Trouw Millennium Nieuwstest

Op de drempel naar het nieuwe millennium kijken we nog even terug en valt ons oog op honderd mensen die in de afgelopen duizend jaren een belangrijke rol hebben gespeeld. Ze vormen geen top-100 of andersoortig lijstje, maar hebben wel ieder op hun eigen manier in de Lage Landen voor 'nieuws' gezorgd.

De keuze is willekeurig, al valt op dat veel meer vrouwen het vermelden waard zijn dan doorgaans in de geschiedenisboekjes gebeurt. Eén ding hebben ze gemeen: ze gaan niet met ons mee over de drempel, zij blijven kinderen van het vorige millennium.

Wie ze waren of wat ze deden, dat mogen lezers uitzoeken in deze Trouw Millennium Nieuwstest.

Zoek de personen bij de cryptografische omschrijvingen en vul het nummer van de vraag onderop de pagina in bij de juiste naam. Mocht het geheugen tekortschieten, dan zijn de antwoorden terug te vinden in bibliotheken, encyclopediën en biografieën.

Wie ...

1 bedacht een plan voor een haven van Harderwijk, maar werd vooral bekend als (brand)schilder die zijn inspiratie opdeed tijdens reizen naar het Heilige Land en de Heilige Stoel en liet onlangs mogelijk glasscherven na in Zutphen?

2 bedacht het rijwielplaatje en vond dat we daarna maar rustig moesten gaan slapen?

3 beklom de Agnietenberg bij Zwolle om daar het beroemdste boek na de Bijbel te schrijven?

4 beschreef als adellijke minstreel de stad 'waar twee wateren samenkomen, een grote en een kleine, de Jeker en de Maas' en staat daar nu in brons te kijk?

5 bleef komen en gaan?

6 bouwde de meest bezongen toren van Nederland?

7 bouwde een huis op 13659 palen?

8 debuteerde als kleuter, vond zich een instrument van God en illustreerde dat met 'Blute nur', komt nu nog op 78 krakend en piepend tot ons?

9 ging als de vermoorde onschuld van zijn stokje, toen de beul het op zijn verzoek kort met hem maakte?

10 ging voor een uitwedstrijd van Oranje mee naar Londen, joeg daar als blauwgeruiten hooligan iedereen de stuipen op het lijf, sloopte nog een juweel en jatte op de terugweg Charles mee (het bleef nog lang onrustig in de binnenstad)?

11 had als collega van Erwin Kroll een goed oog op de wind?

12 had een eigen tv-serie, werd gevangengenomen in Biervliet maar ontsnapte, ontwikkelde zich tot een Europeaan, werd als God der Boeren opnieuw gearresteerd en kwam te paard om het leven bij Muiderberg?

13 had het vaderland lief, droeg absoluut geen oranje, heette geen Kees maar was het wel?

14 had in Haarlem naar men zegt een wereldprimeur met letters, waarbij anderen beweren dat hij loog dat het gedrukt stond?

15 had wel twee handen vol aan haar kinderen?

16 had met die bulderlach weinig van een doorsneehandelsreiziger, vermomde zich eens op het toneel in nonnenkostuum om zo dicht mogelijk bij geliefde te staan en werd door vaderlijk zwaard verjaagd?

17 heeft veel geleden in Indië (maar zijn vrouw Tine ook)?

18 hield er een grote verzameling huwelijkskandidaten op na, pikte er ten slotte een Zwitserse uit om mee te trouwen, maar bleef tussen de regels door in haar vele Franse romans en brieven een twijfelaar?

19 incasseerde in de Baai van Matanzas 12 miljoen, waarvan 8 miljoen aan zilver, maar mocht na thuiskomst niet afdelen, waarna zijn maten aan het muiten sloegen?

20 is in zijn geboortestad Leiden schromelijk tekortgedaan, maar wordt in zijn huis in Amsterdam en ver daarbuiten bewonderd als een oude meester van wereldformaat?

21 is met tien miljoen verkochte boeken de bekendste Nederlandse schrijfster in binnen- en buitenland?

22 is nu op de rug van Cassini op weg naar Saturnus waar hij vroeger met zijn zelfgemaakte sterrenkijker zo vaak naar gekeken heeft?

23 kreeg alleen steun van mannen, toen ze als primeur werd toegelaten tot de politieke arena (maar haar optreden was in strijd met de natuur, vond de premier) en heeft nu een in de Kamer?

24 kreeg als enige Nederlander ooit witte rook in Rome?

25 kreeg van Thorbecke pas op zijn sterfbed permissie om een jaar op proef in Groningen te studeren?

26 kroop met al zijn aangeboren adellijkheid zestien dagen bij Willem III onder de wol, zogenaamd om ervoor te zorgen dat zijn pokken zouden uitkomen?

27 laat nog steeds door veel mensen van zich trekken?

28 leeft in de journalistiek voort als een hoffelijk geheim, waarover misschien wel de leugen regeert?

29 legde zijn ei in Mei?

30 liet zich vanwege jicht en reuma door Leeuwarden vervoeren in een draagstoel, riep kinderen die op straat haar troetelnaam aanhieven toe dat ze vlug naar huis moesten ('Jullie moeder bakt pannenkoeken'), deed het werk voor haar zoon en kleinzoon en wacht nu met twee schedels in haar kist op de jongste dag?

31 maakte in Monnickendam met het heilig oliesel liever de sla aan en werd daarom op de brandstapel gezet?

32 mocht in Utrecht bij uitzondering colleges volgen achter een gordijn?

33 mocht op aandringen van haar stervende zwager het hof maken op Huis ten Bosch?

34 moest roeien met de riemen die hij had en deed dat zo heldhaftig dat hij er nog steeds voor wordt geprezen?

35 ontliep bij zijn leven nog net de doodstraf, maar wordt na zijn overlijden nog voortdurend een kopje kleiner gemaakt?

36 ontsteeg door zijn genialiteit het Nederlandse landschap, liet zijn oor niet hangen naar de gevestigde orde en werd een topper in Frankrijk en de rest van de wereld?

37 ontwaarde op een paasmorgen mysterieuze beelden op een ver eiland?

38 overleed hooggeleerd met de laatste woorden 'Ik hoor uw stem goed, maar ik begrijp nauwelijks wat u zegt' en werd (na 24 jaar) opnieuw gekist?

39 plantte de eerste voetstappen in de Ridderzaal, zakte vervolgens bij Hoogwoud door het ijs en werd door vrienden omgelegd?

40 reisde op kosten van de overheid naar Suriname om rupsen en wormen te schilderen?

41 richtte de V.V.V. op, die duidelijk niet bedoeld was voor de komende en gaande 'man'?

42 schafte de slavernij af en had na conflict misschien met koningshuis wel hetzelfde willen doen?

43 schitterde met zijn 'circus' van duivelsgedrochten en hellege wrochten?

44 schreef in een Friese pastorie: 'Hoor ik op Sempre een waldhoorn / Of ook wel een turksche trom / Dan moet ik zo bitter wenen / en - ik weet zelf niet waarom'?

45 stelde rottende vis aan de kaak?

46 stamde af van de kabeljauwen, voorzag in haar levensonderhoud als hofdame en maîtresse, zat vast in de Burcht van Leiden en werd door de hoeken uit de weg geruimd?

47 stierf op 76 graden noorderbreedte?

48 stond in een reeks van graven, liet bij Vlaardingen een aardig optrekje bouwen en verdiende daar goed aan rekeningvaren (op de Nieuwe Maas)?

49 studeerde onder andere in Oxford, Cambridge en Heidelberg, was hoogleraar in Leiden, Saumur en Groningen en twistte in Dordrecht?

50 stuurde kinderen de fabriek uit?

51 suggereerde wel eens dat hij ontucht had gepleegd van Parijs tot Praag, maar dat was om zijn bekering tot het Gemene Leven en zijn redevoeringen tegen het zedenbesef meer cachet te geven?

52 trok van leer tegen Jan van Leiden en brengt in Pingjum nog steeds mede-broeders en andere volgelingen uit de hele wereld op de been?

53 trouwde met stiefoom en werd de eerste koningin van Holland?

54 vereeuwigde Vinkeveen, verviel in vele vergeefse verliefdheden en verkondigde dan ook dat het kan verkeren?

55 vergaarde Europese roem hoewel er in Nederland geen werk van hem gedrukt is en wordt gezien als een voorloper van J.S. Bach?

56 verhuisde onlangs voor 82 miljoen van de slaapkamer van mevrouw Neuhouse via de Nederlandsche Bank naar het Haags Gemeentemuseum?

57 verkocht met die hertenogen bloemen, was met die zwanenhals een beroemde Vespa-amazone en heeft als kleinkind van een Arnhemse burgemeester een Spaans gewas doorstaan?

58 verkoos de zee boven de preekstoel, verloor een been op Sint Maarten en hield het andere (tevergeefs) stijf in Nieuw-Amsterdam?

59 vermoordde haar bloedeigen zoon en moeder en zou met haar bijna even wrede manlief Balderik zo door kunnen voor het echtpaar MacBeth van de Betuwe?

60 vervulde een heldenrol en was Wubbo Ockels in Antwerpen mooi voor?

61 viel bij het schaatsen op het ijs, brak een rib en had daar nog levenslang last van?

62 voelde zich door adel verplicht te zeggen dat het gekkenwerk was?

63 voer naar Antwerpen en kwam daar in grote moeilijkheden vanwege een spreekwoordelijke nieuwsgierigheid?

64 vond dat je als mens moest durven leven, maar wist op het Rembrandtplein ook als een held te sterven?

65 was al jong weduwe, verklaarde tweede huwelijk ongeldig, (her)trouwde in Engeland, werd daar bedrogen, mocht in Delft wel zoenen maar niet huwen, belandde in het gevang en ontsnapte in mannenkleren, trouwde opnieuw maar stierf uiteindelijk aan de tering?

66 was als inktbeambte lekker stout en deed nooit wat haar moeder zei?

67 was als pater welbespraakt, hield Kampen zelfs eens vijf uur in de ban en liet zich voor zijn redevoeringen uitbetalen in zoete wijn?

68 was de eerste spuiter in Amsterdam?

69 was de killer van de Veluwe en Den Haag en zit daar nog steeds, nu in brons, van te genieten op zijn roofburcht de Cannenburg?

70 was een aantal jaren koster in de buurt van Den Briel, maar keek de meeste tijd in de Spieghel Historiael in Damme?

71 was een bijdehandje vergeleken met Willem en toen ze in de buurt van Gouda werd gearresteerd, riep ze onmiddellijk haar broer te hulp. Dat werd oorlog?

72 was een kind van een pastoor uit de buurt van Gouda, liet zich onderhouden door de barones van Veere, trok te paard over de Alpen en stak de loftrompet op de zotheid?

73 was een meester in kaarten (daar spreekt de schooljeugd nog over)?

74 was een vadertje, maar vond kinderen maar hinderen?

75 was God in Friesland?

76 was een wereldreiziger, maar beperkte zich in geestelijk opzicht tot het eigen erf en organiseerde een parade van mannenbroeders?

77 was er zelf niet meer bij toen haar slaapkamer werd geveild, maar dat mocht geen naam hebben?

78 was in haar portret mooier dan in het echt, waarna Hendrik haar snel inruilde voor zijn volgende echtsvriendin en haar ter compensatie de titel 'zuster van de koning' en een jaar wedde gaf?

79 was niet de muze van Dante, maar beschreef alvorens het klooster in te gaan eerst zeven manieren om lief te hebben?

80 was onder meer gouverneur van Suriname en politicus, maar geniet vooral faam als een dijk van een bouwer?

81 was trompetter in het leger van prins Willem II en ging na zijn diensttijd spelen op de Dam?

82 was uitvinder van het duikerspak, kon bijna een uur lang onder water blijven en legde meren droog in Zuid-Frankrijk, Lotharingen, Holstein en Noord-Holland?

83 was zo eenvoudig en nauwkeurig in het rekenen dat er nu nog 'volgens' zijn methode gewerkt wordt?

84 werd bij val van de toren hartstochtelijk toegejuicht?

85 werd er thuis voor nootmuskaat en foelie op uitgestuurd, maar kwam met bloed aan de handen terug?

86 werd geboren in een petten- en hoedenwinkel, stond in de schijnwerpers van de Olympia en de Scala, dacht dat in de liefde en de oorlog alles geoorloofd was en stierf als 'Oog van de Dag' niet in bed?

87 werd gezien als 'leraar van geheel Europa', maar was vooral geneesheer en kwam in de praktijk bijna niet buiten zijn Leidse Tuin?

88 werd in hetzelfde jaar wereldkampioen op dunne ijzers én dunne bandjes?

89 werd op 18-jarige leeftijd in het zadel gehesen, had maar één jaar de wind eronder, is vervolgens door oom Willem aan de kant gezet en ten slotte uitgehongerd in de Leidse Burcht?

90 werd pas na zes eeuwen beroemd vanwege haar mystieke gedichten en brandende liefdespoëzie?

91 werd ten onrechte versleten voor een legendarische helleveeg, maar was een eerzame ingezetene van Haarlem die alleen hielp om de muur te repareren?

92 werd van Kimswerd tot Sneek gevierd om zijn krachtdadig optreden maar was buiten het beste land van aarde gevreesd vanwege brandstichting en piraterij?

93 werd voor zwijgzaam versleten, maar had bij zijn dood toch een mooie tekst over zijn ziel en zijn arme volk?

94 werkte in de vis in Rotterdam en was zo'n enorme Oranje-fan dat ze in het gevang belandde?

95 woonde eerste met dominee en daarna met penvriendin in het jongste Werelderfgoed van Nederland?

96 zette de bloemetjes buiten en ontdekte ook waar ze vandaan kwamen.

97 zette de domtoren van Utrecht op een altaar in Gent?

98 zette een ontzettende hutspottraditie in gang?

99 zette van Diemensland op de kaart en kreeg daarvoor een monument in Australië?

100 zette Wilhelmina als 'theemuts' voor Paleis Noordeinde en de drenkeling op de boulevard van Noordwijk?

... Ada van Holland (ca 1185-1223)

... Adela (ca 1000)

... Willem Barentsz (1550-1597)

... Willem Bartjens (1569-1638)

... Beatrijs van Nazareth (1206-1268)

... Hortense de Beauharnais (1783-1837)

... Jacoba van Beieren (1401-1436)

... Hans Willem baron van Bentinck (1649-1709)

... Willem Beukelsz (begin 14de eeuw)

... Herman Boerhaave (1668-1738)

... Adriaan Florensz Boeyens (1459-1523)

... Sjoekje Bokma de Boer (1860-1939)

... Pieter Bos (1847-1902)

... Jeroen Bosch (ca 1450-1516)

... Gerard Bredero (1585-1618)

... Johannes Brugman (ca 1400-1473)

... Christophorus Buys Ballot (1817-1890)

... Jacob van Campen (1595-1657)

... Jacob Cats (1577-1660)

... Jan Pieterszoon Coen (1587-1629)

... Hendrik Colijn (1869-1944)

... Laurens Janszoon Coster (-1484)

... Heintje Davids (1888-1975)

... Ko van Dijk (1916-1978)

... graaf Dirk III van Holland (-1039)

... Eduard Douwes Dekker (1820-1887)

... Willem Drees (1886-1988)

... Wilhelmina Drucker (1847-1925)

... Jaap Eden (1873-1925)

... Aagje van Enkhuizen (ca 1650)

... Desiderius Erasmus (1469-1536)

... Jan van Eyck (ca 1370-1441)

... Floris de Vijfde (1254-1296)

... Anne Frank (1929-1945)

... Vincent van Gogh (1853-1890)

... Franciscus Gomarus (1563-1641)

... Herman Gorter (1864-1927)

... Suze Groeneweg (1875-1940)

... Hugo de Groot (1583-1645)

... Geert Groote (1340-1384)

... Hadewych (midden 13de eeuw)

... Kenau Simonsdochter Hasselaar (1526-1588)

... François Haverschmidt (1835-1894)

... Piet Hein (1577-1629)

... Audrey Hepburn (1929-1993)

... Maria Louisa van Hessen-Kassel (1688-1765)

... Jan van der Heyden (1637-1712)

... Greet Hofmans (1894-1968)

... Samuel van Houten (1837-1930)

... Christiaan Huygens (1629-1695)

... Aletta Jacobs (1854-1929)

... Hendrik Jut (-1878)

... Jan Klaassen (midden 17de eeuw)

... Anna van Kleef (1515-1557)

... Abraham Kuyper (1837-1920)

... Jan Adrieanszoon Leeghwater (1575-1650)

... Cornelis Lely (1854-1929)

... Abe Lenstra (1920-1985)

... Jacob van Maerlant (-1300)

... Maria Sibylla Merian (1647-1717)

... Piet Mondriaan (1872-1944)

... Greate Pier (-1520)

... Aleid van Poelgeest (-1392)

... Dorus Rijkers (1847-1928)

... Rembrandt van Rijn (1606-1669)

... Luduina van Schiedam (1380-1433)

... Jan van Scorel (1495-1562)

... Anna Maria Schuurman (1607-1678)

... Amalia van Solms-Braunfels (1602-1675)

... Thomas van Kempen (ca 1380-1471)

... Hendrick de Keyser (1565-1621)

... Catharina Mulder (1723-1798)

... Johan van Oldenbarneveld (1547-1619)

... Pieter Ondaatje (1758-1818)

... Charlotte van Pallandt (1898-1998)

... Jean-Louis Pisuisse (1880-1927)

... Jacob Roggeveen (1659-1729)

... Maarten van Rossum (ca 1499-1555)

... Michel de Ruyter (1607-1676)

... Jan van Schaffelaar (-1482)

... Annie M.G. Schmidt (1911-1995)

... Mary Servaes-Beij (1919-1998)

... Menno Simonsz (1496-1561)

... Jan van Speyk (1802-1831)

... Pieter Stuyvesant (1592-1672)

... Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621)

... Abel Tasman (1603-1659)

... Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872)

... Hendric van Veldeken (ca 1140-ca 1210)

... Jo Vincent (1896-1989)

... Hugo de Vries (1848-1935)

... Wendelmoet Claesdochter (-1527)

... Pieter van der Werff (1529-1603)

... Wilhelmina van Pruisen (1751-1820)

... graaf Willem II (1227-1256)

... Willem van Oranje (1533-1584)

... Betje Wolff (1738-1804)

... jonkvrouw Christine Wttewaal van Stoetwegen (1901-1986)

... Margaretha Geertruida Zelle (1876-1917)

... Belle van Zuylen (1741-1805)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden