Vandaar dit boek

'Trien de Haan was een ambitieuze arbeidersvrouw’

null Beeld uitgeverij
Beeld uitgeverij

Historicus en copywriter Bart Lankester (1955) dook in het leven van verzetsvrouw Trien de Haan.

Trien de Haan (1891-1986) was de zus van mijn stiefoma. Ik had een verhaaltje geschreven over haar man Bart en daarna ging ik voor de gein eens zoeken op Trien. Ik kwam terecht op de lijsten die de Binnenlandse Veiligheidsdienst vanaf de jaren twintig had aangelegd van 6500 linksextremistische personen die in de gaten werden gehouden. Trien stond daar pontificaal op, als ‘zeer actief’, een kwalificatie die aan zo’n 30 mensen was gegeven, onder wie twee vrouwen; de andere was Henriëtte Roland Holst, de grote voorvrouw van de socialistische beweging.

Wilde staking

Ik wist altijd al dat Trien in de politiek had gezeten, ze was aanhangster van de PSP en de naam Henk Sneevliet, de man die met Lenin en Trotski op het podium heeft gestaan, kwam regelmatig voorbij. Toen ik in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis dozen met vakbonds- en partijcorrespondentie uit Hoorn opende, viel ik van mijn stoel. Het bleek dat ze eind jaren twintig een vrouwenvakbond had opgericht, een vrouwenkrant had volgeschreven en in 1936 een grote, wilde staking in de werkverschaffing in de Wieringermeer had geleid. Hoeveel vrouwen hebben een mannenstaking geleid? Daar zijn bijna geen voorbeelden van. Ze was iemand van de daad; kreten als ‘Kom vrouwen, aangepakt, aan de slag!’ raken heel erg aan haar karakter. Ze was tactisch onderlegd en belezen, hoewel ze alleen lagere school had.

Vieze vrouw

Ook had ze aan huis in Hoorn een inlichtingenbureau voor voorbehoedsmiddelen, een filiaal van de Nieuw-Malthusiaanse Bond, waar ook pessariums werden gezet. Dat gebeurde eerst in de slaapkamer van een van de dochters, allemaal heel simpel. Bepaalde mensen vonden Trien een vieze vrouw, maar zelfs de katholieken die de NMB-bijeenkomsten soms verstoorden met stinkbommen en stenen, kwamen gewoon door de achterdeur. Het Nieuw-Malthusiaanse gedachtengoed was voor feministe Trien een middel om de vrouw te bevrijden, voor haar zat het zelfbeschikkingsrecht voor vrouwen ook in seksualiteit; ze was haar tijd vooruit.

Ravensbrück

Ze zat met Sneevliet in de leiding van de Revolutionair-Socialistische Arbeiderspar- tij (RSAP), die ook een rol speelde in de Februaristaking. Die partij vormde een van de eerste verzetsgroepen, Trien regelde persoonsbewijzen en onderduikadressen. In 1942 is de groep opgepakt en volgens mij is tegen hen het enige politieke proces uit de Tweede Wereldoorlog gevoerd. De mannen werden gefusilleerd; Trien kreeg 15 jaar tuchthuis en belandde in Ravensbrück. Dat heeft er enorm ingehakt. Uit het familiearchief kwam een afscheidsbrief uit het Oranjehotel boven tafel en kampgedichten waarbij ik mijn ogen niet droog hield, heel aangrijpend.

Pissig

Waar ik pissig over ben, is dat ze na de oorlog nog eens gekoeioneerd is door de BVD die haar het verzetspensioen waar ze verdorie recht op had, door de neus boorde.

Daar kwam ik achter doordat ik haar persoonlijke dossier heb kunnen lichten. Dat geeft inzicht in hoe er met linkse verzetsmensen werd omgesprongen. Die gaven bijna hun leven voor de vrijheid, maar werden tijdens de Koude Oorlog opeens als de grote bedreiging van die vrijheid gezien.

Trots

Ik ben hartstikke trots op Trien. Ze was heel moedig, bijvoorbeeld zoals ze in Ravensbrück mensen uit de dodenrij plukte. Ze was een strijdbare en idealistische vrouw met persoonlijke ambities en maakte een stap die voor arbeidersvrouwen niet voor de hand lag toen ze voluit de politiek in ging. Dat heeft haar niet alleen maar applaus opgeleverd, zeker niet in huiselijke kring. Maar ik denk dat haar man haar wel bewonderde toen hij tijdens die staking bij een foto over haar schreef: ‘Kijk, daar formeert kameraad De Haan-Zwagerman de rijen!

Kom vrouwen, aangepakt! De revolutie van socialiste Trien de Haan
Bart Lankester
Prometheus; 304 blz. € 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden