Column

Trump is de leider van een verzwakt land

Rob de Wijk.Beeld Foto: Jörgen Caris

Met het bezoek aan Europa van de Amerikaanse vicepresident en in zijn kielzog Tillerson en Mattis, de ministers van buitenlandse zaken en defensie, lijkt de constatering dat president Trump wel mee valt een stuk dichterbij gekomen. “Dit hadden we echt nodig”, verzuchtte EU-president Tusk.

Inderdaad sprak vicepresident Pence de juiste woorden over de Navo, de EU en de door Europeanen zo geliefde internationale rechtsorde. Deze zalvende taal stond diametraal tegenover die van Trump die de Navo als overbodig beschouwde en hoopte dat de EU zo snel mogelijk zou instorten.

Toch was de boodschap over de Navo wel degelijk dezelfde. Zowel Pence als Mattis stelde voorwaarden aan de Amerikaanse steun voor de Navo. Als de Europese defensiebudgetten niet worden opgeschroefd, is die steun niet meer vanzelfsprekend. Dit is niet nieuw, want defensieminister Gates waarschuwde al in 2011. Maar nu lijkt het eindelijk menens.

Terwijl Pence en de ministers mooie woorden spraken, ging Trump in Amerika door met het aanvallen van de media en produceerde hij zelf ook nog wat fake news door te verwijzen naar een aanslag in Zweden die niet had plaatsgevonden.

Trump of Pence?

Maar wie moeten we nu geloven: Trump of Pence. Feit is dat Trump de enige is met een mandaat van de kiezer, dat hij de baas is en dat zijn kabinet, inclusief de vicepresident, uiteindelijk niet meer dan uitvoerders zijn van zijn beleid.

Daarom is de vraag van belang waarom de retoriek van Trump en die van zijn mensen in Europa zo verschilden. Een verklaring is dat Trump maar wat roept en dat nu schoorvoetend erkent. Hij schoffeerde de Europeanen, vertelde onzin over terrorismebestrijding en nam voor Amerika schadelijke besluiten zoals het opzeggen van het Trans Pacific Partnership en de aankondiging van protectionistische maatregelen. Maar Trump is niet het type dat fouten toegeeft. Hij is een vechter die gedijt bij strijd.

Een betere verklaring is dat de marges van het buitenlandbeleid smal zijn. Ook al is Trump de leider van de machtigste staat op aarde, buiten zijn land bepaalt hij niet alles. De internationale betrekkingen kennen wetmatigheden waaraan ook Trump zich niet kan onttrekken.

Verzwakt land

Zo is hij de leider van een verzwakt land en het was onder zijn voorganger Obama al duidelijk dat Rusland en China van die zwakte gebruik maken om hun positie te versterken. Dat bleek bijvoorbeeld uit de annexatie van de Krim en de claims van China op de Zuid-Chinese Zee. Trump blaast dus hoog van de toren, maar zijn vice-president en ministers weten dat hij zijn retoriek niet kan waarmaken als de wereld zich tegen hem keert.

Dit leidt tot een derde verklaring, namelijk dat sprake is van een richtingenstrijd tussen enerzijds Trump en zijn adviseurs Bannon en Kushner en anderzijds Pence, Tillerson en Mattis. Dat is een strijd van ideologen tegen realisten op het gebied van buitenlandbeleid. De realisten lijken daarbij te worden gesteund door de opstandige Republikeinse senator McCain.

Het wachten is nu op Trumptweets. Gaat hij lijnrecht tegen zijn buitenlandbeleidteam in, dan zou deze verklaring wel eens de juiste kunnen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden