Trouw en Solidaridad: de kous is niet af

PANAMA PAPERS | Trouw kan de gevolgen van de publicatie over Solidaridad niet zomaar negeren, vindt Harry Hummels, hoogleraar ethiek, organisatie en samenleving.

Van alle artikelen over de Panama Papers in Trouw heeft de bijdrage over Solidaridad misschien wel de meeste stof doen opwaaien. Vorige week vrijdag berichtte Trouw Ombudsman Adri Vermaat over de conclusies van zijn onderzoek naar een door Solidaridad-directeur Nico Roozen ingediende klacht (Trouw, 3 juni). Onder de kop 'Iets meer coulance voor Solidaridad' geeft de ombudsman toe dat het proces waarin het artikel over Solidaridad tot stand is gekomen, niet de journalistieke hoofdprijs verdient. Doordat de publicatie over de activiteiten van Solidaridad viel 'tussen de belastingtrucs van Poetin (Trouw, 4 april) en die van ABN Amro (Trouw, 11 april)' kreeg het artikel een andere kleuring. Daarbij neemt Vermaat in ogenschouw dat Roozens verzoek tot inzage vooraf werd afgewezen en hij achteraf geen weerwoord mocht bieden.

Het siert Trouw dat het de ombudsman in staat stelt breed verslag te doen van zijn bevindingen. Tegelijkertijd geeft de bijdrage geen antwoord op enkele vragen die opkomen na lezing van zijn analyse. De eerste betreft een inhoudelijk geschil tussen Roozen en de journalisten. Roozen heeft 37 'opmerkingen' gemaakt over de tekst. Daarop reageren de redacteuren dat er 'geen feitelijke onjuistheden' in de artikelen staan.

Wie heeft hier nu gelijk? De ombudsman neemt kennis van het dispuut maar 'verbindt er geen conclusies aan'. Dat is jammer. De vraag blijft daarmee hangen of de berichtgeving van Trouw juist, volledig en betrouwbaar is geweest. Inmiddels is duidelijk dat Solidaridad gebruikmaakte van de Panama-constructie om haar missie te realiseren - al blijkt tevens dat de Mossack-Fonseca-route geen noodzakelijke voorwaarde is. Het onderzoek richtte zich op een constructie die moest voorkomen dat in het buitenland belasting op interne geldstromen betaald moest worden. Centraal stond daarbij de kwestie van een schimmige structuur en het gebrek aan transparantie.

De artikelen over de Panama Papers zijn een vorm van relevante onderzoeksjournalistiek in een tijd waarin maatschappelijk veel discussie bestaat over belastingontwijking - en het gebruik van complexe juridische structuren - in landen met een gunstig belastingklimaat. Trouw en FD zijn te prijzen voor hun inzet en bijdrage aan het debat. De vraag is echter wel op welke wijze zij dat doen.

Te goeder trouw

In het geval van Roozen hebben de redacteuren vragen gesteld over de door Solidaridad gehanteerde Panama-constructie. Zoals duidelijk wordt uit het verslag van Vermaat, mochten zij het doel van hun gesprek - onderzoek naar twijfelachtige belastingconstructies - niet openbaren. In een dergelijk licht is extra zorgvuldigheid gepast om misleiding van de onwetende respondent te voorkomen - en daar schuurt het.

Roozen heeft de journalisten van Trouw te goeder trouw te woord gestaan. Dat gold ook voor de beantwoording van de aanvullende vragen. Kennelijk verkeerde hij in de veronderstelling dat het om een vraaggesprek ging, zoals hij er wel meer geeft. Zijn vraag - tot twee keer toe - om vooraf inzage te krijgen in de publicatie is in dat licht dan ook zeer begrijpelijk. Trouw wees zijn verzoek een dag voor plaatsing echter van de hand. Er was geen harde afspraak over gemaakt en het past niet in het beleid van de krant. Geen van de ondervraagden heeft vooraf inzage gehad - Roozen derhalve ook niet. Had Roozen op voorhand geweten waartoe het gesprek en de nadere schriftelijke vragen dienden, dan had hij anders gereageerd - of de kans daartoe gehad. De te verwachten externe werking van de publicatie gaf daar alle aanleiding toe.

Vermaat constateert dat de krant meer coulance had kunnen betrachten, maar een aanbeveling aan de hoofdredactie om alsnog Roozen in de gelegenheid te stellen zijn zienswijze te delen, doet hij niet. Tegelijkertijd heeft de hoofdredactie vooralsnog geen noodzaak gezien om te reageren op de bevindingen van haar ombudsman.

De vraag komt dan op of nu de kous af is. Kun je als krant onderzoek verrichten, daarover met belanghebbenden spreken zonder hen recht van inzage te geven, publiceren en vervolgens met de rug naar de werkelijkheid gaan staan als de gevolgen neerdalen op de ondervraagde? Mijns inziens is dat niet het geval. Trouw kon redelijkerwijs vermoeden dat er veel ophef over het artikel zou ontstaan die verder strekt dan de simpele constatering van een gebrek aan transparantie. Door Nico Roozen niet in de gelegenheid te stellen om vooraf inzage te krijgen én een commentaar te plaatsen bij het artikel, ontnam Trouw hem de mogelijkheid de negatieve impact van de publicatie te mitigeren. Daarmee schaadt de krant het vertrouwen van Roozen, Solidaridad en de doelgroepen waarop de organisatie zich richt. Ook de lezer van 'misschien wel de beste krant van Nederland' wordt hiermee tekortgedaan. Die is geïnteresseerd in een gebalanceerde informatieverstrekking en heeft derhalve belang bij een op de opiniepagina gepubliceerd weerwoord.

Kijkend naar de bezwaren van Roozen en de kanttekeningen van de ombudsman overtuigt het argument van de hoofdredactie niet dat al voldoende gelegenheid was geboden tot wederhoor. Het zou de hoofdredactie dan ook sieren te reageren op het artikel van Vermaat en een gebaar te maken in de richting van Roozen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden