Trump blaast ook erfenis Reagan omver

In het minst slechte geval is Donald Trump een tweede Ronald Reagan. Maar de kans is erg klein, aldus Dirk-Jan van Baar.

Standvastigheid van Reagan en Thatcher was opvallend, maar zij hadden ook veel geluk


Donald Trump heeft een vliegende start gemaakt en de halve wereld tegen zich ingenomen. Reken maar dat dit de bedoeling is. Steve Bannon, Trumps ideologische Breitbart-geweten, weet hoe je de mainstream media en de politiek correcte elites op de kast krijgt. Het (deels hysterische) anti-Trumpprotest past naadloos in de agenda van Trump, die eerst zijn tegenstanders tot razernij wil brengen om daarna de redelijkheid zelf te spelen.


Mij lijkt dit het script voor een autoritaire machtsgreep, maar omdat velen zich geen fascisme in de huidige tijd kunnen voorstellen (sterker: fascisme roepen geldt juist als zwaktebod) is het belangrijk eerst het best case scenario door te nemen. Daarin figureert Trump als tweede Reagan, waarbij in herinnering wordt gebracht dat links in 1980 ook het ergste vreesde. In plaats daarvan won Ronald Reagan voor het Westen de Koude Oorlog en ging hij de geschiedenis in als de man die Amerika weer groot had gemaakt.


Dat klinkt als een echo van de slogan waarmee Trump het presidentschap veroverde, zoals ook Theresa May, die als eerste buitenlandse leider op het Witte Huis werd ontvangen, op Margaret Thatcher lijkt. Bij haar bezoek was de buste van Winston Churchill weer van stal gehaald om de speciale band tussen de VS en het VK luister bij te zetten.


Zelfs linkse critici geven nu toe dat Reagan en Thatcher staan voor ommekeer, al wordt die als 'neoliberaal' verguisd. Niemand betwist dat dit duo het Westen weer zelfvertrouwen gaf. De moord op de Kennedy's en Martin Luther King, rassenrellen in de Amerikaanse binnensteden, Vietnam, Watergate, de gijzeling op de ambassade in Teheran; het was een lange lijst van crises die Amerika had doorgemaakt. Idem dito voor Groot-Brittannië, dat na het verlies van een wereldrijk van trotse industriemacht de zieke man van Europa was geworden.


Dat is het vreemde: wie de wereld van nu met die van 1980 vergelijkt, stelt vast dat beide westerse kernmogendheden er toen veel beroerder voor stonden. Daarbij komt dat de Sovjet-Unie toen veel machtiger was dan het Rusland van nu. De rode legers stonden in het hart van Europa en hielden het verdeelde Duitsland in een ijzeren greep. In 1979 raasde in Iran een islamitische revolutie, vielen de Russen Afghanistan binnen en brak de tweede oliecrisis uit. Amerikaanse automobilisten stonden bij de pomp in de rij en Europa zuchtte onder een eurosclerose erger dan nu. Midden in die crisis mobiliseerden links-nationalistische vredesbewegingen volksmassa's tegen plaatsing van Navo-kernwapens. De liberale orde was toen in hoogste nood.


Geen wonder dat Reagan en Thatcher magische kwaliteiten zijn toegedicht bij het keren van deze trend. Hun standvastigheid was opvallend, maar zij hadden ook veel geluk. Niet alleen overleefden zij ternauwernood aanslagen en hing het lot van Thatcher tot de Falklandoorlog aan een draadje, onder Michail Gorbatsjov sloeg het Kremlin ook onverwacht een pro-westerse koers in die leidde tot de val van de Berlijnse Muur. Zonder die koerswijziging zou Reagan nooit die held van de vrije wereld zijn geworden. Zijn woorden dat de Sovjet-Unie een 'evil empire' was en het communisme een 'aberratie in de geschiedenis', wekten aanvankelijk afschuw en kregen pas dankzij Gorbatsjov, bij zijn aantreden in 1985 nog overtuigd leninist, profetische kracht.


Vergelijk dat met Trump. Hij dweept met Poetin, wil muren bouwen in plaats van ze neer te halen en kiest voor protectionisme, het tegendeel van het vrijhandelskapitalisme waar Reagan en Thatcher voor stonden. De enige overeenkomst van Trump met de cowboy uit Hollywood is dat ook hij in een eigen droomwereld leeft en zich niks van experts aantrekt. Anders dan de Navo-strategen geloofde Reagan in een ondoordringbaar ruimteschild voor ballistische raketten, een geloof waarmee hij gek genoeg ook Moskou angst aanjoeg en tot inkeer bracht. Het is de vraag of dat kunstje nogmaals opgaat, al is niet totaal uitgesloten dat zelfs Poetin net zo bang wordt voor het ongeleide projectiel Trump als wij brave Gutmenschen in Europa.


De machtsgreep van Trump kan dus slagen, net als America First. Voor het democratische Europa een nachtmerrie, wat nog niet hetzelfde is als een worst case scenario. De jaren dertig en veertig hebben laten zien dat het nog veel erger kan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden