Trump gedraagt zich als een roekeloze gokverslaafde

President Donald Trump. Beeld REUTERS

Sentiment heeft in de politiek alleen maar een functie wanneer het gepaard gaat met een nuchtere afweging van voor- en nadelen, winst en risico. En daaraan lijkt het in het Witte Huis nog altijd te ontbreken. 

Donald Trump betoont zich minder de koele strateeg waarvoor hij zichzelf graag uitgeeft. Hij is eerder een roekeloze gokverslaafde die bij elke uitdaging va-banque speelt. Soms win je daarmee, maar vaker verlies je – en als president van de Verenigde Staten heb je dan te rekenen met grotere consequenties dan als zakenman.

Met enige regelmaat slaat in de internationale politiek een onweerstaanbaar gevoel van eeuwige terugkeer toe. Niets verandert, dezelfde bewegingen worden steeds maar weer herhaald. De bovenstaande alinea schreef ik op de kop af een jaar geleden. In Syrië had president Assad, zo meende het westen te weten, chemische wapens ingezet tegen zijn eigen bevolking. Zoals altijd waren kinderen in groten getale onder de slachtoffers. President Trump schoot als vergelding een aantal raketten af op Syrische regeringsdoelen – naar verluidt onder instigatie van zijn dochter Ivanka: zelf moeder van drie kinderen ten slotte.

Het was ééns en nooit weer, zo bezwoer Trump. Helaas was hij dat gisteren alweer vergeten in zijn dreigende tweet over ‘leuke, nieuwe slimme raketten’ die Rusland kan verwachten wanneer het op nieuwe Amerikaanse bombardementen zou reageren. ‘Taal van een baas van een motorbende,’ zo reageerde de keurige Frankfurter Allgemeine: ‘Je vraagt je af of deze man nog goed bij zijn hoofd is.’

Begrip versus steun

Dat vraagt menigeen zich al langer af – maar intussen zit Amerika er maar mee, en de rest van de wereld ook. Het Nederlandse kabinet wringt zich in bochten om de bondgenoot niet af te vallen bij diens eventuele schending van het internationale recht en toont net als vorig jaar ‘begrip’ zonder te spreken over ‘steun’. In Syrië is de situatie inmiddels zo ingewikkeld geworden dat de rechtsorde tussen de volkeren er nauwelijks nog vat op heeft, en dan krijgt het sentiment even gemakkelijk als gevaarlijk de overhand.

Tel daarbij de moeilijkheden op die Trump in eigen land ondervindt en je krijgt al snel een noodsituatie. ‘Amerikaanse presidenten gaan wel vaker een harder buitenlands beleid voeren als ze binnenlands onder vuur liggen,’ constateert Willem Post in deze krant. Het syndroom van ‘kwispel de hond’ noemde ik dat zelf een jaar geleden. Post wijst naar Richard Nixon die om (mede) die reden ook al bombardementen liet uitvoeren – toen op Noord-Vietnam.

Ook toen stonden de Russen op de achtergrond – en voerden de beide blokken een zorgvuldig ingedamde lokale oorlog uit om een directe krachtmeting tussen beide te vermijden. Vietnam werd het min of meer toevallige strijdtoneel van wat in werkelijkheid een handgemeen over de mondiale hegemonie was. In Syrië is het niet anders. Poetin bevestigt ermee dat Rusland er op het wereldtoneel nog wel degelijk toe doet; met hun ‘humanitaire’ represailles zetten de VS hun oude strategie van ‘containment’ voort.

Koude Oorlog

Dat Trump de verhouding met Rusland nu slechter noemt dan tijdens de Koude Oorlog pleit niet voor zijn historische inzicht. Ook de Cuba-crisis waar Willem Post naar verwijst valt al binnen de ‘containment’-strategie van wederzijds armpje-drukken. Tegen die achtergrond klinkt de oproep van het hoofdredactioneel commentaar van deze krant, ‘met Rusland en bijvoorbeeld Turkije en Iran tot een vergelijk te komen’, als een vrome wens, machteloos opgesierd met de dreiging van het Internationale Strafhof.

Humanitair is de inzet van dit conflict al lang niet meer. Misschien was het dat ooit: als de laatste stap in de inmiddels al lang vervlogen ‘Arabische Lente’ die door het westen met vreugde werd begroet. Assad werd dé grote vijand – tot bleek dat het triomferende alternatief met zijn gruwelijke islamisme niet de instant-democratie bracht die daarvan verwacht werd. Het gevolg was een halfslachtige terugtocht van de westerse sympathie, die Syrië pas écht tot het wespennest maakte waarin iedere partij en mogendheid haar kans schoon zag.

Syrië verschilt alleen nog van Vietnam doordat de partijen veel meer versnipperd zijn en Amerika er geen ‘boots on the ground’ heeft. God verhoede dat het zover komt – hoe ‘humanitair’ een dergelijke stap ook genoemd zou worden. Wanneer het er in internationale interventies werkelijk om gaat spannen, walst de geopolitiek er al snel meedogenloos overheen en maakt de zaken alleen nog maar erger dan ze zijn.

De internationale rechtsorde is een fragiele illusie. Zodra in de strijd tussen de mogendheden de handschoenen werkelijk uit gaan, kan de wereld alleen maar knarsetandend toezien hoe bij chemische aanvallen kinderen omkomen – en er helaas nauwelijks toe doen.

Lees ook: 'Trump wil in alles de anti-Obama zijn'

Volgens Willem Post, Amerika-kenner van Instituut Clingendael, bedrijft Trump  ‘een internationaal potje armpje drukken’, maar wil hij ook vooral doen wat zijn voorgang niet deed. "Trump wil in alles de anti-Obama zijn. Die noemde de inzet van chemische wapens in Syrië destijds een ‘rode lijn’; overschrijding daarvan zou Amerika niet tolereren. Maar toen de Syriërs toch gifgas gebruikten, greep Obama niet in. Dus doet Trump dat nu nadrukkelijk wel."

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees hier meer columns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden