Trillende lip brengt stroom geruchten op gang

TEL AVIV - Ogenschijnlijk ziet hij er niet erg gekleed uit, maar de Palestijnse leider Jasser Arafat let wel degelijk op zijn uiterlijk. Ook al loopt hij tegen de zeventig, van zijn uniform heeft hij nog altijd geen afstand kunnen doen. Zijn uitleg: “Ik ben een soldaat in de strijd voor de bevrijding van Palestina. Pas als die strijd gewonnen is zal ik mijn uniform verwisselen voor een gewoon pak.”

Arafat heeft nooit een media-adviseur nodig gehad om te beseffen dat hij zich juist onderscheidt met zijn battle dress, zeker als hij poseert met de in gewoon pak gestoken westerse leiders. Hetzelfde geldt voor zijn doek, die het kale hoofd bedekt. Ook hier heeft Arafat een ideologische verklaring: de kafia is nauw verbonden met de vorm van de kaart van Palestina.

De Palestijnse leider gaat ook graag prat op zijn goede fysieke gesteldheid. Niets heeft hem de laatste maanden zo kwaad gemaakt als alle speculaties dat er iets schort aan zijn gezondheid. Eerst verschenen de berichten in de Israëlische pers, al snel werden ze wereldwijd overgenomen.

Directe aanleiding vormde een tv-interview met de Israëlische televisie, waarop een vrij grauwe Arafat met een trillende onderlip te zien was. De kenners wisten te melden dat niet alleen zijn onderlip, maar dat ook zijn armen en benen van tijd tot tijd onbedwingbaar trillen. Israëlische medici mochten uitleggen dat dit een teken was van een ongeneeslijke ziekte. Toen kort daarop Arafat zich voor een routinecontrole bij de dokter meldde - hij doet dat regelmatig in Cairo - werd dat slechts gezien als een bevestiging van de geruchten. Een lichte flauwte tijdens een bespreking met de minister van buitenlandse zaken van Quatar in de Egyptische hoofdstad paste in het rijtje, evenals de vermeende spoedopname van de Palestijnse leider, verleden week in Ramallah op de Westelijke Jordaanoever.

Zijn vrouw Soeha vond het welletjes en nam het voor haar man op: hij was helemaal niet in het ziekenhuis opgenomen geweest. Ze beschuldigde Israël ervan haar man te willen vernederen en zijn positie te ondermijnen. Ook Arafat zelf had er genoeg van. Hij belegde verleden week een persconferentie om voor eens en voor altijd een einde te maken aan deze 'laster'. Op de vraag of hij in goede gezondheid verkeerde, antwoordde hij met een stellig ja, “kijkt u zelf maar!”

Maar aan de geruchten heeft het geen einde gemaakt. De Palestijnen zijn ervan overtuigd dat er meer achter zit, dat hier sprake is van een doelbewuste campagne van de Israëlische premier en de zijnen. Hun doel: van Arafat afkomen, in de hoop dat daarna de extremisten het overnemen. De Israëliërs kunnen dan zeggen dat ze niemand meer hebben om over de vrede te praten en dan zijn ze van het vredesproces af.

In dit kader plaatsen ze de gissingen in de media over de mogelijke opvolger van Arafat die nu al meer dan dertig jaar de onbetwiste leider der Palestijnen is. Arafat zelf heeft er altijd voor gezorgd dat er niet echt een nummer twee kon staan trappelen om hem op te volgen. 'Verdeel en heers' luidde zijn overlevingsstrategie, een strategie die hij nog steeds toepast in zijn huidige regering en het bestuursapparaat in de Palestijnse gebieden.

Meer dan zeven veiligheidsdiensten controleren niet alleen de burgers. Ze houden ook elkaar in de gaten. De ministerposten zijn zorgvuldig verdeeld, maar het is Arafat die besluit, al dan niet in overleg met ministers van zijn keuze. Het parlement mag kritiek uitoefenen. Niet te veel, echter. Toen enige tijd terug parlementsvoorzitter Aboe Ala zich te grote vrijheden veroorloofde, maakte Arafat onmiddellijk gebruik van zijn privilege zelf het parlement voor te zitten. Aboe Ala, de man die in Oslo de vredesonderhandelingen met Israël voerde, mocht toekijken.

Het gevolg is dat de internationale pers de afgelopen maand met een hele waslijst 'troonopvolgers' is gekomen, zonder in staat te zijn er een of twee aan te wijzen. De Palestijnen zelf doen er het zwijgen toe. Het onderwerp is te delicaat. Faisal Hoesseini, de lokale leider uit Jeruzalem, wist niet in hoeveel toonaarden hij moest ontkennen, toen een gezaghebbende Amerikaanse krant hem prominent op het lijstje troonpretendenten plaatste. Het gevolg van zo een positie is namelijk dat Arafat hem voorlopig naar de achtergrond zal dringen.

Volgens sommige waarnemers zijn er twee 'coalities' te onderscheiden. Aan het hoofd van de één staat Aboe Mazin, een van de medeoprichters van de Fatah-beweging, drie jaar jonger dan Arafat. Formeel bezet hij de functie van secretaris-generaal van de PLO. Hij geldt min of meer als de diplomaat van de beweging. Maar als man die altijd in het establishment heeft geopereerd - afhankelijk van Arafat - ontbreekt hem voetvolk. Daar staat tegenover dat Aboe Mazin wellicht kan rekenen op de belangrijke steun van twee 'sterke jongens', Djibril Rajoeb en Mohammed Dahlan, beiden bazen van veiligheidsdiensten, die met meer dan sterke hand de orde handhaven. Al kan niet worden uitgesloten dat als puntje bij paaltje komt, zij zelf een gooi naar de macht zullen doen.

De politieke tegenspeler van Aboe Mazin is Aboe Ala, de parlementsvoorzitter, die in die hoedanigheid automatisch de functies van Arafat zal overnemen als de laatste overlijdt. De grote vraag is echter of de beminnelijke Aboe Ala dat voordeel genoeg zal weten uit te buiten. Ook hij ontbeert de eigenschappen van een echte harde ambitieuze politicus. Net als Aboe Mazin weet hij twee sterke jongens aan zijn zijde: Haj Ismail, hoofd van een veiligheidsdienst en Nassr Joesif, de politiecommissaris. En op hun beurt zijn ook deze twee misschien wel in de race. Aboe Ala onderhoudt tevens goede contacten met de zeer populaire secretaris-generaal van de Fatah, Marwan Bagroeti. En ja hoor, ook zijn naam wordt genoemd.

Deze lijst is nog niet eens volledig, en wellicht ook geheel voorbarig. Jasser Arafat staat bekend als de man met negen levens. Nog in 1967 wist hij op het nippertje te ontkomen aan het Israëlische leger. Sindsdien overleefde hij meerdere aanslagen en ongelukken. In 1992 stortte zijn vliegtuig neer in de Sahara. Drie leden van de bemanning kwamen om. Arafat werd levend aangetroffen in het wrak. Volgens de reddingsploeg zou een normaal mens een dergelijk ongeluk nooit hebben overleefd. Degeen die zich het ongeluk nog als geen ander herinnert is de Palestijnse minister, toen woordvoerster, Hanan Asjrawi. Terwijl Arafat nog vermist werd, verklaarde zij hem al bijna dood en waagde het over zijn opvolging te spreken. Arafat heeft het haar nooit vergeven.

Het Israëlische satirische programma Chartsoefiem mengde zich deze week ook in de zaak. De trillende onderlip werd door de experts beschreven als 'zeer ernstig'. Arafat zou zo ziek zijn, dat hij hooguit nog dertig tot veertig jaar te leven zou hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden