Column

Trump presenteert vierde samenzweringstheorie over Rusland-onderzoek

Beeld AP

De Twitter-feed van Donald Trump kreeg zondagavond een formeel toontje: "Hierbij eis ik, en ik zal dat morgen officieel doen, dat het ministerie van justitie onderzoekt of de FBI/Justitie de Trump-campagne hebben geïnfiltreerd of bespied voor politieke doeleinden - en of iets dergelijks bevolen of gevraagd is door mensen in de regering-Obama!"

Daarmee dreef Trump een controverse op de spits tussen Republikeinse leden van het Huis van Afgevaardigden en het ministerie van justitie.

De Republikeinen eisen documenten uit het begin van het onderzoek van de FBI (en later speciaal aanklager Robert Mueller) naar contacten tussen Rusland en mensen in de campagne-organisatie van Trump. Die documenten, zeggen ze, kunnen aantonen dat het onderzoek echt een politieke heksenjacht is, zoals Trump al anderhalf jaar roept. De FBI zou iemand in de staf van Trump hebben laten infiltreren, een misstap die Trump eerder deze week 'erger dan Watergate' noemde.

Het ministerie wil de documenten niet geven, omdat het gaat om een lopend justitieel onderzoek, en omdat het geheime bronnen en methoden van de FBI kan onthullen.

Dat Justitie niet staat te trappelen om Trump te helpen, is niet zo vreemd. Het departement maakt weliswaar onderdeel uit van de regering-Trump, maar heeft traditioneel een onafhankelijke rol. Trump gelooft niet in die onafhankelijkheid, en laat dat in zijn tweet op twee manieren tegelijk merken. Hij wil zijn eigen wetshandhavers bevelen aan de eis van de Congresleden gehoor te geven. En hij verdenkt de wetshandhavers uit het tijdperk-Obama ervan, zich slaafs in dienst van Obama's politieke wensen te hebben gesteld.

De infiltratie-beschuldiging is al de vierde samenzweringstheorie die uit de kringen van Trump-verdedigers naar voren wordt gebracht tegen het Rusland-onderzoek.

Eerst was er verontwaardiging over het afluisteren van verdachten. Trump trok de conclusie dat president Obama opdracht had gegeven Trump Tower in New York af te luisteren, waar hij voor de verkiezingen woonde en campagne voerde. Maar alleen Carter Page werd afgeluisterd, een ex-lid van zijn campagne-organisatie.

Daarna lekten er sms-jes uit van een van de FBI-agenten die bij het onderzoek betrokken was. Deze Peter Strzok bleek weinig met Trump op te hebben, was daarin te lezen. Maar de lekken waren nogal selectief: ook op Democratische politici had Strzok de nodige kritiek. En Robert Mueller verwijderde hem uit het onderzoeksteam.

Memo

Vervolgens stelden Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden een memo op, waarin ze beweerden dat het hele onderzoek was begonnen op basis van een dossier dat een Britse ex-spion had gemaakt op kosten van de Democraten. Met name het feit dat een rechtbank op grond van dat dossier toestemming had gegeven om Page af te luisteren, zou schandalig zijn, omdat de rechtbank niet was verteld wie het had betaald. De Republikeinen leverden een gevecht met de FBI over openbaarmaking van hun memo, dat ze uiteindelijk wonnen. Maar het had niet het gewenste effect: er viel in te lezen dat de rechtbank wel degelijk wist dat het dossier een politieke achtergrond had, en dat er voor het afluisteren van Page ook nog andere argumenten waren geweest.

En nu is er dan die mogelijke spion in de Trump-organisatie, daar volgens de nieuwste complottheorie neergezet door zetbazen van een Democratische president. Op de nieuwszenders roepen de vertegenwoordigers en aanhangers van de president al weken dat de onderste steen boven moet komen. Zijn advocaat Rudy Giuliani zei tegen de Washington Post: "Ik weet niet waarom de huidige minister van justitie en de huidige directeur van de FBI een troepje afvalligen wil beschermen dat bij elkaar misschien twintig mensen telt."

De aanwezigheid van zo'n spion zou er zelfs kunnen duiden dat de Trump-campagne er door de FBI ingeluisd is, zegt de Republikeinse afgevaardigde Devin Nunes, een van degenen die het hardst werkt om Trump in de Rusland-affaire vrij te pleiten. Net zoals de FBI potentiële terroristen pakt door nep-recruteerders van Al Qaeda op hen af te sturen, zo zou de spion Trump-medewerkers op het slechte, Russische pad hebben kunnen brengen, met het doel de president in diskrediet te brengen.

In de Wall Street Journal zet columniste Kimberley Strassel dat vermoeden in groter verband. Ze vindt de volgorde van enkele gebeurtenissen wat al te toevallig. In maart 2016 kregen twee van Rusland-contacten verdachte personen, Carter Page en Paul Manafort, functies in de campagne-organisatie van Trump. Rond die tijd stelde FBI-directeur James Comey de Nationale Veiligheidsraad op de hoogte van het onderzoek. "En wat denk je? In april huurt advocatenkantoor Perkins Cole (namens de Clinton-campagne) onderzoeksbureau Fusion GPS in, en Fusion GPS richt zijn aandacht op de Trump-Rusland-connectie."

Openheid

Dat onderzoek zou prachtig materiaal opleveren, aldus Strassel, voor een 'oktober-verrassing', vlak voor de verkiezingen. De Democraten zouden de Rusland-connectie kunnen openbaren dankzij een tip van iemand in de regering-Obama. En de Rusland-connectie zou kunnen zijn ontstaan doordat een infiltrant enkele Trump-mensen had aangemoedigd hulp van Rusland te vragen.

Maar liep het zo? Trump mag dan openheid eisen van het ministerie van Justitie, in diverse media is inmiddels uitgelekt dat de 'infiltrant' in werkelijkheid een 'informant' was, iemand die niet voor Trump werkte, maar van buitenaf contact zocht met sommige medewerkers om de berichten over Rusland-contacten te onderzoeken. Enkele media, waaronder de New York Times, hebben besloten zijn naam niet te noemen, omdat dit hem volgens de FBI in gevaar zou kunnen brengen. Maar ze omschrijven hem als een Amerikaanse academicus die doceert in Groot-Brittannië. En andere media concluderen dat het om Stefan Halper gaat, een deskundige op het gebied van buitenlands beleid, werkzaam in het Witte Huis onder verscheidene Republikeinse presidenten en nu hoofd Amerikanistiek aan de universiteit van Cambridge.

Daarmee lijkt ook de vierde samenzweringstheorie minder voor te stellen dan door de Republikeinen, en Trump zelf, wordt voorgesteld. Maar het zal de laatste niet zijn. En Trump-aanhangers op tv hebben er alsnog een krachtig wapen mee: ze kunnen het hele lijstje van valse streken tegen Trump achter elkaar opsommen, waardoor kijkers toch met het idee kunnen krijgen dat het Rusland-onderzoek doorgestoken kaart is.

In een peiling eerder deze maand zei 61 procent van de Republikeinen dat de FBI de president ten onrechte misdrijven in de schoenen aan het schuiven is. Van de Democraten denkt 76 procent dat het onderzoek van Robert Mueller eerlijk verloopt. Tegen de tijd dat Mueller rapport uitbrengt, zal die verdeeldheid vermoedelijk nog groter zijn.

Dat lijkt ook de bedoeling te zijn van de Republikeinen: als het rapport van Mueller uitkomt en negatieve conclusies bevat over president Trump, zijn familie of zijn naaste medewerkers, geeft het hen politieke bescherming als de helft van het land er niets van gelooft, of denkt dat Trump erin geluisd is. Maar die strategie ondergraaft wel het vertrouwen in Justitie en de FBI; twee van de weinige instellingen in Washington die de kiezers tot nu toe nog hoog hebben zitten.

Lees ook: Grootmachten gaan ten onder door het gedrag van mensen zoals Trump

In 1987 schreef historicus Paul Kennedy dat wereldmachten ten onder kunnen gaan als ze te veel hooi op hun vork nemen. Kennedy heeft niets aan actualiteit ingeboet, denkt columnist Rob de Wijk. Kijk maar naar Trump. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden