Opinie

'Troilus en Cressida' is zonder rauwe aanpak te tam

LEIDEN - William Shakespeare staat de laatste jaren opvallend hoog in de toptien van het Nederlandse toneel. Bezweek de toeschouwer enige tijd geleden bijkans onder de vloed van Macbeths die over hem werden uitgestort, ook de minder bekende stukken worden de een na de ander geënsceneerd: 'Timon van Athene', 'Coriolanus', 'Troilus en Cressida'.

Het laatstgenoemde stuk werd door Willibrord Keesen met behulp van de Burgersdijk-vertaling bewerkt en geregisseerd bij de kleine Arnhemse groep Keesen & Co. Dat verbaast me, want als een mini-gezelschap zich de luxe permitteert eens goed uit te pakken met een voorstelling (twaalf acteurs), zou ik niet gauw uitkomen bij een van de meest cynische stukken van de dichter. De Trojaan Troilus en de Trojaanse Cressida zijn een vertederend liefdespaar, dat na één nacht ruw gescheiden wordt, omdat Cressida door koning Priamus wordt geruild tegen een door de Grieken gevangengenomen Trojaan. Deze tragisch ogende verhaallijn slaat weldra om in komisch (maar dan tussen aanhalingstekens) gepoch en gebral van de Griekse mannen en onverdunde hoerigheid van Cressida, dit alles gelardeerd met pittige scheldkannonades tussen de vuilbekkende soldaat Thersites en zijn slachtoffers.

Het stuk is nooit door de Londense Globe gespeeld en wellicht door Shakespeare geschreven als gelegenheidsstuk voor een vereniging van rechtenstudenten of zo. Het is in ieder geval een zwakke broeder in zijn werk met een overdaad aan spitsvondige redeneringen, afgewisseld door kroegjool. De enige weg die je als spelers met dit stuk kan inslaan, is die van satire met lekker vette knipogen. Dat is wat Gerardjan Rijnders in 1981 deed bij Toneelgroep Globe uit Eindhoven, toen hij heel bestuurlijk Noord-Brabant op de achterste benen deed steigeren met de seksuele strapatsen van de voorstelling. In 1994 kwam Johan Doesburg bij Het Nationale Toneel met een esthetiserende regie van het stuk, waarin de Grieken optraden als een fraai clubje Haagse onderwereldfiguren.

Keesen zoekt de beslotenheid van de kleine zaal voor het stuk, de intimiteit tussen spelers en toeschouwers. Het achterdoek is geen toneelbrede vagina met maandverband als bij Rijnders, of een prachtige stalen wand met stapelbedden als bij Doesburg, maar een effen wit doek, groen of rood belicht. De ironie zit vooral in de zorgvuldig bedachte kostuumontwerpen van Frieda Dauphin. Zo lopen Troilus en Aeneas rond in 17de-eeuwse lakense pakken met kragen, maar Arjan Duine en Michiel Varga geven ook hun personages die stemmigheid mee: dit zijn twee prettig beschaafde mensen. De glibber Diomedes (Thomas Oerlemans) is in snel donker pak, evenals de angsthaas Agamemnon (Dic van Duin) met zijn enge bruine schoenen. Het mooist is Monique Kuijpers als Odysseus. Als dominante directie-secretaresse in rood mantelpak stippelt zij de strategie uit.

Het probleem met deze 'Troilus en Cressida' is, dat het kleinschalige en minzaam-ironische niet is opgewassen tegen de stomvervelende tekst en handeling, en dat Keesen dat niet weinig erger heeft gemaakt door die lappen retoriek ook nog eens braaf te spelen. Het rijm is nogal eens te dwingend, de casting niet altijd gelukkig. Zo heeft Kenneth Herdigein niet de postuur en de uitstraling van een domme mannetjesputter Ajax, wat Jack Wouterse destijds zo sterk deed in Den Haag. En het op zich wel leuk bedachte vriendenpaar Achilles (Reinout Bussemaker) en Patroclus (Michiel Nooter), dat in korte broek en op slippers vakantie houdt aan Troje's strand te midden van het krijgsgewoel, ging met die rare schaterlach van de eerste vervelen. Nooter was wel weer aardig als een lijzige Nestor.

Aardig, minzaam, wel leuk bedacht: spannender kwalificaties kan ik voor deze voorstelling niet bedenken. Daarbij ergerde ik mij onophoudelijk aan het verkeerd uitspreken van de Griekse eigennamen. Er is geen enkele reden om bijvoorbeeld Antènor de klemtoon en het ritme te geven van 'kattesnor'. Het is gewoon luiheid om niet even de goede uitspraak te verifiëren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden