Trump vervult verkiezingsbelofte door uit 'verrot' Iran-akkoord te stappen

Donald Trump stapt uit 'verrot' Iran-akkoord. Beeld EPA
Donald Trump stapt uit 'verrot' Iran-akkoord.Beeld EPA

Het akkoord dat moet voorkomen dat Iran een kernwapen krijgt is 'vervallen en verrot' en de Verenigde Staten doen er niet meer aan mee. In weerwil van oproepen door de andere deelnemers aan het Iran-akkoord maakte president Trump dinsdag bekend dat zijn land de overeenkomst opzegt.

Bas den Hond

Hij stelde meteen de Amerikaanse sancties weer in, die waren opgeschort in het kader van de in 2015 gesloten overeenkomst.

Volgens Trump zijn de tijdens de regering van president Barack Obama gemaakte afspraken onvoldoende, omdat Iran toegang tot kernenergie blijft houden. Het land houdt zich volgens internationale inspecteurs aan de afspraken die moeten voorkomen dat het zijn uranium gebruikt voor het bouwen van atoombommen. Maar dat kan volgens Trump niet voorkomen dat het de capaciteit en deskundigheid daarvoor opbouwt. Over enkele jaren zou het dan de wereld kunnen verrassen met een technologische sprint naar een kernwapen. Als bewijs van de kwade trouw van Iran voerde Trump door Israël buitgemaakte documenten aan, onlangs gepresenteerd door premier Benjamin Netanyahu.

De Amerikaanse sancties gelden onmiddellijk weer - voor het afwikkelen van bestaande contracten krijgen bedrijven maximaal zes maanden. Mogelijk zullen ook de nu opgeschorte sancties van de VN weer in werking treden, tegen de zin van de andere deelnemers aan het Iran-akkoord.

Volgens de overeenkomst kan er een stemming in de Veiligheidsraad worden afgedwongen over de vraag of ze opgeschort moeten blijven - en als de meerderheid daar ‘ja’ op zegt, kunnen de VS dat met hun vetorecht blokkeren. “Politiek is dat wel moeilijk”, zegt Nicholas Miller, non-proliferatie-expert aan de Dartmouth universiteit tegen Trouw. "Technisch gesproken moeten de VS dan aanvoeren dat Iran zich niet aan de afspraken houdt. Maar bewijzen hoeven ze het niet."

Goede relaties met de andere permanente leden van de Veiligheidsraad zijn echter nu niet de prioriteit van Trump. Die landen - China, Rusland, Frankrijk en Groot-Brittannië - zijn immers allemaal partij in het akkoord met Iran, samen met Duitsland en de EU. Allemaal hebben ze de VS bijna gesmeekt om het akkoord in stand te houden - de Franse president, de Duitse bondskanselier en de Britse minister van buitenlandse zaken deden het persoonlijk in Washington. Het is onduidelijk of ze bereid zullen zijn voor en met de VS het akkoord open te breken, of dat ze het zonder de VS willen voortzetten. Iran zei gisteren dat laatste te willen.

Voor Trump betekent het opzeggen van het akkoord het vervullen van een verkiezingsbelofte. En hij presenteert zich als de harde onderhandelaar die hij de kiezers beloofde, iemand die zijn dreigementen nakomt. “Als ik beloften doe, dan houd ik me daaraan”, zei hij gisteren.

Meteen daarna verwees hij naar het gesprek dat hij binnenkort zal hebben met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Critici zeiden de afgelopen weken dat opzeggen van het akkoord bij Noord-Korea geen vertrouwen zal wekken in afspraken met de VS. Maar Trump lijkt Noord-Korea eerder de boodschap te willen sturen dat hij met een keiharde opstelling zal komen en al zijn eisen ingewilligd wil zien.

“We maken plannen, we bouwen relaties op, hopelijk krijgen we een akkoord. En terwijl we uit het akkoord met Iran stappen, willen we werken met onze bondgenoten om een werkelijke, alles omvattende oplossing te vinden voor de dreiging van Iran, inclusief hun ballistische raketprogramma en hun terroristische activiteiten wereldwijd.”

EU houdt vast aan Iran-deal

De EU zegt vast te houden aan het nucleaire programma met Iran. "Deze overeenkomst is essentieel voor de veiligheid in Europa. Wij zijn vastbesloten onze burgers op deze manier te beschermen", reageert EU-buitenlandchef Federica Mogherini namens de EU op het besluit van president Trump.

Volgens Mogherini werkt het in 2015 gesloten akkoord, dat moet voorkomen dat Iran een kernwapen ontwikkelt. Ze zegt volledig te vertrouwen op het oordeel van het atoomagentschap van de Verenigde Naties, IAEA, dat "al tien keer heeft verklaard dat Iran zich aan de afspraken houdt."

Ze zegt zorgen te hebben over de aankondiging dat de VS opnieuw sancties tegen Iran zullen treffen.

EU-president Donald Tusk twittert dat Trump "een eensgezinde Europese benadering" tegenover zich zal vinden. Tusk heeft de kwestie geagendeerd voor de EU-top in Sofia op 17 mei.

De leider van de liberalen in het EU-parlement, de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, noemt Trumps besluit "zeer verontrustend". "Dit vernielt meer dan een decennium diplomatie om de verspreiding van nucleaire wapens in het Midden-Oosten te voorkomen. De EU moet nu politiek leiderschap tonen en met anderen werken aan het behoud van deze overeenkomst."

De Europese sociaal-democraten "betreuren het besluit ten zeerste". "Het is zorgwekkend dat de stabiliteit in de wereld in handen is van een persoon die voortdurend de Amerikaanse positie in internationale overeenkomsten herziet."

Lees ook: Westerse bedrijven vrezen voor hun vette contracten nu de Irandeal wankelt

Nu Trump heeft besloten om de Verenigde Staten terug te trekken uit de Irandeal, staan tientallen miljarden aan investeringen op het spel. Niet alleen in de olie-industrie. Ook de belangen van Europese autofabrikanten en van vliegtuigbouwers Airbus en Boeing zijn in het geding.

Lees ook: Hopelijk bedenkt Trump zich en respecteert hij de Iran-deal

Donald Trump noemt het nucleaire akkoord met Iran krankzinnig en belachelijk. Al sinds zijn aantreden als president, wenst de Amerikaan een einde te maken aan de deal, die het nucleaire programma van Iran aan banden legt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden