Trots belangrijker dan huidskleur

JOHANNESBURG - Lucas Radebe is sinds kort de aanvoerder van het Zuid-Afrikaans voetbalelftal. De rijzige verdediger verdient al voor het derde jaar in Engeland zijn brood bij Leeds United, maar zijn hart klopt het snelst voor het nationale elftal, dat vorig jaar kampioen van Afrika werd.

Bafana Bafana, Zoeloes voor 'De Jongens', is de koosnaam van de kampioenen. In de zwarte gemeenschap worden deze spelers beschouwd als absolute helden, zo heeft ook Radebe maar al te vaak aan den lijve ondervonden. “We kennen het grote belang van onze ploeg. Dat belang gaat verder dan het winnen van wedstrijden alleen. President Mandela is onze grootste fan, hij bezoekt ons regelmatig voordat we een interland spelen. De president heeft mijn land na zo veel jaren van apartheid een nieuwe weg gewezen. Het is bekend dat hij voor de sport een voortrekkersrol ziet. Dat maakt ons als spelers trots. Iedereen wil voor de nationale ploeg spelen, van hoever we ook moeten komen. Er zitten maar enkele blanke spelers in de selectie, maar in dit team speelt de huidskleur geen rol. We zijn vrienden, topvoetballers, we willen goed spelen, we willen winnen en voor de bevolking de voorbeeldfunctie die Mandela ons voorhoudt, van harte waarmaken.”

Het zijn mooie en zonder twijfel oprechte woorden van de 28-jarige captain, maar de blanke speler in de selectie blijft vooralsnog een uitzondering. Blank kiest voor rugby en cricket en geniet alle mogelijke faciliteiten. Hoe schrijnend de verschillen in hedendaags Zuid-Afrika nog altijd zijn, bewijst een zondagse autorit. Eerst wordt het prachtige sportcomplex bezocht van The Wanderers, met ruim honderd jaar de oudste sportclub van Johannesburg. Het cricketstadion van deze omnisportclub met twaalfduizend, in doorsnee welgestelde leden, biedt aan dertigduizend blanken een comfortabele plaats. Vijf zwarte jongens hebben er een dagtaak aan om het speelveld sprietje voor sprietje bij te houden. The Wanderers heeft ook tal van smetteloze velden voor hockey - eveneens een blanke sport - in bezit. En twee minuten verder, enkele keurige lanen met gepantserde villa's voorbij, duikt ineens een onafzienbare rij krotten, hutten en schuurtjes op. Dit is de wijk Alexandra. Tienduizenden mensen leven hier als ratten. Alexandra schijnt qua ellende de townships van Soweto en Diepkloof nog te overtreffen. Amper een kilometer van de rijke wereld van The Wanderers vandaan, is dit de uitzichtloze wereld van moord, misdaad, drugs en aids. Een sportveld is hier niet te vinden. Tussen de vuilnisbelten wordt de jeugd van Alexandra geacht zich sportief te vermaken. Zaterdag kwam een lokale politicus, tijdens een door vrouwen georganiseerde demonstratie tegen het schrikbarend toegenomen aantal verkrachtingen, nog eens omstandig uitleggen dat 'the limit' nu echt was bereikt. “Want echte mannen verkrachten geen vrouwen, echte mannen respecteren vrouwen.”

Binnen de voetbalselectie van Zuid-Afrika zijn de maatschappelijke tegenstellingen tussen zwart en wit regelmatig het onderwerp van gesprek. Lucas Radebe: “Ik ben opgegroeid in Diepkloof en in Soweto heb ik voor Kaizer Chiefs gespeeld, dat is naast de Orlando Pirates de grote club van Soweto. Ik ken alle problemen in de townships. Het is in de geest van Mandela dat ook blanke spelers van onze ploeg als Mark Fish en Gavin Lane serieus met de problematiek van de zwarte bevolking bezig zijn. Mark zit nu bij Lazio Roma, maar net als Gavin nu, speelde hij voor de Orlando Pirates. Zij worden in Soweto op handen gedragen.”

Onbegrip De laatste teamfoto van The Pirates toont Gavin Lane tussen achttien zwarte spelers en de blanke doelman Ivo Simunic. Voor Fish mag de kleurverhouding onmiddellijk worden bijgesteld. De realiteit is echter dat Fish in eigen land eerder op onbegrip van zijn blanke sportbroeders stuit dan op enthousiasme. Fish vindt dat onbegrijpelijk, want: “Ik voel me geen kind van de apartheid. Mijn beste vriend is Edward Motale van de Pirates. Kom je aan Edward, dan kom je aan mij. We zitten samen in een pub, gaan naar dezelfde discotheek en lopen samen door de townships. Ik wil alleen maar mensen ontmoeten, geen zwarten, blanken of kleurlingen.”

Blijft de situatie dat ook in het 35 wijken omvattende en vier miljoen inwoners tellende Soweto geen fatsoenlijk voetbalveld is te vinden. Een druppel op de gloeiende plaat in dit letterlijk moorddadig gebied, vormt een financiële bijdrage van de Nederlandse overheid voor het team van ex-delinquenten dat door Bonghani Linda wordt geleid. Linda heeft zelf een moord op zijn geweten, maar via de door Philips gesponsorde Sowetian Football League, die het moet stellen met onooglijke trapveldjes, probeert hij nu de jeugd van het criminele pad te houden. Dat dit laatste niet mee valt, werd gisteren onderstreept door de kersverse Ajacied Bennie McCarthy. Voor de wedstrijd van morgenavond tegen het Nederlands elftal is hij voor het eerst voor de Zuid-Afrikaanse A-ploeg geselecteerd. “Ik ben voetballer geworden, maar ik groeide op in een gevaarlijke wijk van Kaapstad. Daar werd mij als jonge jongen vaker gevraagd lid te worden van een bende, dan van een sportclub.”

Gisteren was het structurele geweld een gespreksthema in directe relatie tot een speler van de Zuid-Afrikaanse ploeg. Onlangs werd in Soweto de vader van spelmaker 'Doctor' Khumalo vermoord. De dader werd gepakt en veroordeeld, maar hij ontsnapte vrijdag uit de gevangenis.

Omdat Zuid-Afrika door de internationale boycot en dus bij gebrek aan tegenstanders ruim dertig jaar lang geen nationale voetbalploeg had, kon ook Lucas Radebe pas als midden-twintiger kennis maken met het internationale voetbal. “Voordien wist ik bijna niets van het voetbal buiten Zuid-Afrika. Die boycot was natuurlijk een goede zaak, hoewel het ook betekende dat mijn oudere broer Abraham nooit op hoog niveau heeft kunnen spelen. Hij had veel talent, maar de tijd tegen. Zelf was ik één der eersten die kon profiteren van het opheffen van de boycot. Via mijn manager Gerard Bloemberg, een Zuid-Afriaan die meestal in Londen zit, ben ik bij Leeds terecht gekomen. De meeste internationals spelen nu in het buitenland. Nadat we kampioen van Afrika werden, zijn onze spelers uit hun isolement verlost. We zijn echt in een nieuwe wereld terecht gekomen, een voor ons onbekende wereld. Vergeet niet dat de boycot ook betekende dat we geen beelden van grote wedstrijden konden zien. De topspelers kende ik alleen van naam. Ik hoorde ook pas veel later dat Ruud Gullit zijn prijs van Europees voetballer van het jaar aan Mandela had opgedragen. Die informatie hield het regime gewoon achter. In Engeland heb ik Ruud enkele keren ontmoet. Hij betekent voor mij onnoemelijk veel. Ik kan nauwelijks uitleggen hoe trots ik ben morgen te mogen spelen in een wedstrijd waarbij Mandela en Gullit te gast zijn.”

De trots een international te zijn, leek twee weken geleden even op de tocht te staan bij de interland in Engeland. De spelers ergerden zich aan het aantal meereizende officials en eisten hogere premies. Twaalf uur voor de aftrap werd zelfs gedreigd met een boycot van de wedstrijd. De aanvoerder die de band dit seizoen van zijn blanke teamgenoot Neill Tovey heeft overgenomen ('daar was geen speciale reden voor, onze coach Clive Barker heeft dat zo beslist') benadrukte bij de bond dat de spelers 'tegenwoordig echte professionals zijn'. De premie-kwestie is opgelost. “Gelukkig wel. Rond deze erewedstrijd had het geld nooit een rol mogen spelen. Zondag moeten we hier de waarschijnlijk beslissende WK-wedstrijd tegen Zambia spelen. Winnen we, dan zijn we vrijwel zeker geplaatst voor Frankrijk. Dat is een droom. En het is ook een droom een interland ter ere van Mandela en Gullit te spelen. Die eer is zo groot, dan praat je niet meer over premies.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden