column

Trump speelt hoog spel met confrontaties met militairen en een opperrechter

Opperrechter Roberts (l) en president Trump. Beeld REUTERS

Met een schampere opmerking maakte Donald Trump afgelopen maand opperrechter John Roberts boos; door 15.000 militairen naar de grens met Mexico te sturen, joeg hij een aantal vooraanstaande ex-militairen tegen zich in het harnas. 

Het lijken onvergelijkbare dingen, maar ze hebben iets gemeen: het tegenspel komt van twee instellingen die traditioneel in de VS veel vertrouwen genieten. Een president die daar ruzie mee zoekt, speelt hoog spel. Zelfs een president die werd gekozen omdat hij lak heeft aan de traditionele politieke machtsverdeling.

Roberts nam het niet, zo liet hij in een verklaring weten, dat Trump zijn juridische tegenslagen samenvatte met de klacht dat hij te maken had met ‘Obama-rechters’.

Gepolitiseerde krijgsmacht

En de voormalige commandant van de Amerikaanse troepen in Afghanistan, luitenant-generaal b.d. David Barno, gaf tegen de Washington Post blijk van de vrees dat Trump die troepenverplaatsing niet zozeer had bevolen, omdat de komst van een karavaan potentiële immigranten zo’n groot gevaar betekende, maar omdat het goed stond in de aanloop naar de verkiezingen van 6 november. “De krijgsmacht is opeens in een zeer gepolitiseerde omgeving geplaatst als het om immigratie gaat.”

Opiniebureau Gallup vraagt de Amerikanen regelmatig naar hun vertrouwen in allerlei onderdelen van de overheid en maatschappelijke instituties. En daarbij is de krijgsmacht de absolute topper: driekwart van de Amerikanen heeft alle vertrouwen in de mannen en vrouwen die het land verdedigen. Niet voor niets kun je op een willekeurig vliegveld bijvoorbeeld zien hoe een militair die in uniform zit te wachten, even een hand en een bedankje krijgt van zomaar iemand.

Rechters staan ook hoog aangeschreven. Bij hun aantreden komt weliswaar altijd politiek kijken. Federale rechters worden voorgedragen door de president, en de Senaat moet die voordracht bevestigen. Voor een functie in de rechterlijke macht van een deelstaat moet je in veel gevallen een verkiezing winnen. Maar heeft hij of zij die toga eenmaal aan, dan wordt een rechter geacht om naar de wet te kijken, niet naar welke politieke partij het meest tevreden zal zijn over een uitspraak.

Die mooie theorie wordt in de praktijk niet altijd waargemaakt. De laatste tijd zijn bijvoorbeeld in het Hooggerechtshof, waar vaak de politiek brisante kwesties terechtkomen, de rechters voorspelbaarder geworden. Op de lange duur is dat een bedreiging voor de reputatie van het Hooggerechtshof, en dat zal een extra aansporing zijn geweest voor opperrechter Roberts om de bijzondere stap te nemen, de president tegen te spreken.

Onterecht aangevallen held

Op korte termijn hoeft Trump zich van die replieken niets aan te trekken. Zijn aanhangers zien hem graag in de rol van de onterecht aangevallen held van het gewone Amerika, en iemand die de verkalkte gang van zaken in Washington eens flink opschudt.

Maar op langere termijn kan het hem wel lelijk opbreken. Voor zover politieke overwegingen meespelen in het oordeel van het Hooggerechtshof, zal nu extra belangrijk zijn dat de rechters niet gezien willen worden als lakeien van Trump – en dat kan hem bij gelegenheid een onmisbare stem kosten in dat college van negen mensen, waar de conservatieven een vijf-vier meerderheid hebben.

De onmin dreigt ook zijn gezag aan te tasten bij de krijgsmacht. Een militair mag geen onwettige bevelen opvolgen, en tenminste één hoge ex-militair suggereerde dat die situatie zich aan de grens zou kunnen voordoen. 

De voormalige voorzitter van de chefs van staven Martin Dempsey, de hoogste militaire adviseur van president Barack Obama van 2011 tot 2015, kwam in opstand tegen de aankondiging van Trump dat die troepen aan de grens zouden mogen schieten als ze met stenen worden bekogeld. “Een verspillende inzet van overbelaste militairen en mariniers zou nog veel erger worden als ze onevenredig zwaar geweld gebruiken. En dat zullen ze niet.”

Dat schietbevel – of in elk geval de suggestie van Trump daarover – werd door het Witte Huis ingetrokken. Maar verder leek Trump eind deze week vooral gericht te zijn op het scoren van politieke punten op korte termijn, ook ten koste van instituties die daar boven horen te staan. In een openbaar telefoongesprek met een generaal in Afghanistan, ter gelegenheid van Thanksgiving, had hij het meer over de grens met Mexico dan over de taliban. 

En tegen opperrechter John Roberts deed hij er woensdag per tweet nog een schepje bovenop: “Sorry, maar je hebt echt ‘Obama-rechters’, en ze hebben een heel andere kijk dan de mensen die belast zijn met de veiligheid van het land.”

Aan het eind van de week liet hij alweer zijn minachting blijken voor twee andere instellingen die geacht worden in het algemeen belang te werken, in dit geval door zo betrouwbaar mogelijke informatie te leveren.

Geen duidelijke conclusie

Zo bagatelliseerde hij het oordeel van de CIA, dat journalist en dissident Jamal Khashoggi vermoord is in opdracht van de Saudische kroonprins Mohammad bin Salman. Volgens Trump trok de CIA ‘geen duidelijke conclusie’. Het Democratische congreslid Adam Schiff, die het CIA-rapport gelezen heeft, noemde de reactie van Trump zondagochtend op CNN ‘onwaarachtig’.

En nadat wetenschappers, werkend in opdracht van zijn eigen regering, een alarmerend rapport afleverden over klimaatverandering, werd dat afgelopen vrijdag bekendgemaakt, de dag dat bijna heel Amerika bij zit te komen van het Thanksgiving-diner of naar de winkel is voor de koopjes van ‘Black Friday’, en je dus kon verwachten dat de aandacht ervoor minimaal zou zijn. En de inhoud neemt Trump zeker niet serieus. Zijn woordvoerder benadrukte in een korte reactie ‘de onzekerheid over de gevoeligheid van het klimaat van de aarde voor broeikasgassen’.

Lees ook:

Ja, rechters in de VS bedrijven politiek: dat is nou eenmaal inherent aan het systeem

Volgens president Donald Trump zitten ‘Obama-rechters’ hem dwars. Dat kwam hem op een opmerkelijke berisping van de Amerikaanse opperrechter te staan. Maar dat de rechterlijke macht in Amerika gepolitiseerd is, dat klopt eigenlijk wel.

Meer over de Amerikaanse politiek leest u in ons dossier Donald Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden