Trouw-journalist ondervraagd door Kamercommissie Panama Papers

Leden van de Parlementaire ondervragingscommissie Fiscale constructies tijdens een van hun gesprekken.Beeld ANP

Trouw-journalist Jan Kleinnijenhuis verscheen vandaag samen met Siem Eikelenboom van het Financieele Dagblad voor de Tweede Kamercommissie die onderzoek doet naar aanleiding van de Panama Papers. Een ongemakkelijke positie voor een journalist, vertelt hij.

Wat wilden de commissieleden weten?

We zijn opgeroepen als deskundigen. Trouw en het Financieele Dagblad hebben als enige Nederlandse media inzage gekregen in de Panama Papers en ik denk dat de commissie bij de bron wilde beginnen.

Hoe is het om daar te zitten?

Het was heel vreemd om daar als journalist te zitten, want we hebben niet veel toe te voegen aan wat we al gepubliceerd hadden. We hebben veel meer gezien dan waarover we geschreven hebben, maar als we ergens niet over hebben geschreven, hadden we daar een goede reden voor. Dan konden we bijvoorbeeld niet voldoende bronnen vinden of hadden we geen helder beeld van de situatie. 

We schrijven op basis van gegevens die niet openbaar zijn en hebben gesproken met bronnen die we niet altijd bekend kunnen maken. Dat is een ongemakkelijke positie. De commissie wist dat ook wel en ik had het idee dat ze daar ook wel rekening mee hielden.

De commissie vroeg ook wat wij vonden van de situatie. ‘Hoe vinden jullie dat het toezicht in Nederland is geregeld?’, werd bijvoorbeeld gevraagd. Daar konden we soms wel wat over zeggen, maar volgens mij moet je als journalist heel erg oppassen met het geven van je mening.

Waarom? Zo zou je toch ook een steentje kunnen bijdragen aan het verbeteren van de situatie?

De verleiding is groot als je veel van een onderwerp af weet, maar ik zie het als mijn rol als journalist om zaken te signaleren. Het is aan anderen om vervolgens actie te ondernemen. De Tweede Kamer heeft dit onderwerp bijvoorbeeld opgepakt na publicatie van de Panama Papers.

Als journalist moet je volgens mij jouw eigen mening uitschakelen. Alle publicaties over de Panama Papers zijn ook heel feitelijk. Er komen wel deskundigen aan het woord die ergens iets van vinden, maar dat zijn dan hun woorden.

Wat kon je wel zeggen?

We konden wel zeggen wat ons is opgevallen. Zo valt op dat in Nederland wettelijk gezien al heel veel bepaald is. Zo moeten alle vennootschappen hun jaarstukken publiceren en die worden dan openbaar. Maar niemand houdt zich daaraan. Een derde van de vennootschappen plaatst hun jaarstukken te laat. Dat is een economisch delict.

Je kunt je dan afvragen waarom dat niet gehandhaafd wordt. Handhaving zou een fantastisch begin zijn. Als je de bestaande wetgeving zou toepassen, kun je al heel veel bereiken.

Ook viel op dat het vrijwel onmogelijk is om contact te krijgen met de Nederlandsche Bank, die toezicht houdt op de trustsector, die vennootschappen namens hun klanten beheert. Zelfs op de meest simpele vragen kregen we geen of pas na lang aandringen antwoord.

Wat vond je van de vragen?

Ik vond het prima vragen, de commissieleden hadden zich goed ingelezen. We kregen ook de ruimte om te zeggen of er nog dingen waren die volgens ons nog niet besproken waren.

Miste je nog iets?

“Een van de grootste problemen bij belastingontwijking zijn bedrijven die de identiteit van hun klanten verhullen. Zo treedt ABN Amro op als aandeelhouder in naam op voor mensen met een vennootschap in het buitenland. Als die mensen zelf niet in beeld willen komen, blijven ze onzichtbaar, omdat op papier een dochteronderneming van ABN vermeld staat. Dit komt de transparantie niet ten goede en je kunt je afvragen of je daar als staatsbedrijf wel aan mee moet doen. Toch is er niemand van ABN Amro opgeroepen.”

Lees ook: Veel adviezen voor de Tweede Kamer om Panama Papers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden