Interview

Trump begeeft zich met trust op staatkundig nieuw terrein

Donald Trump tijdens zijn eerste officiële persconferentie. Beeld Photo News

Trump is overal. In Azië, Afrika, Europa en Noord- en Zuid-Amerika, op bijna alle continenten heeft de aankomend president van de VS kantoren, hotels, golfresorts en casino's. Maar wat betekent het voor de Amerikaanse democratie als de zonen van de president zijn zakenimperium beheren? 'Je zit er niet om je eigen zakken te vullen'.

Het is niet voor het eerst dat in de Verenigde Staten een zakenman president wordt. Maar om belangenverstrengeling te vermijden, stalden vorige presidenten hun bezit altijd in een zogeheten blind trust: een onafhankelijk zaakwaarnemer leidt dan het bedrijf.

"Je zet alle aandelen, opties, liquide middelen en onroerende zaken weg. Je bouwt er als het ware een muur omheen en zet er een dak op. Je hoort er vervolgens vier jaar niets meer over. Je krijgt geen jaarverslag en dat wordt ook niet openbaar gemaakt", vertelt Aalt Willem Heringa, hoogleraar vergelijkend staatsrecht aan de Universiteit Maastricht.

"Het mooiste scenario is een president zonder enig belang, maar dat is niet van deze tijd. Daarom is de blind trust een goede nummer twee. Je zoons benoemen kan niet. Dat is een evidente nep-oplossing. Zij praten toch met papa erover. Gevaar is dat zij gaan handelen en investeren met voorkennis, subsidie-schema's opstellen en belastingaftrek en handelsbetrekkingen voor eigen gewin regelen."

'Onwettig'

Aankomend president Donald Trump doet alles anders. Hij benoemde zijn zoons Eric en Donald tot zaakwaarnemers. Maar het commentaar op deze constructie is vernietigend. 'Onwettig', zegt de voormalig ethisch adviseur van president George W. Bush, 'een frauduleuze poppenkast' vindt Harvard-hoogleraar Laurence Tribe.

Het grootste risico aan de constructie vindt de Nederlander Heringa dat een president het algemeen belang van het Amerikaanse volk moet behartigen, niet dat van het Trump-imperium: "Je zit er niet om je eigen zakken te vullen. Het is frauduleus." De jurist vindt het des te erger omdat in de VS de president in zijn eentje veel beslissingen kan nemen. In Nederland beslist de premier samen met zijn regering over zaken.

In Nederland volgen politici het beroemde 'Blauwe Boek', waarin staat hoe premier en formateur aantredende bewindspersonen doorlichten op hun zakelijke belangen. Destijds had premier Lubbers een zaakwaarnemer voor zijn bedrijf. "Je moet alle zakelijke belangen onthullen en wegzetten."

Voorspelling

Maar zelfs als die zaakwaarnemer er komt zou Trump toch via de media en internet wel vernemen hoe zijn zaken ervoor staan? "Dat is wel een probleem", erkent Heringa. "Maar het voorstadium van zaken doen, zoals grondtransacties, blijft doorgaans geheim."

Partners en kinderen van regeringsleiders en ministers mogen wel hun eigen bedrijven houden, is de gedachte. "Je wilt zakenlui namelijk niet uitsluiten van de kans om politicus te worden." En in de VS is campagne voeren een heel kostbare zaak. "Handig als je zelf dan al een fonds hebt opgebouwd, zoals ook Mitt Romney had."

De nieuwste Trump-constructie roept veel kritiek op, maar is het illegaal? Heringa: "Ik ken geen processen hierover. Het is in het Westen een uniek model. Het zal van de Republikeinen in het Congres en de publieke opinie afhangen hoe het afloopt. Ik durf inzake Trump niets te voorspellen."

(Tekst gaat verder na onderstaande afbeelding)

De met gouden letters versierde vooringang van de Trump Tower Beeld anp

Trump is een merk

Volgens Donald Trump moeten mensen de lijst met vierhonderd rijkste personen ter wereld die het zakenblad Forbes elk jaar publiceert met een korreltje zout nemen. Want neem Trump zelf. Volgens het blad bezit de aankomend president van de Verenigde Staten 3,7 miljard dollar, goed voor een 156ste plaats. Ik ben veel rijker, zegt Trump. Tien miljard dollar, dat komt meer in de buurt.

Of die claim klopt, daarover zijn fiscale deskundigen het niet eens. Maar 10 miljard of 3,7, het blijft een pakhuis vol geld. Trumps rijkdom komt van zijn vijfhonderd bedrijven die hij heeft in ruim twintig landen. Het zijn vastgoedondernemingen, hotels, casino's, golfbanen en kantoren die allemaal onder één holding vallen: de Trump Organization. In de bestuurskamer heeft Trump gezelschap van zijn zoon Eric en dochter Ivanka.

Trump is meer dan een naam. Het is een merk. Hotels betalen voor licenties om de naam van de aankomend president in grote letters op het dak te krijgen. Uiteraard in de Verenigde Staten zelf, maar ook in Rio de Janeiro staat een Trump hotel, net als in Panamastad, Doonbeg in Ierland en Aberdeenshire in Schotland. De prijzen voor een kamer beginnen vanaf ongeveer 250 dollar per nacht.

Televisie

Het meest bekend is Trump als verkoper van prijzig vastgoed in de VS. De Trump Tower in New York met haar roze marmer en gouden versierselen is een daar een voorbeeld van. New York is dan ook de hoofdstad van Trumps imperium waar zijn duurste en hoogste gebouwen staan. Ook in Canada, Turkije, Panama, Zuid-Korea, de Filippijnen, India en Uruguay heeft Trump vastgoed.

Behalve in bakstenen en beton belegt Trump zijn geld in golfbanen en casino's. Zo bezit hij zeventien prestigieus opgezette golfbanen waar de top van de wereld toernooien speelt. Trump wil komende jaren het aantal golfresorts uitbreiden en heeft daarbij zijn oog laten vallen op Dubai. De casino's draaien minder lekker. In de jaren negentig bezat Trump er nog vier. Daar is er nog een van over.

De Trump Organization doet ook aan televisie. Het spelprogramma The Apprentice, de leerling, komt daar vandaan. Jongeren moeten daarin allerlei opdrachten uitvoeren om te bewijzen dat zij goede zakenmensen zijn. Wie faalt, krijgt van Trump te horen: je bent ontslagen.

Liefdadigheid

De harde zakenman Trump doet ook aan liefdadigheid. Daarvoor heeft hij de Trump Foundation opgericht. Nu ligt deze stichting onder vuur omdat in 2013 geld zou zijn overgemaakt voor steun aan een politieke campagne in Florida. Er hangt meer mist rond de Foundation. Er zijn twijfels of er ooit geld is overgemaakt aan goede doelen. Trump wil de stichting opheffen, maar dat mag niet zolang er een onderzoek tegen de Foundation loopt.

Een Amerikaanse president die tegelijkertijd vastgoedverkoper, hoteleigenaar en casinobaas is, zelfs Trump erkent dat dat kan wringen. Daarom zei hij geen nieuwe deals meer te sluiten. De winsten die zijn hotels halen uit zaken met het buitenland, keert Trump uit aan de schatkist.

Zijn eigendommen brengt Trump dus onder in een trust, met zoons Eric en Donald Jr als zaakwaarnemers. De ethische waakhond van de Amerikaanse regering had, evenals hoogleraar vergelijkend staatsrecht Aalt Willem Heringa, liever gezien dat Trump voor een blind trust had gekozen.

Daarmee zou Trump alle zeggenschap over zijn eigendommen verliezen en niet op de hoogte worden gehouden van de laatste ontwikkelingen. Dat ging Trump te ver. Hij wil weten wat zijn zoons doen. En als ze het verpesten, worden ze ontslagen, zei Trump deze week. Dat laatste was een grapje.

Een overzicht

De lijst van belangenconflicten van aankomend president Donald Trump is eindeloos, binnenlands en buitenlands. Dat komt omdat zijn imperium zich naar veel landen uitstrekt en omdat zijn bedrijf in een aantal Amerikaanse steden in conflict is verwikkeld met overheidsinstanties. Een selectie van belangenverstrengeling volgens de BBC.

> Deutsche Bank is een van de grote financiers van Trumps onroerend-goedprojecten. Maar de bank onderhandelt nu met justitie in de VS over een schikking inzake misleiding van klanten.

> Chinese banken hebben vele miljoenen gestoken in bedrijven waarbij Trump betrokken is. Hij wil dit jaar in Hongkong 20 tot 30 hotels beginnen. Schoonzoon en topadviseur Jared Kushner onderhandelt met een Chinese verzekeraar over onroerend goed in New York.

> Trump is als producer betrokken bij tv-programma The Celebrity Apprentice van NBC. President Trump moet twee commissarissen benoemen in communicatiecommissie FCC die NBC controleert.

> Sioux indianen en bondgenoten bezetten al maanden gebied van hun voorouders om aanleg van de omstreden Dakota oliepijplijn te voorkomen. Trump heeft en had forse investeringen in betrokken oliebedrijven. De overheid heeft momenteel het besluit over aanleg opgeschort.

> In Las Vegas weigerde het Trump International Hotel te overleggen met de vakbond. In november besliste de NLRB, het arbeidsrelatiesbureau, dat het bedrijf hiermee de wet overtrad. Er liggen nog acht andere conflicten van dit hotel ter beoordeling voor bij het NLRB. President Trump moet voor twee van de vijf zetels nieuwe mensen benoemen.

> De Secret Service die de president en zijn familie bewaakt, kreeg rekeningen van Trumps vliegmaatschappij TAG Air voor meevliegen tijdens de campagne. De presidentiële bewakers zullen ook moeten gaan betalen voor huur in de Trump Tower in New York als Melania (vrouw) en Barron (zoontje) Trump daar verblijven.

> Trumps bedrijf verhuurt ruimte in een toren op Wall Street nr. 40. Er lopen vijf onderzoeken naar fraude door (ex)huurders. Trump zal een nieuwe voorzitter benoemen voor de commissie SEC die dit onderzoek leidt.

> Het Trump hotel in Washington wil meer diplomaten trekken. De zorg is dat zij dure kamers huren om bij Trump in de gunst te komen.

> Trump zou in juni al zijn aandelen hebben verkocht, maar daarvan is geen bewijs geleverd. Zodra Trump over een bedrijf tweet, zakken de aandelen. Zo zou hij met voorkennis kunnen verkopen.

> Trump gebruikt zijn buitenlandse relaties als hefboom voor zijn bedrijven. Zo zou hij de Argentijnse president Macri hebben gevraagd de bouw van een toren te versnellen. Dat gebeurde na jaren vertraging.

> De nieuwe zakenconsul van de Filippijnen in de VS is de ontwikkelaar van de Trump Tower in Manila. Indiase zakenpartners kwamen na de verkiezingen direct overgevlogen om hem te feliciteren en 'VS-India-relaties' te bespreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden