Trouw nooit met een Kroatische

Beeld Gemma Pauwels

Zij vluchtte naar Nederland. Hij viel op haar, en kreeg er - nu ruim twintig jaar geleden - een Kroatische schoonfamilie bij. Trouw-redacteur Jonah Kahn ging na wat er bijzonder aan hen is.

De eerste keer dat ik er bewust bij stilstond dat ik een Kroatische geliefde had, was in een tuin even buiten Zagreb. Het was feest - zij was net afgestudeerd - en als Kroaten iets te vieren hebben, berg je dan maar of zorg ervoor dat je dorst hebt én trek. Daar stond ik dan, met in mijn hand een grote houten spies waarvan het puntige uiteinde in de richting van een gevild lam wees. Het ene uiteinde moest in het andere, en mij was de schone taak toebedeeld het vonnis te voltrekken.

“Nu begrijp ik waarom hier zo vaak oorlog is”, grapte ik nog terwijl de spies er aan de andere kant van het lam weer uitkwam.

“Nederlanders zijn gewoon hypocriet”, klonk het terug. “Jullie kopen vlees in de supermarkt, alsof dat beter is.”

Laatst vroeg iemand hoe het is om een Kroatische geliefde hebben, en welke do’s en don’ts daarbij komen kijken. Ik weet niet meer precies wat ik antwoordde, alleen dat de woorden ‘temperamentvol’ en ‘pittig’ vielen. Toch bleef de vraag me bezighouden. Kan ik wel met enige autoriteit iets zeggen over de Kroatische vrouw - ik begrijp de mijne na meer dan twintig jaar niet eens helemaal. En bovendien, de Kroatische vrouw bestaat natuurlijk net zomin als de Nederlandse of de vrouw in het algemeen, tenzij je in clichés wilt vervallen.

Het was dan ook geen cliché waar ik meer dan twintig jaar geleden voor viel, maar een mens van vlees en bloed. Een vrouw die ik nooit was tegengekomen als ze niet met haar familie was gevlucht voor die vreselijke oorlog die Joegoslavië in de jaren negentig uiteen deed vallen. Haar vader had een schema gemaakt met potentiële bestemmingen, die plussen en minnen konden scoren in verschillende categorieën. Nederland won het met één plusje van Engeland.

Daarmee kwamen onze wegen dichter bij elkaar, maar nog niet bijeen. Dat gebeurde in een sporthal op Papendal. Zij kwam uit een fanatieke tafeltennisfamilie, ik was de enige pingponggek in de mijne. Wat het precies aan haar was dat mijn aandacht trok? Laten we het houden op een combinatie van een pittig karakter, een aandoenlijk accent, twee mooie benen en een ijzersterke backhand. Ze gaf zich niet makkelijk gewonnen - dat schijnt voor meer Kroatische vrouwen te gelden - maar sindsdien zijn we niet meer gescheiden van tafel en bat.

Kroatische humor

Terug naar de vraag in kwestie. Ik besloot mijn licht eerst maar eens bij mijn schoonfamilie op te steken. Een neef op doorreis wilde wel een duit in het zakje doen. Als het om Kroatische vrouwen gaat is er eigenlijk maar één don’t, zei hij met een grijns op zijn gezicht: Don’t marry a Croatian woman. Met die Kroatische humor zit het wel goed.

Beeld Gemma Pauwels

Mijn schoonvader deed een serieuzere poging om me verder te helpen: “Kroatische vrouwen besteden, zeker in vergelijking met Nederlandse, veel meer tijd in de keuken. Wij vinden goed eten, zelf bereid eten, heel belangrijk. Dus Kroatische vrouwen koken veel.”

Dat laatste kan ik, na talloze bezoeken aan Kroatië, zeker beamen: de keuken is het domein van de vrouw. Daar kunnen wij, meer geëmancipeerde Nederlanders, van vinden wat we willen, maar het levert wel de heerlijkste gerechten op. Van gevulde paprika’s en kool- bladeren tot traditionele soepen, bladerdeeg-gerechten en zalige zoetigheden. En daar komen geen pakjes en zakjes aan te pas; bladerdeeg wordt met de hand gemaakt, bouillon voor de soep trek je zelf en taarten komen niet van Dr. Oetker.

Thuis in Amsterdam is onze rolverdeling wat minder traditioneel. Ik kom ook graag in de keuken, we koken met zorg - al halen we ons bladerdeeg uit het vriesvak van de supermarkt.

“Er is nog iets”, vervolgde mijn schoonvader. “Voor Kroatische vrouwen is uiterlijk heel belangrijk. Ze zullen nooit de deur uitgaan zonder eerst aandacht te besteden aan hun kleding, kapsel, make-up en sieraden.” Ook die observatie kan ik bevestigen. In Kroatië zien de meeste vrouwen er heel verzorgd uit, en zelfs hun tred is elegant.

Een nichtje uit Zagreb wist nog wel een opvallende eigenschap: hun netheid. “De meeste Kroatische vrouwen hechten eraan dat hun huis erg netjes en schoon is. Ze kunnen slecht tegen rommel en zijn allergisch voor viezigheid.” Touché! Dat merk ik niet alleen thuis, waar onze verschillende hygiënische standaarden soms tot lichte irritatie leiden, maar ook tijdens ons verblijf in Kroatië.

Degene die er ook nog wat over wilde zeggen, was mijn geliefde zelf. “Het klopt dat wij, Kroatische vrouwen, temperamentvoller zijn dan Nederlandse en we besteden beslist meer aandacht aan ons uiterlijk. En ja, dat van die netheid klopt absoluut. Maar ik ken ook heel rustige Kroatische vrouwen en Nederlandse vrouwen die supernetjes zijn en pas de deur uitgaan als ze er tip-top uitzien. Misschien kun je je beter afvragen wat jou opvalt aan Kroaten, vrouwen én mannen. En aan Kroatië, de taal, de cultuur, de gewoonten.”

Ze had gelijk. Hoe is het om een Kroatische schoonfamilie te hebben? En hoe is het om Kroatië als tweede thuisland te hebben? Want met de geliefde komt vanzelf de schoonfamilie, en met de schoonfamilie een tweede thuisland, als een package deal.

Geen lidwoorden

Het eerste wat mij destijds opviel aan Kroaten was een eigenaardigheid van hun taal, het Servo-Kroatisch (al kun je in het bijzijn van een Kroaat beter zeggen dat hij Kroatisch spreekt en tegen een Serviër dat hij Servisch praat, als je het gezellig wilt houden). Hoe het ook zij, ze hebben geen lidwoorden. Niet nodig, zeggen ze daar, je begrijpt elkaar prima zonder.

Beeld Gemma Pauwels

Het zal wel iets Slavisch zijn, maar voor ons Nederlanders is het heel wonderlijk en soms uitermate komisch. Dat laatste merk je als Kroaten Nederlands (leren) praten. Zo zaten mijn geliefde en ik ooit in een restaurant, zij had als eerste de kaart bekeken en vroeg toen: “Wil je menu?” Ik moest lachen en zei: “Kan het niet even wachten?”

Andersom is Kroatisch leren ook geen sinecure, en dan druk ik me nog zacht uit. Voor wie denkt dat Duits een moeilijke taal is met zijn vier naamvallen: het Kroatisch heeft er zeven. >> Erger nog: ook voornamen veranderen erdoor, afhankelijk van hun plek in de zin. Dus je weet vaak niet eens meer hoe je zelf heet. Jonaha, Jonahu, Jonahom…

Wie naar Kroatië gaat kan niet alleen de lidwoorden thuislaten, veel klinkers hoef je ook niet mee te nemen. Wij mogen onze verfoeide harde g hebben, zij hebben woorden zonder klinkers, of met zes medeklinkers achter elkaar. Neem prst (vinger of teen), smrt (dood) of krv (bloed), maar ook stvrdnuti (harden). Nee, dat rolt niet soepeltjes over de tong.

Op het gebied van taal - en de moeite die ik neem om mij die eigen te maken - heb ik punten gescoord bij mijn schoonfamilie. Die ben ik vermoedelijk kwijtgeraakt op een ander terrein: drank, en dan bedoel ik sterke drank. Kroatische mannen houden van alcohol. Bier, wijn, maar vooral ook dat zelfgestookte spul waar je volgens mij een auto op kunt laten rijden.

Bij elk bezoek voel ik weer die druk als ik een sljivovica of rakija krijg aangeboden. Mij kun je net zo goed ruitenwisservloeistof inschenken, ik drink het even graag. Meestal maak ik me ervan af met een ‘vandaag sla ik even over’, maar soms neem ik tegen beter weten in toch een nipje. Zodra mijn huig vlam vat zet ik het glaasje zo onbewogen mogelijk neer en verzoen ik mij met het feit dat ik dan maar wat minder mans ben.

Uitbundige levensgenieters

Terug naar die tuin even buiten Zagreb, eind jaren negentig. Het leven werd daar gevierd, met drank, lekker eten (het lamsvlees was verrukkelijk) en goed gezelschap. Zo heb ik de Kroaten de afgelopen twintig jaar leren kennen: ondanks hun recente oorlogstrauma’s als uitbundige levensgenieters, mensen die tijd hebben voor elkaar en met wie je vreselijk kunt lachen. Er mag in Kroatië dan minder welvaart zijn dan in Nederland, er is daar beslist meer welzijn: op bruto nationaal geluk leggen we het echt af.

Kroaten zijn ook mensen aan wie je kunt zien wat ze voelen. Dat bleek vorige maand nog tijdens het WK voetbal in Rusland, waar de nationale ploeg verraste door de finale te halen. Kroatië stond op z’n kop en ook bij ons thuis werd er hartstochtelijk meegeleefd en -geschreeuwd als de mannen met de rood-witgeblokte shirts een wedstrijd speelden. Vooral door mijn eega, die door alle spanning en emotie tijdelijk verminderd toerekeningsvatbaar was.

En ik? Ik ben dankzij mijn Kroatische geliefde toch maar mooi vice-wereldkampioen geworden. 

Ex-Joegoslaven in Nederland

In de jaren zeventig wierf Nederland actief gastarbeiders uit Joegoslavië. Twintig jaar later vluchtten Joegoslaven voor de burgeroorlog die hun land uiteindelijk opdeelde in Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Servië, Kosovo, Montenegro, Slovenië en Macedonië. In 1994 telde Nederland maar liefst 50.000 ‘ontheemden’ uit die regio. Anders dan verwacht bleven, op de Kosovaren na, de meesten. Enkele jaren geleden telde Nederland 53.000 voormalig Joegoslaven. Bijna de helft van hen is afkomstig uit wat nu Bosnië-Herzegovina is, een op de vijf komt uit Servië, ruim een op de tien uit Kroatië: 5900.

Lees meer artikelen uit de Trouw-bijlage Zomertijd in Kroatië in dit dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden