Triomf van ensemble-cultuur Combattimento Consort verbluft met vergeten Viotti

Uitzending radio 4: 2 november 11 uur.

Toch heeft het een groot publiek aan zich weten te binden; het zomerconcert in het Concertgebouw liep woensdag heel goed vol voor het Combattimento en voor het interessante programma gebaseerd op 'de echo in de muziek'.

Eerst iets over die instrumenten. De viool was in de achttiende eeuw al een compleet ontwikkeld instrument; ook wat de literatuur er voor betreft. Veel blaasinstrumenten en een toetsinstrument als de piano stonden nog in de kinderschoenen.

Dat in de negentiende eeuw de viool in klankvolume opgerekt werd (door technische ingrepen) doet niets af aan het feit dat de viool een 'oud' instrument is. Hoe hevig is niet de wens van vele violisten om op een Stradivarius, een Guarneri, of minder bekende meester te bespelen! Waar het om gaat is de wijze waarop muziek uit die 'oude' tijd wordt uitgevoerd. Wie met het inzicht en de mentaliteit van de zeventiende en achttiende eeuw speelt, heeft nominaal net zulke goede papieren als de collega uit het 'authentiek' ensemble.

Effectief wordt de waarde van een solist of ensemble bepaald door de speelkwaliteiten. Tijdens een Festival Oude Muziek heb ik bij diverse optredens mij zitten verbijten over de erbarmelijke kwaliteit vergeleken bij solisten en ensembles uit het moderne circuit. Ik wenste zelfs eens dat god Apollo vanuit een wolk Jaap van Zweden op een podium zou laten neerdalen. Immers, in de zeventiende en achttiende eeuw moeten er fantastische violisten zijn geweest, getuige de literatuur.

Het was juist woensdagavond dat het Combattimento met solist Thomas Zehetmaier zo luisterrijk demonstreerde dat het hoog ontwikkelde vioolspel van eerste klas musici, die bovendien hun barok inzicht hebben aangescherpt, de enige weg is naar die oude literatuur. In de programmering werd heel beknopt maar overduidelijk ook aangegeven dat er een rechtstreekse ontwikkeling loopt van de bron van het vioolspel, het zeventiende eeuwse Italië (een echo-sonate voor drie violen van Biagio Marini), naar de virtuositeit van de romantiek.

Fraai bleek het vioolconcert van de vergeten Giovanni Viotti (die 29 vioolconcerten schreef) waarin het Combattimento was uitgebouwd tot een klein symfonie-orkest. Verbluffend was dat zonder dirigent werd gespeeld, dat Jan Willem de Vriend vrijwel geen 'directie'-gebaren vanaf zijn concertmeestersplaats gaf; het orkest reageerde zeer gespitst op de levendige voordracht van de virtuoze solist. Het was een triomf van degelijk voorbereid, spannend ensemble-spel met een ploeg die voor de gelegenheid fors was uitgebreid met vooral musici van radio-orkesten.

Uit de gedemonstreerde degelijkheid, overwicht en kennis van zaken kon tevens begrepen worden waarom Combattimento zich sinds 1982 zo gedurig heeft ontwikkeld, vanuit de kracht van zijn leider. Tot een hecht artistiek verbond is hij ook in staat, zoals bleek uit de samenwerking met de Oostenrijkse solist Zehetmaier. Die schitterde eerder in Vivaldi's concert voor solo-viool en twee strijkorkesten. Marini, Vivaldi, Viotti: drie stadia van Italiaanse zangerigheid en speelsheid waarin Zehetmaier zich met verbluffend gemak rondwentelde; zo hoor ik graag 'oude' muziek.

Als intermezzo diende Mozarts beroemde Serenata notturna, een doodgespeeld stuk (wat ik overigens zeker twintig jaar geleden in de grote zaal hoorde!). Een luchtig zomerstuk dankzij de uiteengeplaatste opstelling van de groepen en door het frisse spel.

Combattimento opende met dit concert zijn seizoen; op 11 september treedt het aan in het Concertgebouw in een zondagochtendconcert met cantates van Bach en Telemann; Zehetmaier keert nog terug in januari; in oktober zijn fluitist Jacques Zoon en cellist Pieter Wispelwey te gast bij het ensemble. Combattimento participeert ook in twee opera-produkties, Monteverdi's 'Poppea' van Studio's Onafhankelijk Toneel (een reprise) en Purcells 'Dido and Aeneas' van de nieuwe Haagse stichting 'Opera aan het Spui'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden