recensie

‘Trump country’ in tijden van Reagan

Smith Henderson Beeld Nina Subin
Smith HendersonBeeld Nina Subin

Weer een geweldig Amerikaans romandebuut over een land in identiteitscrisis.

“Ik denk dat mensen hunkeren naar andermans beproevingen”, zei Smith Henderson in een reactie op het overweldigende succes van zijn roman ‘Fourth of July Creek’, in vertaling getiteld ‘Montana’. Daar kon hij best gelijk in hebben, maar hij doet met die uitspraak zijn boek tekort. ‘Montana’ is - alweer - een magistrale en ambitieuze debuutroman uit een land in een identiteitscrisis.

De staat Montana, het noordwesten van de VS, begin jaren tachtig. Het tijdperk-Reagan staat voor de deur. Er gaat veel veranderen, maar niet in Montana, zo lijkt het. Bergen, rivieren, dichte bossen, blokhutten en duffe plaatsjes bepalen het beeld. ‘Probleemberen’ staan hier zomaar op je veranda, valse honden liggen als ‘geladen geweren’ op het gras voor de huizen, waarin ontwrichte gezinnen wonen, werkloze anarchisten, alcoholisten en godsdienstfanatici. Iedereen bezit wapens.

Trump-country, zou je tegenwoordig zeggen, maar in werkelijkheid heeft de politiek nauwelijks vat op dit gebied, welke president er ook in Washington zit. “Een hoop mensen komen hier om ergens aan te ontsnappen.”

Doorgedraaide zoon

De eerste scène van het boek zet meteen de toon. Een verslaafde moeder en een doorgedraaide zoon slaan elkaar de hersens in. Pete Snow, de maatschappelijk werker die het gezin begeleidt, probeert vrede te stichten. “Ik heb ook problemen, net als jij”, zegt hij tegen het jongste dochtertje in een verwarde poging haar te troosten.

Pete Snow heeft zelf inderdaad problemen. Zijn dochter Rachel (13) is weggelopen. Ze loopt achter een fout vriendje aan, en binnen de kortste keren schuimt ze heel het Westen van Amerika af.

De schrijver heeft hier een ietwat geforceerd aandoende narratieve vorm ingezet: via een vraaggesprek dat Rachel met een hulpverlener (of is ze het zelf?) voert krijgen we haar verhaal in snippers opgediend. Het zijn, hoe indringend ook, tussenstukjes in het hoofdverhaal.

Op een dag staat er ineens een vreemde, haveloze jongen op het schoolplein van Pete’s dorp. Hij heet Benjamin Pearl en is recht uit de wildernis gelopen. Pete ontfermt zich over hem en brengt hem terug naar zijn vader. Vader Pearl en zoon zwerven door de bergen van Montana, ze leven van het land. Pete stopt hun af en toe voedsel en dekens toe en probeert hun vertrouwen te winnen.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Smith Henderson - Montana Beeld Trouw
Smith Henderson - MontanaBeeld Trouw

Jeremiah Pearl is een doorgedraaide godsdienstfanaticus die zichzelf en zijn kind paranoïde maakt met op de Bijbel gebaseerde complottheorieën. Pete begint uit nieuwsgierigheid te wroeten in het verleden van de man, op zoek naar het geheim van diens verdwenen vrouw en andere kinderen. De Pearls blijven schuw als vossen en verdwijnen steeds opnieuw in de wildernis.

Als Pete in een dronken bui in een casino begint te strooien met de vreemde munten die hij van Pearl heeft gekregen, raakt de zaak in een stroomversnelling. De munten blijken collector’s items voor neonazi’s en de FBI ziet in Pearl ineens een aanjager van een ultrarechtse terreurbeweging. Het lijkt de aanzet voor een plot vol actie en achtervolgingen.

Volledig onvoorspelbaar

Maar het sterkste punt van dit boek is dat de plot rond de jongen en zijn getikte vader juist tamelijk terloops en volledig onvoorspelbaar blijft. Goed, alle elementen die je in zo’n verhaal verwacht, zitten erin, tot en met de komst van de FBI en de klopjacht met helikopters. Maar Henderson draait steeds een andere weg in en houdt de finale verrassend klein en teder.

Ondanks duizend miskleunen weet Pete in zijn eentje het geheim van Pearl en zijn zoontje te ontrafelen. Maar kan hij ze redden?

“Kinderen redden van mensen als wijzelf”, zo beschrijft Pete zijn werk. Waarom? Denk je het hele boek, waarom doet hij dit allemaal? “Pearl is Snow is hijzelf en iedereen”, zo zegt hij het zelf ten slotte.

Ja, ik dacht ook even aan die merkwaardige beginzin van ‘I am the Walrus’ van The Beatles, maar het is een kernzin in het boek. Een variant op: red je één mens, dan red je de mensheid. De schrijver van ‘Montana’ voegt daar dit aan toe: Je redt jezelf ook, voor even. Het staat nergens precies zo, maar je voelt het op iedere bladzijde. ‘Montana’ zit overvol, misschien wel iets té vol, met beproevingen en punishment, maar is ondanks dat een diep menselijk boek.

Smith Henderson: Montana (Fourth of July Creek) Vert Dirk-Jan Arensman. Meulenhoff; 455 blz. € 24,99.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden