Update

Trump verliest de glans van zijn gouden haren

Kiezers kijken naar de uitslag bij de Republikeinen in Iowa, dinsdag.Beeld Epa

Symboliek is alles bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen, zo bleek ook tijdens de voorverkiezingen in Iowa. Donald Trump verloor door zijn nederlaag 'de glans van zijn gouden haren', zo werd op CNN geanalyseerd. Democraat Bernie Sanders kreeg kiezers juist mee dankzij een 'jeugdig enthousiasme'.

Objectief bekeken zijn de verkiezingen in Iowa politiek niet van groot belang. De Republikeinen konden dertig van de 2472 afgevaardigden winnen, de Democraten 44 van de 4763.

Toch is de symbolische waarde van 'Iowa' uniek. Zo uniek, dat er door alle kandidaten 120 miljoen dollar aan reclame-advertenties werd besteed. Want wie in Iowa wint, heeft het momentum voor de komende weken.

Kieskompas VS
Klik hier om uw voorkeuren voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen te testen.

Beeld Trouw

Republikeinen

Dat blijkt nu bij de Republikeinen. Want naast het feit dat Donald Trump toch 'sterfelijk blijkt' (Vox.com), werd overduidelijk dat Ted Cruz heeft 'gedomineerd' (Politico). Met 27,7 procent van de stemmen was hij een duidelijke winnaar. Trump volgde met 24,4 procent. In de polls vooraf waren de rollen nog precies omgedraaid.

De 'lokale aanpak' van Cruz heeft in Iowa zijn vruchten afgeworpen. Zo was er zijn team, dat miljoenen spendeerde aan data-analyses over de vraag 'wie zijn de Republikeinen in Iowa?'. Daardoor lukte het Cruz ook vooral evangelicals achter zich te krijgen. Een slimme zet, maar of zij Cruz ook buiten Iowa steunen moet nog blijken. Landelijk gezien is namelijk een groot deel van de evangelicals fan van Trump, zo bleek onlangs uit een peiling in de New York Times.

Donald Trump moet intussen de wonden likken. Zijn tweede plek is een klap voor zijn campagne. Toch kneedde hij als een volleerd kandidaat de uitslag zijn kant op: "Iedereen zei: ga niet naar Iowa, je komt niet eens in de top tien. Maar we werden tweede. We gaan de Republikeinse nominatie in de wacht slepen, en daarna gaan we Hillary of Bernie verslaan."

Een overwinning in Iowa had hem onmiskenbaar dé Republikeinse kandidaat gemaakt, maar zijn aura van onverwinnelijkheid is uiteen gespat, zo analyseerde Vox. Mogelijk leidt het zelfs tot meer media-aandacht voor de andere kandidaten, die veel beter dan verwacht presteerden.

Onderscheidende ideeën
Achter Trump en Cruz was daar ook Marco Rubio als lachende derde. Niet dat hij onverwacht op het Republikeinse Iowa-podium verscheen (zijn concurrenten voor het brons, zoals Jeb Bush, liet al hij in de peilingen ver achter zich), maar dat hij zo dicht bij Trump kwam, is opmerkelijk.

De Republikeinse partijtop, gerepresenteerd door Fox News, koos zelf voor Marco Rubio als grote winnaar. De 'opkomst' van Rubio, een wat gematigder kandidaat die tenminste geen ruzie zoekt met de partijelite, komt voor hen goed uit. Want, zo schrijft de New York Times vandaag in een editorial: "Rubio heeft tenminste onderscheidende ideeën. Trump, die al het zuurstof in de campagne opzoog, geen een."

Rubio zelf was de eerste die al een 'overwinningsspeech' hield op het voor hem opgerichte podium in Iowa. "Dit was het moment waarvan iedereen zei dat die nooit zou komen", zo zei hij, wetende dat de Trump-Cruz-race er in ieder geval voor even een onderverwachte concurrent heeft bijgekregen.

Donald Trump na de voorverkiezing in Iowa.Beeld photo_news

Democraten

Bij de Democraten is nog lang niet duidelijk of het Hillary Clinton of Bernie Sanders wordt. Al zijn de (verwachte) scheidslijnen inmiddels duidelijk afgebakend. Hillary is voor de oudere Amerikaan, Sanders spreekt vooral jongeren aan. Clinton is er voor vrouwen, Sanders voor mannen. En: zo bleek uit de stemmen in de steden, Clintons achterban bestaat uit zwarte Amerikanen, die van Sanders uit witte.

De voormalige first lady, senator en minister kreeg net een paar stemmen van Democraten meer dan senator Sanders en daar sprak ze openlijk haar opluchting over uit. Omdat Martin O'Malley zich na een kansloze nederlaag wijselijk terugtrok, is de strijd zoals verwacht toegespitst op de twee matadoren.

Sanders, met zijn geschop tegen het establishment ('Clinton ligt aan de leiband van Wall Street'), lijkt daarin een eerste slag te slaan. Dat hij op een paar procentpunten kwam van Clinton, moet hem veel goed doen. Iowa was de nacht van Sanders.

Analisten roemden vooral zijn 'greatest hits'-speech, waar hij zijn standpunten nogmaals verkondigde, wetende dat een deel van de televisiekijkers hem voor de eerste keer zag. "Negen maanden geleden hadden we geen politieke organisatie, geen geld, niks. Nu staan we vrijwel gelijk."

Iowa niet alleszeggend
Verliezen in Iowa zegt niet alles, er komen tot de zomer nog voorverkiezingen in 49 andere staten en in een aantal overzeese gebieden van de VS. Bij de voorverkiezingen in New Hampshire staat Sanders flink voor in de peilingen. En dat brengt de race terug naar een 'echte strijd in plaats van een Clinton-kroning'.

Achter elkaar verliezen in die eerste twee staten is in de praktijk wel een slecht voorteken. Dat lot blijft Clinton in ieder geval bespaard. Om hetzelfde te bereiken, moet Trump dinsdag winnen in New Hampshire. De peilingen zijn gunstig, maar gezien de tegenvaller in Iowa moet hij toch op zijn hoede zijn. Misschien kwamen ook in New Hampshire al die mensen wel graag naar zijn bijeenkomsten - verre van saai en met altijd de kans dat hij politiek opzienbarend incorrecte dingen zou zeggen - maar nemen ze niet de moeite om te gaan stemmen.

Tot Trump echt gaat struikelen in de voorverkiezingen, moet de Republikeinse partij er rekening mee houden dat het een lange strijd wordt. Met aan de ene kant een niet bij de partij passende zakenman, de vertegenwoordiger van in de politiek teleurgestelde Amerikanen die zich economisch en cultureel in de klem gezet voelen. En aan de andere kant een meer traditionele politicus, waarbij het dan ook nog de vraag is of het Ted Cruz zal worden, de meest rechtse en ongedisciplineerde senator die de partij heeft, of een meer gematigde kandidaat, die in staat is om partijloze kiezers te lokken.

Ted Cruz: Intelligent en irritant

Ted Cruz, sinds maandagavond de koploper bij de Republikeinen als het gaat om afgevaardigden naar de conventie, is briljant en onuitstaanbaar.

Het eerste blijkt uit het feit dat hij eerst studeerde op Princeton en daarna op Harvard, waar hij magna cum laude afstudeerde als jurist, waarna hij een felbegeerd assistentschap kreeg bij William Rehnquist, destijds de opperrechter van het Hooggerechtshof. Daarna was Cruz advocaat, en medewerker van het campagneteam van George W. Bush tijdens de presidentsverkiezingen van 2000 - waar hij onder andere hielp bij de rechtszaken over de betwiste uitslag daarvan. Hij werkte voor Bush toen die president was, werd minister van justitie van Texas en won in 2012 zijn huidige senaatszetel.

Dat hij onuitstaanbaar is, blijkt uit het feit dat, heel ongebruikelijk, niet één van zijn mede-senatoren nog steun voor zijn kandidatuur heeft uitgesproken. Cruz heeft een enorme ambitie, zeggen huidige en vroegere collega's, en daar moeten goede manieren en relaties voor wijken. Zo stookte hij in 2013 leden van de andere kamer van het Congres, het Huis van Afgevaardigden, op tegen hun leider John Boehner, wat leidde tot een begrotingsconflict met president Obama en het tijdelijk stilleggen van de federale overheid. Dat wordt door de meeste Republikeinen in het Congres nu als strategische blunder beschouwd, maar niet door Cruz.

Ruim een jaar na zijn aantreden als senator belegde Cruz al bijeenkomsten in Iowa om te zien of hij president zou kunnen worden. Zijn strategie: zich richten op twee groepen tegelijk. De in Iowa talrijke evangelische christenen stemmen traditioneel op andere kandidaten dan de conservatieven die het vooral om een bescheiden overheid en lage belastingen gaat. Meestal gaat daardoor de compromis-kandidaat die door de gevestigde orde in de partij naar voren wordt geschoven, met de nominatie strijken.

Wie die twee groepen in een vroeg stadium verenigt, geeft de partijtop het nakijken, redeneerde Cruz. Uit Texas nam hij al een goede reputatie bij de anti-belasting conservatieven mee. De afgelopen maanden in Iowa praatte hij steeds meer en enthousiaster over zijn geloof. Zijn plan lijkt te werken. Het zal hemzelf niet verbazen.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden