Trots op een 25 jaar oude waterkering

'Dit was toch wel wat anders dan een simpel palmeneiland in een kalme Arabische Golf'

Natuurlijk zijn ze bij de viering van een kwart eeuw Oosterscheldekering op het voormalige werkeiland Neeltje Jans vooral trots. Want dat project was toch wel wat anders dan het hedendaagse simpele werk, zoals een palmeiland maken in de relatief kalme Arabische Golf, zo houden gepensioneerde bouwers elkaar aan een tafeltje voor. Een meesterstuk waarbij van alles uitgevonden moest worden, tot speciale vaartuigen aan toe, en dat in de Noordzee met zijn woeste water en grillige stromingen. De jongeren weten niet meer hoe ze hier in Zeeland met vallen en opstaan nooit eerder vertoonde technieken ontwikkelden.

Het was ook de tijd dat Rijkswaterstaat een dienst van rangen en standen was, merkten de bouwers. Eén kritische opmerking - tot op de dag van vandaag leidt een fout volgens de ervaringsdeskundige tot te duur onderhoud - en je moest direct de zaal verlaten.

Tijden zijn veranderd. In het Topshuis zitten (oud-)bouwers en Rijkswaterstaters gebroederlijk naast elkaar. Het komt erop aan jongere generaties door te geven waarom de kering nodig was en dat de strijd tegen het water doorgaat, zegt staatssecretaris Atsma (infrastructuur en milieu). Er moet volgens hem nog een en ander op de schop worden genomen. "Veiligheid staat op de eerste plaats. Het is hoogst actueel hoe we ervoor zorgen dat onze kleinkinderen droge voeten houden en hoe we de zoetwatervoorziening tijdens droogte, zoals het afgelopen voorjaar, op peil houden." Het laatste wil hij met voorrang op de Europese agenda zetten.

Voor de toekomst ziet hij ook nieuwe economische kansen als Nederland voorop blijft lopen met het ontwikkelen van nieuwe methoden om met hulp van de natuur goedkoop kusten te beschermen en energie op te wekken. Nu het economisch tij tegenzit, moeten volgens hem overheden en bedrijven daarin gezamenlijk investeren.

Economisch gezien zijn er volgens Bart Kuipers, verbonden aan de Erasmusuniversiteit, 'twee sprongen' nodig: de ontwikkeling van de vaarwegen voor de toenemende binnenvaart tussen Rotterdam en Antwerpen, en de natte waterbouw. "Die moet zichzelf opnieuw uitvinden om aan de internationale top te blijven."

Ondernemer Ko Prins, beroemd van zijn Zeeuwse mosselen, houdt zich weg van vergezichten. Hij plaatst een kritische noot bij wat de kering heeft gebracht. "Onze jonkvrouw, de Oosterschelde, staat te verpieteren en gaat jaarlijks achteruit." Ze heeft zoetwater nodig voor extra voedsel, de platte oester en andere schepdieren. Waarom geen pijp gelegd in de oesterdam? Jonge ontwerpers staan te popelen om nieuwe innovatieve oplossingen aan te dragen waarmee milieu, natuur, landschap en veiligheid kunnen worden verzoend, stelt rijksadviseur voor het landschap Yttje Feddes.

Maar Rijkswaterstaat en de Deltacommissaris spreken van een ingewikkelde puzzel en vele belangen. Een goede samenhang zoeken is essentieel. "Het nadeel van een compromis als de Oosterscheldekering is dat je nooit een optimum krijgt. En die kering is gebouwd voor 200 jaar", waarschuwt directeur-generaal Dronkers van Rijkswaterstaat alvast.

Niet zonder slag of stoot
Het grootste bouwwerk in Nederland kwam er niet zonder slag of stoot. In zijn gisteren uitgekomen 'biografie' van de Oosterscheldekering beschrijft Alex van Heezik de geschiedenis aan de hand van tal van betrokkenen, tot aan jongeren van de Aktiegroep Oosterschelde Open en protesterende mosselkwekers toe. De laatste twee groepen vonden dat Zeeland zich 'in de greep der dwazen bevond' toen het grote Deltaproject nog een Oosterscheldedam zou worden. De afgesloten Oosterschelde zou een stinkende rioolput worden. Activist en publicist Wouter van Dieren wist uiteindelijk bij jonge Zeeuwen het verzet tegen de heren van Rijkswaterstaat en hun 'hulpsmurfkabouters' te ontketenen. Deze heren wilden de dam zo snel mogelijk aanleggen om de tegenstand in de kiem te smoren. Uit de koker van een Delftse studiegroep, met studenten én jonge medewerkers van Rijkswaterstaat, kwam het alternatief van een stormvloedkering met oog voor natuur en milieu. Dat leidde tot een beweging in de Deltadienst. En langzaamaan ging de Haagse politiek overstag, zij het niet zonder heftige debatten over geldverspilling. In 1976 waren de meeste Zeeuwen ervan overtuigd dat een stormvloedkering het beste was. Uiteindelijk werd het moeilijkste en meest vernuftige staaltje in de Nederlandse waterbouwkunde gebouwd, dat koningin Beatrix op 4 oktober 1986 opende met de woorden 'Zeeland is veilig'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden