Review

Tristan, het eiland

Gemakzucht kan de Oostenrijker Raoul Schrott (1964) onmogelijk verweten worden. Hij schreef een breed uitwaaierende roman, waarin romantische thema's de boventoon voeren. Indrukwekkend, soms zelfs aangrijpend, al vragen de uitweidingen over filatelie van de lezer wel wat geduld. Midden in de Atlantische oceaan, tussen ZuidAfrika, Brazilië en de Zuidpool, ligt de meest geïsoleerde bewoonde plek ter wereld: het eilandje Tristan da Cunha, in 1506 ontdekt door een Portugese zeevaarder, tegenwoordig onderhorig aan de Engelse kroon en bevolkt door nauwelijks meer dan driehonderd zielen.

De Oostenrijkse neoromanticus Raoul Schrott (1964) heeft zich waarschijnlijk door de geïsoleerde positie en de indrukwekkende natuur van het vulkaaneiland laten inspireren tot zijn volumineuze roman 'Tristan da Cunha', vorige herfst in Duitsland verschenen en nu al vertaald. Maar net zo belangrijk zijn voor hem de associaties met het Tristan-Isolde-motief geweest, met de totale en onverbiddelijke liefde, dat teruggaat tot Gottfied von Strassburgs beroemde middeleeuwse versepos 'Tristan'. De liefde en het isolement vormen de twee hoekstenen van Schrotts roman.

Dat gold ook al voor zijn eerdere prozawerken zoals de drie jaar geleden verschenen verhalenbundel 'De woestijn van Lop Nor' of de roman 'Finis Terrae' uit 1995; zwervers en avonturiers, vreemde culturen en afgelegen oorden oefenen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op deze auteur, die overigens geboren werd op een containerschip dat op de Atlantische oceaan voer. Ook als dichter en herdichter (een Duitse versie van het Gilgamesj-epos staat op zijn naam) en als vertaler uit kleine talen als het Bretons of Occitaans heeft Schrott zich een niet geheel onomstreden reputatie verworven.

'Tristan da Cunha' kan als een voortzetting van 'Finis Terrae' worden beschouwd. Opnieuw gaat het om een compilatie van reis-, ontdekkings-en onderzoeksbericht en opnieuw is er sprake van een ingewikkelde structuur met meerdere vertellers. Noomi Morholt, een ongeveer 40-jarige Zuid-Afrikaanse wetenschapster, is in het voorjaar van 2003 in Antartica neergestreken en houdt een halfjaar lang een dagboek bij, dat de kern van de roman vormt. Bij toeval stuit Noomi op een kist met boeken waarin zich drie manuscripten bevinden van mannen die ooit iets met Tristan da Cunha te maken hebben gehad. Alle drie zijn ze hevig verliefd geweest op een vrouw genaamd Marah (het betreft niet dezelfde persoon), die ze kwijtraakten aan een ander of zelfs nooit hebben kunnen veroveren. En alle drie zijn ze, net als Noomi, op zoek geweest naar vervulling en een ideale plek om te leven.

De Engelsman Christian Reval was tijdens de Tweede Wereldoorlog als telegrafist en cartograaf op Tristan da Cunha gestationeerd en vond daar op mysterieuze wijze de dood. Zijn levensverhaal wordt achterstevoren verteld, d.w.z. begint met zijn overlijden. De anglicaanse priester Edwin Heron Dodgson, broer van de schrijver Charles Dodgson, beter bekend als Lewis Carroll en auteur van 'Alice in Wonderland', verbleef in de 19de eeuw op het eiland en takelde er blijkens de brieven aan zijn broer in geestelijk opzicht behoorlijk af. En de in Ierland woonachtige postzegelverzamelaar Mark Thompson levert ten slotte, zonder het eiland ooit te betreden, aan de hand van zijn uitgebreide collectie een vijf eeuwen omvattende geschiedenis van Tristan da Cunha. Maar ook zijn eigen leven inclusief de manier waarop zijn beminde vrouw hem heeft verlaten voor een Nederlander komt uitgebreid aan bod.

Algemene ontwikkeling kan geen kwaad. Maar voor Raoul Schrott heb je de twintigdelige Winkler Prins nodig. Nautische, astrologische, metafysische en geografische uitweidingen wisselen elkaar in rap tempo af. Opvallend zijn ook de vele toespelingen en verwijzingen naar de wereldliteratuur, soms heeft deze roman veel weg van een literaire puzzel. Dante, Shakespeare, Goethe en Camo es zijn topleveranciers maar ook minder bekende Braziliaanse, Portugese of Italiaanse schrijvers dragen een behoorlijk steentje bij.

Sommige delen zijn nogal uitvoerig en pedant verteld, met name de fragmenten over de filatelist Thompson trekken een flinke wissel op het geduld van de lezer. Raoul Schrott presenteert het eiland Tristan da Cunha als een plek waar ooit utopische ideeën ontkiemden en waar zelfs 'de eerste socialistische, communistische, anarchistische (...) gemeenschap is ontstaan'. Maar dit idee komt veel te weinig uit de verf, zoals ook niet geheel duidelijk wordt wat de historie van het eiland met de vier liefdesgeschiedenissen te maken heeft.

Schrott verdient bewondering voor de wijze waarop hij de vele verhaaldraden, levensgeschiedenissen, breedtegraden en tijdperken heeft trachten te combineren. Gemakzucht kan deze auteur onmogelijk worden verweten. Sommige passages zijn knap verteld, en met name de delen waarin de door de liefde gehavende Christian Reval optreedt zijn ronduit aangrijpend. Bij hem komt het motief van de absolute en daardoor tot tragiek leidende liefde, dat alle personages kenmerkt, het overtuigendst tot zijn recht.

Sterk is ook een aantal natuurschilderingen, zoals de laatste vulkaanuitbarsting op Tristan in 1961. In zijn geheel is deze roman zeker niet geslaagd, sommige delen zijn de moeite echter volledig waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden