Treuriepen en flesjes Grand Marnier

Niks geen grijze wandeling over een begraafplaats, maar een levendige, kleurrijke tocht over Zorgvlied, het Père-Lachaise van Nederland.

Je mag je best verheugen op het graf van Herman Brood. En ook op dat van Annie M.G. Schmidt.

Nieuwsgierigheid mág, op Zorgvlied, vindt Irma Clement. Ze is het wel gewend - iederéén komt altijd voor Herman en Annie. Voyeuristisch? Nee, daar heeft het niets mee te maken. "Als we het graf van Annie M.G. Schmidt bekijken, dan herdenken we haar ook een beetje."

Samen met Marcel Bergen organiseert Irma Clement zomeravondwandelingen op Zorgvlied en schreef zij het boek 'Wandelen over Zorgvlied'. Een rijk geïllustreerd naslagwerk met daarin een schat aan informatie over de begraafplaats aan de Amstel, die wel wordt vergeleken met Père-Lachaise in Parijs. Zestien hectare groot, zestig kilometer aan wandelpaden, bijna tweehonderd bomensoorten, dertien rijksmonumenten en zeventienduizend graven, waarvan ruim driehonderd van bekende Nederlanders ("Nee, Zorgvlied is nog niet vol en nee, een graf is niet onbetaalbaar").

Jaren van onderzoek gingen vooraf aan het boek. Want wat waren nou de oudste graven van Zorgvlied? Wat betekenden die negentiende-eeuwse grafsymbolen? Soms zaten de auteurs er naast. De vermeende schoonzus van Vincent van Gogh bleek niet eens familie en komt in de derde druk van het boek niet meer voor. En hoewel naar de arts Roelof Hart een straat en een plein in Amsterdam vernoemd zijn en hij veel 'vrienden en vereerders' had - zo staat op zijn graf - weet niemand veel over zijn leven. Bergen en Clement wachten nog altijd op die ene deelnemer die hen tijdens een van de wandelingen alles vertelt over zijn leven. Dat hebben ze al vaak meegemaakt, dat wandelaars correcties of nieuwe feiten aandroegen, of persoonlijke anekdotes. Hun boek en wandeling zijn daardoor, net als Zorgvlied, nooit af.

Bergen en Clement zijn als een vader en moeder voor Zorgvlied - "niet vergeten, we moeten nog even bij Piet Römer kijken" - en houden nauwlettend in de gaten waar beweging is. Bij het pastelkleurige tegeltjesgraf van Annie M.G. Schmidt ligt na zeventien jaar nog geregeld een nieuw knuffelbeestje, bij de extravagante engel van Herman Brood drinken bewonderaars elf jaar na zijn dood nog vaak een glaasje Grand Marnier, om het lege flesje bij de muzikant achter te laten.

Bij de steen van Frans Halsema is pas sinds kort weer beweging. Aangeharkte aarde, een vers veldboeket of een kaarsje dat af en toe brandt - het zijn stille getuigen van nazorg voor de overledenen.

Graven die niet door nabestaanden worden onderhouden, worden door medewerkers van Zorgvlied verzorgd. Om Rijksmonumenten bekommeren Bergen en Clement zich. Ze richtten een stichting op voor het mausoleum van Oscar Carré en zijn familie - dé Carré, die in 1886 een stenen circustheater bouwde aan de Amstel. De grafkelder op Zorgvlied, twee verdiepingen diep, liet hij bouwen na het overlijden van zijn eerste vrouw. Het mausoleum lijdt onder het grondwater en verkeert in zeer slechte staat.

Tijdens de wandeling blijkt het scherpe oog voor detail van beide auteurs. Ze wijzen op de beveiligingsspeld op het beeld op het graf van Herman Brood en op talloze symbolen, die een gewone sterveling over het hoofd ziet. Op de heksenbezem, vlak naast het graf van Harry Mulisch, waarin een eekhoorn woont. Ze wijzen op treuriepen, zakdoekjesbomen en doodsbeenderenbomen.

Van de flamboyante deelwijk Paradiso lopen we naar het statige Zocher-Links waar Hans van Mierlo en Harry Mulisch hun laatste rustplaats vonden. We passeren de Gieleskull, het paarse, doodskop-vormige graf van kunstenaar Peter Giele. De bovenste laag kan open, om bezoekers te laten ervaren hoe het is om in een kist te liggen. Maar sinds andere grafbezoekers geschokt reageerden als zij iemand uit de kist zagen stappen, is de Gieleskull alleen nog te openen met een sleuteltje, af te halen bij de familie.

Geen zware, grijze wandeling, maar een vrolijke, levendige tocht, die de wandelaar overlaadt met indrukken.

'Wandelen over Zorgvlied', het boek en de wandeling, zijn een ode aan alle bekende en onbekende Nederlanders die hier liggen. Stil worden we alleen bij Martin Brils 'Enfin'.

www.trouw.nl/natuurtochten

De grootste verzameling wandel- en fietstochten

Wandelen over Zorgvlied
Waarom?
Deze wandeling over Zorgvlied is intensief en indrukwekkend - vooral bij avondlicht.

De rondleiding voert langs de dertien rijksmonumenten van Zorg-vlied, de auteurs vertellen over de ontstaansgeschiedenis van de begraafplaats en staan stil bij de graven van beroemde en soms vergeten bekende personen.

Begin en eindpunt
De route begint en eindigt bij de voormalige doodgraverswoning, op Zorgvlied (Amsteldijk 273 in Amsterdam, het eerste hek).

Routebeschrijving
Deze wandeling is door Marcel Bergen en Irma Clement beschreven in het boek 'Wandelen over Zorgvlied' (Klapwijk en Keijsers uitgevers, 2010). Het verscheen ter gelegenheid van het 140-jarig bestaan van de begraafplaats. U kunt zelf met het boek in de hand op pad gaan (in het boek staat een route beschreven van ongeveer vierenhalf uur), óf deelnemen aan een van de (avond)wandelingen die Bergen en Clement de komende maanden organiseren en begeleiden.

Zie ook:

www.wandelenoverzorgvlied.nl.

Data wandelingen
De avondwandelingen op Zorgvlied beginnen om 19.00 uur en duren ruim twee uur. Kosten zijn tien euro per persoon.

U meldt zich aan via zorgvlied@amstelveen.nl onder vermelding van uw naam en de gewenste datum.

Avondwandelingen zijn gepland op 4 april, 18 april, 30 mei, 4 juli, 18 juli, 26 september.

Thematische wandelingen op 9 mei, 22 augustus (schrijvers); 20 juni en 5 september (film en theater-iconen).

Herfstwandelingen op zaterdag 20 en zaterdag 27 oktober (om 13.00u en om 15.00u).

Voor groepen bestaat de mogelijkheid om op afwijkende dagen of tijden een rondleiding af te spreken. Mail naar:

info@wandelingenoverzorgvlied.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden