’Trots op Nederland’

Zes jaar lang heeft Rita Verdonk haar politieke invloed aangewend om ons trots op Nederland te maken. Wat zeggen buitenlandse waarnemers over het resultaat? Ik kies enkele stemmen uit 2004 en 2007.

2004.

Craig S. Smith (New York Times): na de moord op Fortuyn „is een klimaat ontstaan waarin beledigen de norm is. De discussie, zelfs in regeringskringen, heeft een heftigheid bereikt, met een taalgebruik dat ver buiten de grenzen valt van wat in Amerika aanvaardbaar wordt gevonden.”

De Tijd (België): „Sinds de moord op Fortuyn lijkt de geest uit de fles.” In diverse kranten wordt geconstateerd dat in België niemand islamieten in termen van Van Gogh (’geitenneukers’) heeft bejegend. De Franse islamkenner Olivier Roy registreert hetzelfde: „Ik geloof niet dat zoiets in Frankrijk snel gezegd zou worden.”

The Observer: „Het was de moord op Van Gogh die de Nederlandse ruimdenkendheid kapotsloeg. (...) De Nederlandse traditie van gematigdheid en zelfcensuur brokkelt af”. Le Monde: „Na deze twee aanslagen (Fortuyn en Van Gogh) is het koninkrijk een land geworden dat zorgen baart. Het staat voor een enorme uitdaging: de radicale islam aanvallen zonder te zwichten voor de verleiding de extremisten te verwarren met de hele gemeenschap. Als Nederland er niet in slaagt de gemoederen tot bedaren te brengen en zich tegelijkertijd hard opstelt tegen de aanstichters van rellen in zijn samenleving, geeft Den Haag een slecht signaal af aan de rest van Europa.”

Volgens het Spaanse El Mundo dreigt Nederland aan Europa het verkeerde voorbeeld te geven. De Deense Politiken vergeleek de brandstichting in Nederlandse moskeeën en islamitische scholen met de Kristallnacht in Nazi-Duitsland.

Op 6 mei 2004 kwam de Volkskrant met het resultaat van een groepsgesprek met een aantal buitenlandse kenners van ons land, onder wie enkele Vlamingen en Britten. Hun conclusie: na mei 2002 is Nederland ’onherkenbaar veranderd’. Simon Kuper, medewerker van de Financial Times: „Sorry dat ik het zeg, maar persoonlijk vind ik Nederland een minder aangenaam land geworden. In elk gesprek over politiek overheerst die harde, agressieve stijl, vooral ten aanzien van minderheden. Het overheersende beeld van Nederland als een tolerante en liberale samenleving is helemaal verdwenen.”

2007.

Kuper blijft ook na vijf jaar bij zijn mening: „De stijl en de toon van Fortuyn – zeggen wat je denkt, verbaal agressief tegen andersdenkenden – zijn overgenomen. Niet alleen in de politieke discussies maar ook in de dagelijkse omgang.” Het is vooral via Verdonk geweest dat deze debatstijl zich heeft voortgezet.

Ulrike Herrmann (Tageszeitung) was al in 2003 negatief over de rol van Hirsi Ali en ze acht Nederland sindsdien blijvend veranderd: „Het is geen tolerant land meer. En het durft zijn eigen nare kanten niet onder ogen te zien.” John Peet, chef Europa van The Economist, toont zich vooral teleurgesteld in sommige Nederlandse politici: „Hun intolerantie, hun schelle toon (...) Met name Verdonk heeft het land weinig geholpen.”

De Amerikaanse historicus en UvA-hoogleraar James Kennedy meent daarentegen dat de karakteristieke ’respectloosheid’ van de Nederlanders al vóór Fortuyn – met name in de jaren zestig – werd gepraktiseerd maar inderdaad geen genoegen is: „Zelfs mijn dochter van tien moet even slikken bij de onbeschoftheid waarmee ze op school te maken krijgt. Dat was in Amerika anders.”

Zijn hoofdbezwaar gaat echter uit naar „het idee van Nederlanderschap te verkleinen, zoals nu gebeurt; (...) ik denk ook dat een buitenlandse achtergrond uiteindelijk toch gezien zal moeten worden als een meerwaarde voor het Nederlanderschap. Anders wordt het nooit iets.” Zijn voornaamste zorg geldt het ontstaan van ’een seculiere blanke meerderheid’ die de neiging heeft anderen te verplichten zich naar haar te voegen. „Dat is jammer want Nederland is op zijn best als een land van minderheden. De enige manier om arrogantie tegen te gaan is middels een diepe verscheidenheid.”

Yves Desmet, tot voor kort hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Morgen zoekt de verklaring van de omslag in Nederland in de afgelopen tien jaar in het populisme: „Het ongebreidelde, haatdragende populisme, dat in Oostenrijk, Italië en België al zo lang bekend was voor het Nederland in zijn greep kreeg.” In een stevige greep, want sindsdien aarzelen de media van hun tegenmacht gebruik te maken, bevreesd als ze zijn tot de vermaledijde ’elite’ te worden gerekend.

Deze verzameling buitenlandse oordelen, uit enkele Nederlandse dag- en weekbladen bijeengebracht, laat zien waar de nieuwe politieke beweging van Rita Verdonk, Trots op Nederland, haar wortels vindt. Ze belooft een grote bloei tegemoet te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden