Column

Trump is niet de leider van Amerika, maar van zijn boze blanke aanhangers

President Donald Trump arriveert op een campagnebijeenkomst in Illinois afgelopen zaterdag 27 oktober. Beeld REUTERS
President Donald Trump arriveert op een campagnebijeenkomst in Illinois afgelopen zaterdag 27 oktober.Beeld REUTERS

Je kunt Donald Trump moeilijk de schuld geven van het feit dat een fanatieke aanhanger veertien bompakketten verstuurde naar Democraten, vindt vice-president Mike Pence.

“De mensen die er verantwoordelijk voor zijn, zijn de mensen die er verantwoordelijk voor zijn”, zei hij tegen tv-netwerk ABC. “Waar de president en ik voor staan, en elke Amerikaan denk ik, is dat bedreigingen of politieke gewelddaden van wie dan ook, waar dan ook, om welke reden dan ook, niet zouden moeten mogen.”

Strikt genomen klopt dat natuurlijk. Het feit dat de president zijn politieke tegenstanders uitmaakt voor leugenachtig, schijnheilig, gewelddadig en anti-Amerikaans, is geen rechtvaardiging om een aantal van hen te proberen op te blazen. Dat Cesar Sayoc dat probeerde zal voor de rechter alleen hemzelf worden aangerekend.

En dat Robert Bowers uit Pennsylvania zaterdag elf mensen neermaaide in de Tree of Life synagoge in Pittsburgh, kun je al helemaal nauwelijks met Trump in verband brengen - Bowers moest niets van Trump hebben, omdat die volgens hem veel te mild optrad tegen immigranten – onder Joodse invloed, veronderstelde hij.

Politieke verdeeldheid

Toch probeerde het Democratische, en Joodse, Congreslid Adam Schiff dat verband zondag wel te leggen. Volgens hem draagt de president bij aan een klimaat waarin politieke verdeeldheid ontaardt in haat. “Hij staat elke ochtend op met nieuwe en inventieve manieren om ons te verdelen.”

Is dat niet wat ver gezocht? Dat hangt er van af wat je verwacht van een president.

In de VS is het staatshoofd behalve ‘commander in chief’ – opperbevelhebber – ook ‘consoler in chief’ – oppertrooster. En zo nu en dan kwijt Trump zich ook van die taak. Niet met het charisma van een Bill Clinton, niet met de welsprekendheid van een Barack Obama, maar hij doet eventjes zijn best. “Het is een vreselijk iets wat er gaande is met haat in dit land, en eerlijk gezegd overal in de wereld, en er moet iets aan gedaan worden”, zei hij na de moordpartij in Pittsburgh.

Maar daarna ging hij niet spoorslags naar die stad toe, hij koos ervoor een campagnebijeenkomst in Illinois te laten doorgaan. Het kwaad mag ons niet van de wijs brengen, was zijn argument, maar dat was een sterker argument geweest als het was gegaan om een zuiver presidentiële verrichting – de opening van een nieuw ministerie of de uitreiking van een militaire onderscheiding. Wat hij nu liet doorgaan was een campagnebijeenkomst van het soort waarvan hij er bijna dagelijks een houdt, ten bate van Republikeinse kandidaten bij de Congresverkiezingen van 6 november en voor zijn eigen herverkiezing in 2020.

En op die bijeenkomsten doet hij ontegenzeggelijk wat Schiff hem verwijt. Hij geeft af op Democraten, met naam en smalende bijnaam. Hij veegt alle buitenlanders die zonder papieren in het land wonen op één hoop met misdadige bendes. En hij combineert beide vijandsbeelden door te beweren dat vluchtelingen voor armoede en geweld die onderweg zijn via Mexico naar de Amerikaanse grens, gefinancierd worden door Democraten, om ze in de VS illegaal te laten stemmen.

Extreemsten van de extremen

Die ‘nieuwe en inventieve’ manieren van Trump waar Adam Schiff het over had, zijn eigenlijk helemaal niet zo origineel: hij plakt etiketten op mensen en op groepen. Dat is een gevaarlijke bezigheid. De aanslag zaterdag in Pittsburgh wekte extra veel ontzetting omdat hij werd gepleegd in een synagoge. Dat was in lang niet gebeurd. Maar je zou ook kunnen zeggen dat het meer van hetzelfde was, want godshuizen worden regelmatig bezocht door fanatici met een vuurwapen. In november vorig jaar werden er 26 mensen doodgeschoten in een kerk in Texas. In 2015 werden er negen mensen doodgeschoten in een kerk in South Carolina. In 2012 vielen er zes slachtoffers in een tempel van sikhs.

Kerken zijn makkelijke doelwitten omdat ze bewust weinig drempels opwerpen. En ze zijn aantrekkelijke doelwitten omdat je daar een enigszins homogene verzameling mensen vindt: met dezelfde religie, en doorgaans ook met dezelfde etniciteit. Kerken en tempels zijn zwart of blank, er komen Indiërs, Joden, Iraniërs. Een godshuis, kortom, is een in steen of hout uitgevoerd etiket voor de mensen die erin verblijven, goed zichtbaar voor iemand die een waas van woede voor de ogen heeft en daardoor geen individuele gezichten meer kan – of wil – onderscheiden.

Zulke mensen zullen er altijd zijn. En sommigen daarvan zijn tot geweld bereid. Dat zijn de extreemsten van de extremen, statistische uitschieters, en in een land van 350 miljoen mensen zullen er daarvan per definitie meer zijn dan in een land van 17 miljoen. Als er in dat land ook nog meer vuurwapens dan mensen zijn, zoals in de VS, dan kun je er op wachten dat regelmatig een van die fanatici het vuur opent. Dat zijn allemaal dingen waar een president niets aan kan doen, of hij nu Barack Obama heet of Donald Trump.

Maar de president kan, en moet, wel zijn best doen om het aantal van die gebeurtenissen zo klein mogelijk te houden. Dat kan hij proberen door beleid te voeren – waar hij dan wel het Congres voor mee moet krijgen. En hij kan het proberen door zoveel mogelijk mensen ervan te overtuigen dat al die groepen er bij horen, dat het etiket ‘immigrant’, ‘moslim’ of ‘Jood’ niet betekent dat iemand geen Amerikaan is, laat staan het etiket ‘Democraat’.

Zaterdagavond in Illinois, liet Trump plichtmatig woorden van eenheid en vreedzaamheid horen. Maar door de verkiezingsstrijd geen seconde rust te gunnen, en zijn aanhangers aan te voeren in hun woede tegen groepen mensen die anders zijn dan zij, liet hij zien dat hij niet de leider is van de Amerikanen, maar enkel en alleen van zijn boze blanke aanhangers binnen de Republikeinse partij. Terwijl hij toch echt voor dat hogere ambt was ingehuurd.

Lees ook:

Er zit een fundamentele fout in het Amerikaanse democratische systeem

Rob de Wijk vraagt zich in zijn column af hoe we met Trump om moeten gaan. Hij weet het zelf eigenlijk ook niet zo goed.

Donald Trump zwom als kleuter al in het geld

Donald Trump was behalve een soms succesvol zakenman en politicus ook nog een financieel wonderkind. Volgens de New York Times verdiende hij als kleuter, drie jaar oud, al tonnen in het bedrijf van zijn vader, projectontwikkelaar Fred Trump. Hij was miljonair op zijn achtste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden