Trump ondermijnt Amerikaanse wet tegen conflictmineralen

De Amerikaanse conflict-mineralenwet richt zich op Congo en zijn buurlanden. Rebellen verdienen er aan delving en smokkel van tin, tantaal, wolfraam en goud. Volgens critici heeft de wet geleid tot een boycot van de hele regio. Beeld Trouw

Een Amerikaanse wet tegen het gebruik van conflictmineralen uit Congo wordt waarschijnlijk buiten werking gesteld. Niet alleen vanwege de complexe regels voor bedrijven. Ook omdat niet duidelijk is hoe de bevolking in Congo erbij gebaat is.

De wet die Amerikaanse bedrijven verplicht uit te zoeken of hun producten ‘conflictmineralen’ bevatten uit Congo en negen buurlanden, heeft waarschijnlijk zijn langste tijd gehad. President Trump is volgens persbureau Reuters van plan de regel per decreet twee jaar buiten werking te stellen, omdat die de Amerikaanse belangen schaadt. Het persbureau heeft daarover een interne memo gezien.

Illegale winning

Twee weken geleden kondigde de voor de regel verantwoordelijke Securities Exchange Commission (SEC) al aan te onderzoeken of de eisen voor bedrijven naar beneden moeten worden bijgesteld. De regel zou ondoordacht zijn en onvoorziene gevolgen hebben. Bedrijven kiezen graag de veilige weg en mijden Congo nu. Zo is in de praktijk sprake van een boycot van de Afrikaanse regio, stelt SEC-voorzitter Michael Piwowar. Legitieme mijnuitbaters gaan failliet en het is onduidelijk of de macht van gewapende bendes en het lijden van onschuldige mensen in Congo zijn verkleind, gaat hij verder. ‘Partijen met minder frisse intenties’ vullen het vacuüm op dat Amerikaanse bedrijven laten ontstaan, aldus Piwowar.

Congo bezit voor drie biljoen dollar aan mineralen. Rebellengroepen financieren hun strijd met de illegale winning van tin, wolfraam, tantaal en goud. Omdat deze stoffen gebruikt worden in smartphones, auto’s en cosmetica, kan een consument indirect te maken hebben met moord en verkrachting in Congo.

De conflictmineralenwet werd in 2012 van kracht en geldt voor beursgenoteerde ondernemingen. De resultaten wisselen per bedrijf. Apple, Intel en Boeing krijgen bijvoorbeeld complimenten over hun verslaglegging, maar honderden bedrijven zeggen dat ze niet kunnen ontdekken of hun grondstoffen rebellen aan inkomsten helpen. Volgens toezichthouder SEC kostte dit onderzoek bedrijven in het eerste jaar 3 tot 4 miljard dollar en daarna 200 miljoen dollar per jaar.

Verlies van banen

Het Amerikaanse Congres wijdde meerdere hoorzittingen aan de gevolgen van de regel. De mineralenwet zorgt voor bewustwording bij consumenten en bedrijven, stelden ngo’s, en brengt een voorzichtige stroom schone mineralen tegen stabiele prijzen op gang, aldus een internationale opkoper. Maar problematisch is het verlies van miljoenen banen in de mijnen. Zo verklaarde de Rwandese minister van mijnbouw in de hoorzitting van 2015 dat Amerikaanse bedrijven de hele regio als besmet zien.

Die klacht komt ook uit Congo: massale werkloosheid in de sector zorgt er juist voor dat jonge mannen zich aansluiten bij bendes. Onder meer de Washington Post berichtte daarover vanuit Congo.

Een deel van de conflictmineralenregel is in 2014 verworpen door de rechter. Die vindt dat van bedrijven niet geëist kan worden te verklaren dat hun product ‘conflict free’ is.

Complexe onderzoeken

“De overheid kan eisen dat vleesverpakkingen in de supermarkt het land van herkomst vermelden”, zegt jurist Dynda A. Thomas. “Maar het is een beperking van het recht op vrije meningsuiting als een onderneming verplicht moet bekendmaken dat rebellen mogelijk geld verdienen aan haar mineralen. Ook als ze niet weten of hun producten ‘conflict free’ zijn, moesten ze hun product zo verbinden met geweld in Congo.” Bedrijven rapporteren nu in hun eigen woorden.

Thomas adviseert bedrijven over deze wetgeving en ze is de oprichter van de website ConflictMineralsLaw.com. Ze merkt op hoe complex het onderzoek voor sommige bedrijven is.

“Een fabrikant die allerlei componenten in zijn product verwerkt, kan vijfhonderd leveranciers hebben en een leveringsketen van vijf niveaus. Als elk van die leveranciers weer honderd leveranciers heeft, betekent dat voor één onderneming honderdduizenden onderzoeken.”

Europa

Waarschijnlijk stemt het Europees Parlement deze maand over een Europese wet op conflictmineralen. Bij de afronding ervan werd gezegd dat deze de Amerikaanse regeling aanvult, zegt Thomas. “De Europese wet richt zich niet op fabrikanten van eindproducten, maar op smelterijen, raffinadeurs en importeurs van mineralen in de EU. Dat is overzichtelijker.”

Verder gaat de EU-regel niet alleen over Congo en buurlanden, maar over alle conflict- en risicogebieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden