam is niet erg waarschijnlijk. Eerder heeft hij Vietnam nodig als onderdeel van de groep landen die een tegenwicht biedt tegen het steeds zelfverzekerder optredende China. Mogelijk zullen zijn gastheren hem eraan herinneren dat het cement voor die coalitie het TPP leek te worden, het in de tijd van Obama gesloten handelsakkoord voor landen aan de Stille Oceaan, exclusief China.

Maar daar trok Trump direct na zijn aantreden de stekker uit, omdat het niet in het belang van Amerikaanse bedrijven en werknemers zou zijn.

Gaan de VS weer om Zuid-Korea heen?

De dreiging van de Noord-Koreaanse wapenprogramma's - kernbommen en raketten ontwikkelen om die op Amerikaanse steden te laten belanden - overschaduwt de hele reis van Trump. Maar in Zuid-Korea zal hij toch niet, zoals menige president voor hem, naar de DMZ, de gedemilitariseerde zone, gaan om er uit te kijken over de Noord-Koreaanse militaire installaties. De tijd ontbrak, aldus het Witte Huis, en 'het wordt ook een beetje een cliché'.

Wel bezoekt Trump de militaire basis Camp Humphreys, om de daar gelegerde Amerikaanse en Zuid-Koreaanse troepen te begroeten - en misschien tevreden te memoreren dat die nieuwe basis door Zuid-Korea is betaald.

Want bij 'Amerika eerst' hoort dat bondgenoten die door Amerikaanse militairen worden beschermd, dat niet gratis krijgen. En trouwens, bij 'Amerika eerst' hoort ook dat de handelsstromen een beetje in evenwicht moeten zijn. Bondgenoot of niet, Trump komt met de boodschap dat het vrijhandelsverdrag tussen de VS en Korea moet worden herzien.

Zuid-Korea heeft van Noord-Korea uiteraard nog meer te vrezen dan de VS, maar dat betekent niet dat de twee landen het helemaal eens zijn over de manier waarop de noorderbuur moet worden aangepakt. De nieuwe president van Zuid-Korea, Moon Jae-in, zou nog naar een compromis willen zoeken, terwijl de VS de druk op Noord-Korea net zo lang willen opvoeren tot het land van kernwapens afziet.

Veel Koreanen hebben het gevoel dat ze te weinig te zeggen hebben over het smeulende conflict met het Noorden, dat als het oplaait hun hoofdstad in de as zal leggen, een metropool waar meer dan 25 miljoen mensen wonen. Over sancties beslist de Veiligheidsraad van de VN, waar het land niet in zit. En als het vechten wordt, hebben Amerikaanse generaals de leiding.

Kort na het aantreden van president Trump kwam voor dat gevoel zelfs een speciaal woord in zwang, dat zoiets betekent als 'om Korea heen gaan'. Woensdag heeft Trump de kans om dat gevoel weg te nemen tijdens een toespraak tot het parlement.

Als hij maar beleefd is in Japan

Het zij Donald Trump vergeven als hij morgen een minder goed figuur slaat op de Kasumigaseki-golfclub, even buiten Tokio. Niet alleen zal het tijdverschil van elf uur met Washington hem parten spelen, maar behalve premier Shinzo Abe zal ook Hideki Matsuyama van de partij zijn. De op drie na beste golfspeler ter wereld werd er door Trump zelf bij gevraagd.

Naar de Aziatische rondreis van de Amerikaanse president werd door zijn medewerkers met de nodige ongerustheid toegeleefd. Zijn neiging om hardop te zeggen wat hij denkt en zich zonder al te veel studie een mening te vormen over de kwesties waarmee hij wordt geconfronteerd, maken hem een minder dan ideale diplomaat. En dat terwijl het juist in Oost-Azië nauw luistert: daar wordt vormelijkheid belangrijk gevonden en een gebrek daaraan betekent gezichtsverlies voor zowel gastheer als gast.

Met tientallen korte sessies hebben ze geprobeerd hem op alle aspecten van zijn reis voor te bereiden, hoorde website Politico van ingewijden. Spannend blijft het. Terwijl de jetlag in de loop van de week afneemt, neemt de vermoeidheid van de 71-jarige president juist weer toe. "Je weet nooit wat hij zal zeggen", zei een van zijn medewerkers, die anoniem wilde blijven. "Het kan verschrikkelijk verkeerd gaan."

Maar in Japan lijkt daar nog de minste kans op. Trump heeft een goede verhouding met premier Abe, die hem al voor zijn inauguratie kwam opzoeken. Hij zal worden ontvangen door keizer Akihito. En hoewel er op het gebied van de handel nog wel een paar pijnpunten zijn - de invoer van Amerikaans vlees en auto's wordt afgeremd door forse invoerheffingen - zal er over de meeste onderwerpen eenstemmigheid heersen. Zeker is dat het geval als het gaat om de opstelling tegenover Noord-Korea.

Op voorstel van premier Abe spreekt Trump tijdens zijn bezoek aan Japan met de familie van Megumi Yokota, die in 1977 als 13-jarig meisje door Noord-Koreanen uit haar dorpje aan de Japanse westkust werd geroofd. Net als minstens zestien anderen moest ze als informatiebron dienen voor Noord-Koreaanse spionnenopleiding. Volgens Noord-Korea, dat pas in 2002 de ontvoeringen toegaf, is ze inmiddels overleden. Haar familie hoopt dat het niet waar is.

Beeld AP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden