De Amerikaanse president Donald Trump. Beeld EPA

Trump verrast wel vaker, maar deze week overtrof hij zichzelf

Vier jaar nadat hij zich kandidaat stelde voor het presidentschap, en tweeënhalf jaar nadat hij het werd, zou je zeggen dat Donald Trump niet meer kan verrassen. Maar in een interview met tv-netwerk ABC deze week overtrof de Amerikaanse president zichzelf opnieuw.

Hij liet zich een paar dagen volgen door de ervaren journalist George Stephanopoulos. Het leverde een tv-special op die zondagavond voor het eerst helemaal zou worden uitgezonden. Fragmenten daaruit brachten de commentatoren op de nieuwszenders eerder al in de hoogste staat van opwinding. En bezorgden Trumps ‘oppassers’ in het Witte Huis aardig wat hoofdbrekens.

Want de president die zo blij was dat speciaal aanklager Robert Mueller hem vrijpleitte van samenspanning met de Russen bij zijn verkiezing, zei glashard dat hij best wel met ze in zee wil. Als een buitenlandse mogendheid zich meldt met vervelende informatie over zijn Democratische tegenstander, dan gaat hij die natuurlijk bekijken. Naar de FBI gaan? “Doe me een lol, zo werkt het niet.”

Goed, hij gebruikte Noorwegen als voorbeeld. En na wat aandringen van Stephanopoulos zei hij dat hij naar de FBI zou gaan als de inhoud van de geleverde informatie daar aanleiding toe gaf. Maar over zijn kijk op de spelregels rond verkiezingen was hij glashelder: alles mag.

Zijn uitspraak wekte dus andermaal enorme opschudding. “Hij kan geen goed van kwaad onderscheiden”, zei de Democratische voorzitter van het Witte Huis, Nancy Pelosi – kritiek die de president later ‘fascistisch’ zou noemen. “Een fout”, zei de Republikeinse senator Lindsey Graham, meestal een supporter van de president. “Laat me iets 100 procent duidelijk maken voor het Amerikaanse publiek en iedereen die kandidaat is voor een openbaar ambt”, twitterde het hoofd van de Amerikaanse Kiesraad: “Het is illegaal om iets van waarde te vragen, aanvaarden of ontvangen van een buitenlander in verband met een Amerikaanse verkiezing.”

Afgezet

Wil hij dan per se afgezet worden, vroeg commentator David Frum van de Atlantic – voormalig toesprakenschrijver voor president George W. Bush – zich af. Frum zelf is eigenlijk geen voorstander van zulk zwaar geschut tegen de president. “Maar Trump zelf heeft daar ook iets over te zeggen (..) Hij is zo’n sloper van instituties – zijn instincten zijn zo wetteloos – dat hij misschien eenvoudigweg niet zal toestaan dat het Congres hem níet impeacht.”

Zo luid waren de protesten, dat Trump de volgende dag een beetje bakzeil haalde. Hij maakte vrijdag telefonisch zijn opwachting in het hem altijd vriendelijk gezinde programma Fox & Friends. Natuurlijk zal hij naar de FBI stappen als een buitenlander hem informatie aanbiedt. Maar hij zou die nog steeds ook bekijken.

Je vraagt je weer eens af wat de president bezielde. Wilde hij de aandacht afleiden van hoorzittingen in het Congres over het Mueller-rapport? Of van de spanningen rond Iran na aanvallen op tankers daar, waar de VS, na eerdere harde taal en het sturen van oorlogsschepen, vooralsnog geen goed antwoord op lijken te hebben?

Kijkend naar het interview, lijkt het eerder op een uit de hand gelopen verdediging van zijn zoon Donald jr.. Die was in 2016 gretig ingegaan op een uitnodiging tot gesprek van een Russische advocate, die informatie over Hillary Clinton zou hebben afkomstig van de Russische regering. Rusland-onderzoeker Robert Mueller besloot Trump jr. niet te vervolgen, omdat niet kon worden bewezen dat hij wist dat hij de wet overtrad.

Maar in zijn ijver om zijn zoon helemaal vrij te pleiten, kondigde Trump zijn eigen wetsovertreding aan. Hij nodigde in feite buitenlandse mogendheden uit om hem te helpen bij zijn herverkiezing. En de president is zo lang om de oren geslagen met beschuldigingen van samenspanning, dat hij zelf inmiddels toch echt wel zal weten wat er wel en niet mag.

Nuances

Zijn interviews met ABC en Fox geven echter niet de indruk dat dergelijke nuances tot hem doordringen. En dan vooral het verschil tussen Donald Trump de president en Donald Trump de privé-persoon en kandidaat. Dat bleek uit zijn poging uit te leggen dat hij meer zou mogen doen met informatie dan iemand anders. Hij noemde in een tweet de gesprekken tijdens zijn recente Europa-reis met de Britse koningin, prins Charles, de premiers van Groot-Brittannië en Ierland, en de presidenten van Frankrijk en Polen. “Moet ik meteen naar de FBI lopen? Belachelijk! Niemand zou me nog vertrouwen!”

De logica is in die vergelijking ver te zoeken. En hoe dan ook is vertrouwen iets waar de Amerikaanse president niet erg op kan bogen. Terwijl nog altijd 44 procent van de Amerikanen vindt dat hij het goed doet (52 procent vindt van niet) zegt maar 35 procent dat hij over belangrijke onderwerpen de waarheid spreekt.

Daar gaf Trump een ander voorbeeld van in het interview. Gevraagd naar het uitgelekte nieuws dat hij er in peilingen in sleutelstaten slecht voorstaat, vergeleken met een aantal mogelijke Democratische kandidaten, zei hij dat die peilingen niet bestaan. Maar zondag bracht tv-netwerk NBC nieuwe details over die peilingen naar buiten. Als reactie op het lekken van die zogenaamd niet-bestaande peilingen, verbrak de Trump-campagne de banden met de bedrijven die ze hadden uitgevoerd.

Dieptepunt

Niet alleen bij zijn eigen kiezers, ook bij zijn eigen medewerkers lijkt het vertrouwen in de president tot een dieptepunt gezonken. Zaterdag onthulde de New York Times dat de digitale tak van de Amerikaanse krijgsmacht, Cyber Command, stiekem software heeft geïnstalleerd in computers van het Russische elektriciteitsnet, klaar om dat plat te leggen. Dat zou kunnen gebeuren in geval van een conflict, maar ook als vergelding voor inmenging in de verkiezingen van 2020.

Trump, aldus de krant, had toestemming gegeven voor het uitbreiden van de activiteiten op dat gebied. Maar: “Functionarissen van het Pentagon en inlichtingendiensten beschreven een breed gevoelde aarzeling om Trump in detail op de hoogte te stellen van de operaties tegen Rusland, bang voor zijn reactie – en de mogelijkheid dat hij ze zou stopzetten of bespreken met buitenlandse functionarissen, zoals hij deed in 2017, toen hij een gevoelige operatie in Syrië besprak met de Russische minister van buitenlandse zaken.”

Eigenlijk is dat nog de beste samenvatting van het probleem met Donald Trump. Al vier jaar lang zegt hij wat hij denkt, op het moment dat hij het bedenkt. In de media werd zijn interview met ABC een ‘truthbomb’ genoemd, een waarheidsbom zoals hij die regelmatig laat ontploffen, zonder aandacht voor de gevolgen.

Vier jaar geleden sprak dat een hoop Amerikanen enorm aan. Het bracht hem tijdens zijn campagne en tijdens zijn presidentschap telkens weer in problemen, maar tot nog toe nooit fataal. Komende dinsdag geeft hij in Orlando het startschot voor zijn herverkiezingscampagne. De microfoons zullen weer openstaan. Want de remmen gaan vast opnieuw los.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Meer columns leest u op trouw.nl/basdenhond

Lees ook: 

Zoekt president Trump nou ruzie met Iran of is dit zijn idee van diplomatie?

De VS sturen oorlogsschepen naar Iran. Proberen de Verenigde Staten zo een oorlog uit te lokken, of is dit diplomatie volgens Trump?

Wat is het plan van Trump voor Iran?

De president van de VS weet het zeker: eerst komen de bondgenoten over de brug, dan Iran. Anderen hebben zo hun twijfels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden