Trump kreeg FBI-functionaris McCabe weg, maar Mueller is een hardere noot

Speciaal aanklager Robert Mueller en president Donald Trump.Beeld AFP

Donald Trump heeft de touwtjes nog stevig in handen, liet hij deze week zien. Maar heeft hij ook nog greep op de ontwikkelingen? Daar leek het minder op.

De week begon met voor de president ondubbelzinnig goed nieuws. De commissie voor de inlichtingendiensten van het Huis van Afgevaardigden zette een punt achter het onderzoek naar de Russische inmenging bij zijn verkiezing tot president, en zijn mogelijke betrokkenheid daarbij.

De commissie, of liever gezegd de Republikeinse meerderheid, concludeerde dat voor die inmenging geen bewijs was. Hun Democratische collega's waren er woedend over. Volgens hen zijn er nog veel getuigen die de commissie zou kunnen horen – maar als minderheid kunnen ze dat niet afdwingen. Daarmee ligt het onderzoek verder in handen van hun collega's in de Senaat, en van de speciale aanklager, Robert Mueller.

Ontslag

Een dag later zette Trump zijn minister van buitenlandse zaken, Rex Tillerson, aan de kant. Hij wilde een minister die meer met hem op één lijn zat – en koos voor iemand die een harde lijn voorstaat in de buitenlandse politiek, bijvoorbeeld tegen Iran: Mike Pompeo, nu nog de directeur van de CIA. En als opvolger van Pompeo koos hij voor diens adjunct Gina Haspel, bij de kenners berucht omdat ze betrokken was bij (door de regering-Bush voor toelaatbaar verklaarde) marteling van terreurverdachten.

De week werd afgesloten met het ontslag van Andrew McCabe, een hoge functionaris van de FBI. Dat had weinig praktische betekenis - McCabe was al teruggetreden als onderdirecteur van de politiedienst, en zou met pensioen gaan. Maar het symbolische gewicht was des te groter: Trump bekritiseerde McCabe al maanden geleden, zinspeelde op zijn ontslag en betrok daar expliciet het gegeven bij dat hij niet zijn volledige pensioen zou krijgen als hij voor deze zondag, zijn vijftigste verjaardag, de laan uit zou vliegen. Vrijdagavond werd aan zijn wens gevolg gegeven, door de vaak door Trump bekritiseerde minister van justitie, Jeff Sessions.

Belangenconflict

De precieze reden van het ontslag is nog niet bekend, omdat de resultaten nog niet zijn gepubliceerd van een intern disciplinair onderzoek. Voor zover bekend gaat het om de betrokkenheid van McCabe, voor de presidentsverkiezingen, bij het onderzoek naar het email-gebruik van Hillary Clinton. Een complicerende factor daarbij was dat zijn vrouw als Democraat meedeed aan een verkiezing in Virginia, en financieel gesteund werd door de Democratische Partij. 

McCabe zou zijn best hebben gedaan die twee dingen gescheiden te houden. Maar toen een krant over dat mogelijke belangenconflict ging schrijven, gaf hij toestemming voor het verstrekken van geheime informatie over het onderzoek. Daarover zou hij dan weer onjuiste informatie hebben gegeven aan interne onderzoekers.

Verdiende hij daarmee ontslag, en een flinke deuk in zijn pensioen? Bij zowel Democratische als Republikeinse Congresleden was zondag onvrede te bespeuren over de wraakzuchtige manier waarop deze kwestie lijkt te zijn afgehandeld.

Muisstil

Het behoort tot de gebruikelijke normen dat presidenten zich niet bemoeien met lopende onderzoeken, en met het gewone personeelsbeleid van opsporingsdiensten. Een president die onderwerp is van een onderzoek door de FBI, zou zich helemaal muisstil moeten houden over de FBI. Maar aan Trump zijn die normen niet besteed.

"Ik zou dit anders hebben gedaan", zei de Republikeinse senator Marco Rubio in het NBC-programma Meet the Press. "De president is bezig met wanhopig en roekeloos gedrag om te proberen de wetshandhaving in dit land te intimideren", zei Democratische senator Dick Durbin tegen Fox News on Sunday.

En de voormalige directeur van de CIA, John Brennan, liet alle terughoudendheid varen en kafferde de president per Twitter uit: "Als de volle omvang van je laagbijdegrondsheid, je morele verdorvenheid en politieke corruptie bekend worden, zul je je rechtmatige plaats innemen als een met schande overladen demagoog in de vuilnisbak van de geschiedenis."

Rusland-onderzoek

Als je Brennan moet geloven, heeft Trump nu wel met groot vertoon van zelfvertrouwen zijn zetten gedaan, maar gaat hij de schaakpartij om zijn reputatie en wie weet zijn presidentschap verliezen. Want in die partij staat het sterkste stuk van de tegenpartij sterker dan ooit. Speciaal aanklager Robert Mueller hoeft zich van alle politieke en personele ontwikkelingen niets aan te trekken, en gaat gestaag door met het verzamelen van informatie over de Russische inmenging, mogelijke samenspanning door Trump of zijn omgeving, en mogelijke financiële misstappen door allerlei betrokkenen. Deze week werd bekend dat hij een groot aantal stukken heeft opgeëist over activiteiten van de Trump Organization in Rusland en met Russen.

In dat onderzoek speelt McCabe vermoedelijk een flinke rol: hij werkte voor en na de presidentsverkiezingen direct onder FBI-directeur James Comey. Comey besprak met McCabe zijn zorgen over Trumps pogingen zich met het Rusland-onderzoek te bemoeien. En nadat Comey door Trump ontslagen werd, naar deze zelf toegaf omdat hij last had van het FBI-onderzoek naar de Rusland-connectie, was McCabe een tijd lang zelf FBI-directeur en had hij direct contact met Trump. Na zijn ontslag liet McCabe onmiddellijk weten dat hij net als Comey nauwgezet notities had bijgehouden van zijn gesprekken met de president.

Trump lijkt juist te hopen dat McCabe door zijn kennelijke misstappen minder serieus genomen zal worden als getuige. In een tweet zaaide hij meteen twijfel aan de betrouwbaarheid van die notities: "Ik bracht heel weinig tijd door met Andrew McCabe, maar hij maakte nooit aantekeningen wanneer hij bij me was. Ik geloof niet dat hij memo's maakte behalve om zijn eigen agenda vooruit te helpen, waarschijnlijk pas later. Zelfde met liegende James Comey. Kunnen we ze nepmemo's noemen?"

Kwelgeest

In een eerdere tweet deed Trump iets wat hij nog nooit eerder via dat medium had gedaan. Hij noemde de naam van zijn kwelgeest: "Het Mueller-onderzoek had nooit moeten worden gestart, omdat er geen samenspanning was, en geen misdaad. Het was gebaseerd op frauduleuze activiteiten en een nep-dossier, betaald door Slinkse Hillary en de Democraten, en onjuist gebruikt in een rechtsverzoek om mijn campagne af te luisteren."

Dat, en een oproep van een van Trumps advocaten om het onderzoek van Mueller nu maar gewoon te staken, deed degenen die de zaak tot de bodem uitgezocht willen zien, alarm slaan. Wat Trump graag lijkt te willen, Mueller zelf laten ontslaan, is zelfs voor hem een brug te ver, bezweren zowel vooraanstaande Republikeinen als Democraten.

"Elk lid van het Congres, Republikein en Democraat, moet zich uitspreken ter verdediging van de speciale aanklager. Nu", twitterde de Democratische senator Mark Warner. En een aantal Republikeinse collega's gaf daaraan gehoor. Senator Lindsey Graham, die de afgelopen maanden geprobeerd heeft de lijnen met Trump open te houden, zei tegen CNN: "Als hij dat probeert is dat het begin van het einde van zijn presidentschap.”

Lees ook:

Negentien Russen en vijf organisaties in Rusland, waaronder twee inlichtingendiensten, kunnen sinds donderdag niet meer bij hun eventuele Amerikaanse bezittingen. De Amerikaanse regering heeft hen sancties opgelegd voor 'destabiliserende activiteiten'. Daaronder valt onder meer het verstoren van de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2016.

Er staan Donald Trump spannende diplomatieke maanden te wachten - en die wilde hij niet ingaan met Rex Tillerson als minister van buitenlandse zaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden