Verkiezingskoorts

Trump en Clinton: wie is de racist?

Hillary Clinton ging vol in de aanval op Donald Trump tijdens haar toespraak in Reno, Nevada Beeld afp

Als campagnevoeren een soort schermen is, dan is de strijd tussen Donald Trump en Hillary Clinton nu in de klassieke fase die je in elk filmgevecht ziet.

Na een paar keer aanvallen, pareren en riposteren, komen de tegenstanders op de een of andere manier borst aan borst te staan, zwaarden gekruist, vertrokken gezichten vlak bij elkaar. Een lang moment kijken ze elkaar recht in de ogen.

En wat Hillary Clinton dan in de ziel van Donald Trump ziet, is onversneden racisme en vooroordeel. In een toespraak in Reno, Nevada zette ze donderdag vol de aanval in op dat aspect van de Republikeinse genomineerde. Het ging nauwelijks over zijn bekwaamheid als president, het ging helemaal niet meer over zijn zakelijke misstappen, de geheimzinnigheid over zijn belastingaangiften, het ging nog maar over één ding: Trump kan nooit de president zijn van alle Amerikanen, want hij heeft de pest aan velen van hen, of minacht ze op zijn minst: zwarten, latino's, vrouwen.

Naar voorbeelden daarvan hoefde Clinton niet erg hard te zoeken. Sommigen werden door journalisten aan de vergetelheid ontrukt, zoals de rechtszaak die Donald Trump en zijn vader Fred in 1973 aan hun broek kregen omdat ze hun appartementen niet aan zwarten wilden verhuren. Wie zich meldde, kreeg subtiel de C van 'colored' bij zijn naam, en kreeg te horen dat alle woningen al weg waren.

Veel andere signalen dat Trump eigenlijk alleen blanke Amerikanen de moeite van het dienen waard vindt, leverde de kandidaat zelf tijdens zijn campagne, in interviews en toespraken. Zijn kwalificatie van illegale immigranten uit Mexico: "Het zijn verkrachters!". Zijn banvloek over een rechter die over hem moest oordelen in een fraude-zaak: "Hij is een Mexicaan!"

Wrede ironie
En de meest vernietigende kritiek had Clinton op Trumps voornemen om geen moslims meer tot de VS toe te laten. "Onder Donald Trump zou Amerika zich onderscheiden als het enige land in de wereld dat mensen op hun religie controleert aan de grens. O nee, er is nog een plek waar dat gebeurt: de zogenaamde Islamitische Staat. Wat zou het een wrede ironie zijn als iemand die president wil worden ons aan hen gelijk zou maken."

En verder draaide het mes: "Maak je geen zorgen, zeggen sommigen, als president zal Trump omringd worden door slimme adviseurs, die zijn slechtste aanvechtingen zullen afremmen. Maar kijk naar wie hij de leiding geeft van zijn campagne!"

Ze doelde op Stephen Brannon, tot voor kort hoofd van de website Breitbart.com. Voor wie die site niet kende, had Clinton wel een paar koppen van typerende artikelen: "Geboorteregeling maakt vrouwen onaantrekkelijk en gestoord." En: "Wat zou je liever hebben dat je kind had, feminisme of kanker?"

Volgens Clinton is het duidelijk: Trump krijgt zijn ideeën van 'alt-right', een collectie extreem-rechtse, blank-nationalistische splintergroepjes in de Amerikaanse samenleving. Die dankzij hem eigenlijk niet meer zo splinterklein is: "Dit is iemand die aanhangers van de gedachte van blanke superioriteit retweet, zoals degene die de naam 'blanke-genocide-TM' voert. Trump nam deze bigot, met een paar dozijn volgers, en verspreidde zijn boodschap onder elf miljoen mensen."

Dat woord bigot is lastig te vertalen. Het is ook Nederlands, dan betekent het 'overdreven vroom'. Maar in het Engels is bigot een iemand die zich vastklampt aan vooroordelen. Een racist is er een, maar een homohater net zo goed.

Niemand wordt graag zo genoemd. Zelfs Donald Trump niet. En al helemaal niet omdat zijn reputatie als bigot hem stemmen kost die hij eigenlijk zonder bijzondere inspanning zou moeten krijgen: die van blanke kiezers die neigen tot Republikeins stemmen.

Ontworsteling
En dat was deze week de andere kant van het zwaardgevecht: de Republikeinse genomineerde die zich uit alle macht aan de geur van racisme probeerde te ontworstelen.

Subtiel ging dat niet. In een aantal toespraken legde Trump zwarte Amerikanen en latino's uit dat het in hun eigen belang was om op hem te stemmen. Aan de Democraten hebben ze niks gehad volgens hem. "Onze regering heeft onze Afro-Amerikaanse vrienden volledig in de steek gelaten, én onze latino vrienden, én alle mensen in dit land", zei hij bijvoorbeeld maandag in Akron in Ohio.

"De Democraten hebben niets klaargespeeld in de binnensteden, voor degenen die het meest lijden, jaar na jaar, mislukking na mislukking, slechtere statistieken telkens weer. Armoede. Afwijzing. Verschrikkelijk onderwijs. Geen huisvesting, geen eigendom. Misdaad in nooit vertoonde hoeveelheden. Je kunt naar oorlogsgebieden gaan waar we vechten en het is er veiliger dan leven in sommige van onze binnensteden waar Democraten de baas zijn. En ik vraag jullie dit, aan de Afro-Amerikanen, waarvan ik er zoveel in dienst heb, aan de latino's, geweldige mensen: wat heb je in vredesnaam te verliezen? Geef me een kans!"

(de tekst loopt door onder de afbeelding)

Donald Trump tijdens een toespraak in Akron, Ohio Beeld afp

Over een kam scheren
Het klinkt roerend, tot je doorkrijgt - en de Democraten waren er als de kippen bij om daar de vinger op te leggen - dat het beeld van zwart Amerika dat daar geschetst wordt wel heel wanhopig is. Er zijn veel arme zwarten, er is discriminatie, en in sommige binnensteden, zoals in Chicago, wonen sommigen daarvan in wijken waar de kogels je om de oren vliegen. Maar er zijn ook veel succesvolle zwarten, de meesten in die bevolkingsgroep hebben werk of zitten op school. Een complete bevolkingsgroep over één kam scheren op basis van kleur is, tja, racistisch.

Maar dat is niet erg, wat Trump betreft, als zijn publiek het maar niet zo opvat. En dat publiek is vermoedelijk niet zwart of latino Amerika - daar gaat hij echt niet opeens scoren dankzij een of twee toespraken - maar blank Amerika. Al die blanken die best wel op Trump zouden willen stemmen, of vinden dat ze dat moeten doen omdat anders die vreselijke Hillary Clinton president wordt, maar die zeker niet op een bigot willen stemmen.

Om van dat etiket af te komen wil Trump ver gaan - hij moet ook wel, gezien de nog steeds rampzalige peilingen. Zelfs zijn politieke kroonjuweel, het met harde hand uitvoeren van Amerika's immigratiewetten, moet er misschien aan geloven.

Niet concreet
Heel concreet was het nog niet, maar de afgelopen dagen hebben medewerkers van Trump, en daarna hijzelf, signalen gegeven dat de naar schatting elf miljoen buitenlanders zonder papieren toch niet allemaal het land uit hoeven, zoals hij eerst volhield.

Die signalen zijn nog niet erg samenhangend. Begin deze week, misschien niet toevallig vlak nadat hij had vergaderd met een groep latino adviseurs, liet Trump in een interview met Fox News doorschemeren dat er een 'verzachting' van zijn plan komt: illegalen die een eerlijk leven in de VS leiden, zouden op een of andere manier legaal mogen blijven, al mocht dat natuurlijk geen 'amnestie' heten.

Maar in een interview met CNN zei Trump donderdagavond dat ze toch allemaal weg moeten. Na een verblijf in het land van herkomst zouden oppassende migranten dan legaal mogen terugkomen.

Bij alle vragen daarover benadrukte hij steeds weer dat hij wel met één pennenstreek, op dag één van zijn presidentschap, alle 'slechteriken' onder de illegalen eruit zal gooien: "De drugshandelaars en bendeleiders. De politie weet precies wie het zijn."

Ongemakkelijk parcours
Het zigzaggen, of verzachten met behoud van 'harde' elementen, zoals bijvoorbeeld ook de beroemde muur aan de grens met Mexico, zou kunnen wijzen op gebrek aan eenheid in het kamp van Trump, een wel vaker vertoond schisma tussen calculerende campagnemedewerkers en een op zijn buikgevoel opererende kandidaat. Maar het kan ook zijn dat er vanuit Trump Tower elke dag heftig gepeild wordt over wat de harde kern van zijn aanhang nog aan verzachting kan accepteren. Want als Trump in de onzekere jacht op gematigde kiezers zijn radicale aanhang verliest, kan hij het helemaal wel vergeten.

Het is voor Trump een ongemakkelijk parcours. Hoeveel simpeler is het niet om, als je een racist wordt genoemd, gewoon te jij-bakken? Dat deed hij dus ook de afgelopen dagen. "Hillary Clinton is een bigot, zei hij woensdag, "die gekleurde mensen alleen maar ziet als stemmen, niet als menselijke wezens die een betere toekomst verdienen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden