Trent Lott hangt aan een zijden draadje

De dagen van Trent Lott als politiek leider van de Amerikaanse Republikeinse partij lijken geteld, nu het Witte Huis heeft laten doorschemeren geen vinger uit te zullen steken om hem te redden.

Frank Kools

NEW YORK - Lotts nauwelijks verholen lofprijzing van de rassenscheiding in het Zuiden dreigt de plannen van president Bush te veel in de war te sturen. Bush zou bang zijn dat de aanslepende rel rond Lotts rede op het feest van collega-senator Strom Thurmond het beeld bestendigt dat zijn Republikeinse partij tegen gelijke rechten voor zwarte Amerikanen is. Lotts verklaring dat zijn staat Mississippi nog altijd 'trots' is dat het bij de presidentsverkiezingen van 1948 op Thurmond stemde, zijn niet als incident af te doen. Thurmond verdedigde toen de segregatie en stelde dat de VS veel problemen bespaard zouden zijn gebleven als hij had gewonnen.

Amerikaanse media wijzen erop dat Lott zijn carrière begon als de rechterhand van een parlementariër die de rassenscheiding in het Zuiden altijd fel verdedigde. Lott zou later de zetel overnemen. In het Huis van Afgevaardigden, en vervolgens in de Senaat, stemde Lott meestal tegen wetsvoorstellen die de positie van minderheden moesten verbeteren. Ook onderhield hij nauwe banden met de Raad van Conservatieve Burgers, een vereniging die de segregatie tot op de dag vandaag vergoelijkt.

Lott is niet de enige Republikein die moeilijk afstand kan nemen van het beladen verleden van het Zuiden. Zij willen de oude vlag van het Zuiden uit de tijd van de Burgeroorlog in ere houden of herstellen. Terwijl ze goed weten dat de zwarten die zien als een symbool van de slaventijd.

Een meerderheid van de partij wil ook af van de positieve-discriminatiewetten voor de minderheden. En menig partijlid heeft het nog altijd moeilijk met de aanwijzing van Martin Luther King-dag als nationale feestdag. Voor veel zwarten reden om afstand te houden van de partij. Zij stemmen nog altijd in overgrote meerderheid Democratisch.

Ook het Witte Huis worstelt met zijn imago onder zwarten. Die zijn niet vergeten dat Bush in zijn verkiezingscampagne in 2000 een spreekbeurt aannam op de oerconservatieve Bob Jonesuniversiteit. Die was in het verleden tegen huwelijken tussen mensen van verschillend ras, en fel antipapistisch. Ook de verkiezingen in Florida, waarbij zwarten bewust bij de stembus weggehouden zouden zijn of hun stemmen niet meetelden, heeft diepe wonden geslagen.

Met de benoemingen van zwarten als generaal Colin Powell als zijn minister van buitenlandse zaken en Condoleezza Rice tot nationale veiligheidsadviseur, wilde Bush laten zien dat zwarten intussen een volwaardige plek in de partij hebben. Maar het wantrouwen is gebleven en, zo vreest Bush, de rede van Lott versterkt dat alleen maar.

Dat is onhandig met het oog op zijn herverkiezing in 2004. Maar het dreigt ook plannen voor de korte termijn in de war te gooien. Zo wil Bush de positieve-discriminatieregels bij het aannemen van studenten aan universiteiten vervangen door een rassen-neutrale selectieprocedure. Maar met de huidige consternatie zullen zulke plannen -hoewel zeer geliefd in de partij- misschien moeten wachten.

Verder zou Bush vrezen dat de Democraten nieuwe ammunitie hebben gekregen om de benoeming van zijn oerconservatieve kandidaat-rechters te blokkeren. Zijn kandidaten hebben in het verleden de burgerrechten nooit ruimhartig uitgelegd.

Maar de ophef kan uiteindelijk ook een goede uitwerking hebben; het kan de Republikeinen dwingen eindelijk met het nostalgisch racisme af te rekenen. Opvallend genoeg waren het juist Republikeins-gezinde media, zoals de Wall Street Journal en het weekblad National Review, die het eerst en het felst naar Lott uithaalden. Democraten sprongen pas later op de zaak in.

,,Ik denk dat (die Republikeinse reactie) het gevolg is van de noeste arbeid die conservatieven uit idealisme en beginsel decennia verricht hebben over rassenvraagstukken. Als je meningen dan besmeurd worden, al is het onbewust, door zulke achterhaalde ideeën over ras, dan ben je boos'', legt Richard Lowry van National Review uit.

Maar sommige Republikeinen hebben nog een ander motief. Zij waren al nooit fan van Trent Lott. Hij was te aardig voor de Democraten en te pragmatisch. Zij willen de kans aangrijpen om een echte hardliner te benoemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden