Trump en Brexit lokken door drama

Het zou mij niets verbazen wanneer in de Brusselse wandelgangen deze of gene eurocraat stiekem hoopt op een Brexit. Hardop zal hij dat nooit toegeven. Een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU brengt zulke grote risico's met zich mee dat je er liever niet aan denkt. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan, en sinds jaren is de Brusselse machinerie de Britten in de praktijk liever kwijt dan rijk. Laten we maar vast beginnen, klinkt het in de overlegorganen wanneer de Engelse vertegenwoordiging op zich wachten laat: de Britten zeggen toch tegen alles 'nee'.

Daar komt een geheime verkneukeling bij. Wie niet horen wil moet voelen - en 'Brussel' is er diep van overtuigd dat de Britten het zúllen voelen: moeizame handelsbetrekkingen, vertrek van de financiële sector, slabakkende economie. Ongeveer de helft van de eilandbewoners is dat trouwens ook.

Een Brexit zou een mooie test zijn voor beide kampen. Is het werkelijk waar dat je buiten de EU beter af bent dan erbinnen? Of hebben de 'blijvers' gelijk en zijn alle dromen van een hersteld 'British Empire' loze illusies? Er is maar één manier om daar achter te komen, en dat is door het uit te proberen.

Maar met de geschiedenis spring je liever niet te lichtvaardig om, schreef de filosoof Karl Popper - en hij had gelijk. Voor je het weet staat de wereld in brand. Toch heeft ook hier het hart zijn eigen redenen. Onwillekeurig verlangt het naar een opwindend drama dat temidden van de gesmade Europese grijstinten fel en kleurrijk oplicht.

Zo werkt het dionysische, waarover Denker des Vaderlands Marli Huijer afgelopen zaterdag sprak in Letter&Geest. Ook zonder verdovende middelen biedt het leven er voldoende ruimte voor: de politiek niet in de laatste plaats. Elke begeestering bevat de kiemen van een revolutie en die weer van haar eigen feestelijke ontaarding. Kijk naar de Franse Revolutie en haar verloop in terreur, schreef de evenwichtige Verlichtingsfilosoof Kant. In zijn 'enthousiasme' fabriceert de geest zijn eigen drug. Kant moest er weinig van hebben.

Is dat misschien het geheim achter het politieke sectarisme en extremisme dat momenteel ruim baan geeft aan volksmennende avonturiers? Op Twitter zie ik een krantenknipseltje langskomen waarin een zekere Victor Vizcarra uit Los Angeles zijn voorkeur voor Donald Trump uitlegt. Diens presidentschap belooft in ieder geval een stuk opwindender te worden dan dat van de 'saaie' Hillary Clinton, legt hij uit.

'Een duistere kant in mij wil zien wat er gebeurt wanneer Trump het haalt', zegt Vizcarra. 'Mensen zitten vol drama. Ze willen dat soort dingen zien.' Wat voor dingen? 'Verandering', zegt hij, 'zelfs wanneer het een soort nazi-achtige verandering is'. Dat klinkt méér dan onheilspellend, maar ik vrees dat hij geen ongelijk heeft. De explosie van het politieke spectrum naar de flanken, van Le Pen, Wilders en Petry tot Syriza, Podemos en bewondering voor Poetin: ellende, uitzichtloosheid en verkommering vormen er - denk ik - maar één oorzaak van. De andere is de opwindingslust van het hart: het duistere, dionysische verlangen naar reuring en roes.

De grijsheid waarin het Europese project zijn successen hult is net zo saai als de halve eeuw vrede die het heeft gebracht. Clintons verstandige expertise verbleekt bij het flamboyante avontuur van haar uitdager. Opwinding willen we, desnoods tegen hoge risico's: hoe groter het gevaar des te hoger vlamt de lust. Een Brexit en een Trump komen dan al aardig in de richting.

Zie ook drie keer per week een nieuwe column van Ger Groot op www.trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden