Trump trotseert zijn instinct: VS blijven langer in Afghanistan

President Donald J. Trump (L) groet militaire leiders voor zijn Afghanistan-speech in Arlington, Virginia. In tegenstelling tot wat hij jarenlang verkondigde, trekken de VS zich niet terug uit Afghanistan. Beeld EPA
President Donald J. Trump (L) groet militaire leiders voor zijn Afghanistan-speech in Arlington, Virginia. In tegenstelling tot wat hij jarenlang verkondigde, trekken de VS zich niet terug uit Afghanistan.Beeld EPA

President Trump heeft zich er bij neergelegd: afscheid nemen van Afghanistan is gemakkelijker gezegd tijdens een verkiezingscampagne dan gedaan als president.

Op advies van zijn generaals gaan de VS door met hun hulp aan het Afghaanse leger bij het bestrijden van de taliban. Hij beloofde gisteravond wel een nieuwe strategie, maar veel concreets kregen de Amerikanen daarover niet te horen.

"Mijn oorspronkelijke instinct was, te vertrekken", zei Trump tijdens een toespraak op de militaire basis Fort Myer, bij Washington DC. Maar: "Beslissingen zijn heel anders als je achter het bureau in het Oval Office zit."

De VS zijn al zestien jaar actief in Afghanistan. In 2001 beraamde vanuit dat land de terreurgroep Al-Qaida, die de gastvrijheid genoot van de radicaal-islamitische taliban die er aan de macht waren, de aanslagen van 11 september, met vliegtuigen op New York en Washington. Datzelfde jaar nog vielen de VS Afghanistan binnen en werd de taliban-regering omver geworpen. Sindsdien vecht de nieuwe regering met Amerikaanse hulp tegen de opnieuw oprukkende talibanstrijders.

Volgens Trump zou met een vertrek uit Afghanistan – iets waar hij zijn voorganger Barack Obama jarenlang toe opriep voordat hij zelf de politiek in ging – zestien jaar aan inspanningen en offers teniet doen. In die tijd sneuvelden meer dan 2000 Amerikaanse militairen en raakten enkele tienduizenden gewond. "Zij verdienen een eervol en duurzaam resultaat", zei Trump. Bovendien zou Afghanistan volgens hem na een herovering door de taliban onmiddellijk weer een vrijplaats worden voor terreurgroepen die dan weer aanslagen op de VS zullen beramen.

Frustratie bij Trump

Amerikaanse media wisten op basis van gesprekken met anonieme medewerkers te melden dat Trump gefrustreerd was over het gebrek aan opties tijdens de maanden waarin hij overlegde met zijn generaals – waarvan verscheidene in Afghanistan gevochten hebben en een, zijn huidige stafchef John Kelly, er een zoon verloor.

Uiteindelijk accepteerde hij de onwenselijkheid van een snelle terugtrekking van alle troepen, en stemde hij in met uitbreiding van de militaire hulp aan Afghanistan.

Naar verluidt zullen er 4000 extra militairen naar Afghanistan gaan. Die komen bovenop de 8500 Amerikaanse militairen die er al zijn, en enkele duizenden militairen uit andere landen. Van de Amerikanen vechten er 2000 mee in anti-terreurmissies, de anderen houden zich bezig met het trainen van Afghaanse militairen.

Trump verzekerde de Amerikanen dat hun militairen nu veel effectiever zullen opereren dan onder zijn voorganger Obama. Die had, toen hij extra troepen naar Afghanistan stuurde, ook had gezegd wanneer die weer naar huis zouden komen, en volgens Trump was dat niet verstandig omdat de taliban daar dan gewoon op wachten. "Wij gaan van een op tijd gebaseerde benadering over op een benadering die gebaseerd is op de omstandigheden."

Geen duidelijk doel, maar ook geen blanco cheque

In feite kondigde Trump daarmee een verlenging aan van Amerika's oorlog in Afghanistan voor onbepaalde tijd. En wat precies het doel is dat de extra militairen moeten bereiken, zei hij daarbij niet precies, of het zou moeten zijn dat de taliban inzien dat ze onmogelijk kunnen winnen: "Een andere pijler van onze nieuwe strategie is de integratie van alle instrumenten van Amerikaanse macht: diplomatieke, economische en militaire instrumenten, voor een succesvol resultaat. Ooit, na een effectieve militaire inspanning, zal het misschien mogelijk zijn een politiek te krijgen waar elementen van de taliban en Afghanistan aan meedoen, maar niemand weet of en wanneer dat ooit zal gebeuren."

Tegelijkertijd waarschuwde Trump: "Onze steun is geen blanco cheque. De regering van Afghanistan moet zijn deel dragen van de militaire, politieke en economische last. Het Amerikaanse volk verwacht echte hervormingen, echte vooruitgang en echte resultaten."

Pakistan

Die economische en diplomatieke macht van de VS zal vooral Pakistan gaan voelen. Het buurland van Afghanistan is een bondgenoot van de VS, maar herbergt ondertussen ook taliban-groepen, met het doel invloed te houden in Afghanistan, hoe de strijd uiteindelijk ook uitpakt. Trump: "Pakistan heeft veel te winnen van meedoen met onze inspanning in Afghanistan. Het heeft ook veel te verliezen door criminelen en terroristen te herbergen."

Om de druk te vergroten noemde Trump specifiek India, Pakistans grote rivaal in de regio, als een land dat zijn rol bij de economische ontwikkeling van Afghanistan zou kunnen vergroten.

Zulke scherpe kritiek op Pakistan is nog niet vaak uit de mond van een Amerikaanse president gekomen, maar ook de regering-Obama oefende sterke druk uit op het land en schroefde economische hulp aan Pakistan terug. Volgens Laurel Miller, tot juni de Amerikaanse speciale afgevaardigde voor Afghanistan en Pakistan, geldt datzelfde ook voor het sturen van extra troepen en het uitoefenen van druk op de Afghaanse regering om corruptie te bestrijden: echt nieuw is het eigenlijk niet. Miller tegen tijdschrift The Atlantic: "Het zou nieuw en veelbelovend zijn als de president een serieus initiatief zou lanceren om door onderhandelen een einde aan het conflict te maken, met even hoge prioriteit als militaire inspanningen."

Maar in de praktijk lijken het vooral die militaire inspanningen te zijn waar de regering-Trump zich op concentreert. Sinds het vertrek van Miller is er niet eens meer een speciale afgevaardigde voor Afghanistan en Pakistan, het is zelfs onduidelijk of de functie nog bestaat. Een ambassadeur in Kaboel is er evenmin.

En tijdens zijn rede, die hij in kalm tempo uitsprak, zich nauwkeurig aan een vooraf geschreven tekst houdend, was Trump het felst toen hij dit onderscheid maakte: "We gaan niet weer landen opbouwen. We gaan terroristen doden."

Taliban niet onder de indruk

De Taliban doet de speech van Donald Trump af als ‘oud’ en ‘onduidelijk’. Dat zei woordvoerder Zabiullah Mujahid tegen persbureau AP. Later komt de organisatie met een uitgebreide reactie.

De woordvoerder zei ook dat de Taliban nog niet klaar is voor vredesonderhandelingen. Althans, niet tot de VS en de Navo duidelijk maken wanneer de buitenlandse troepen Afghanistan weer zullen verlaten. Maar dat gaat niet gebeuren, zei Trump in zijn speech.

Trump predikt liefde en saamhorigheid

Voordat president Donald Trump zijn nieuwe strategie in Afghanistan uiteenzette, roemde hij uitvoerig de prestaties van de Amerikaanse krijgsmacht, en riep hij de Amerikanen op hun helden te belonen door eendracht te tonen: "Laten we een eenvoudige belofte doen aan de mannen en vrouwen die we vragen in onze naam te vechten, dat wanneer ze thuis komen van de slag, ze een land zullen vinden dat de heilige banden van liefde en trouw heeft vernieuwd, die ons verbinden."

Zijn woorden leken een poging om het aanhoudende rumoer te bezweren over zijn uitspraken vorige week dinsdag over de confrontaties tussen linkse demonstranten en rechtse demonstranten, waaronder neo-nazi's en leden van de Ku Klux Klan. Trump veroordeelde toen de moord op een anti-racistische demonstrante, maar zei dat alle partijen schuld hadden aan het geweld en dat er 'aan beide zijden prima mensen' waren. Die uitspraak kwam hem op veel kritiek te staan. Ook veel Republikeinen lieten weten dat ze die gelijkstelling onaanvaardbaar vonden.

In een tv-uitzending na Trumps rede las de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan, de president voor het eerst expliciet de les over die woorden. Trump had 'misgekleund', vond hij. Maar een door Democraten in het Huis ingediende motie van afkeuring over Trumps woorden zal hij niet steunen, omdat daar dan politiek getouwtrek over komt. "En hoe helpt dat dan het land te verenigen?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden