Trendy ecotoerisme slecht voor de natuur in Costa Rica

'Pervers' noemt milieuactivist León Gonzalez (38) de reclame voor een natuurvakantie in Costa Rica. En 'het toppunt van hypocrisie'. “Hoteleigenaren en reisbureaus presenteren hun bestemmingen onder de naam van ecotoerisme maar de hotelcomplexen en de massa's bezoekers schaden het milieu meer dan elke andere industrie.”

In zijn woonplaats Montezuma op het schilderachtige schiereilandje Nicoya begon vijf jaar geleden de 'boom' van het ecotoerisme. “Helaas waren wij de proefkonijnen van Duitse, Italiaanse en Spaanse projectontwikkelaars en touroperators die onze leefomgeving vernietigen voor hun hotels, zwembaden en accommodaties”, zegt Gonzalez.

Vlak voor zijn huis in Montezuma sjezen nu Europeanen en Amerikanen met speedbootjes. “Ik begrijp nog steeds niet hoe ze het lef hebben om dit ecotoerisme te noemen. Vroeger was het hier een oase van rust. Nu wordt er het ene hotel na het andere gebouwd, zonder vergunning. En wij kunnen ook nog eens de rommel opruimen die de toeristen in de natuurreservaten achterlaten.”

“Het toerisme heeft houtzagerijen en bananenplantages van de eerste plaats van milieu-overtreders verdrongen”, stelt Melania Agüero Echeverría (40) van de milieuorganisatie Trópico Cero. Zo'n apocalyptisch aandoende naam hebben de bewoners aan de Atlantische kust van Costa Rica bewust gekozen omdat zij vrezen dat er zal niets van het tropenwoud in dit gebied zal overblijven als er niets verandert.

Kwetsend vindt ze vooral dat al die vernietigingen van het milieu onbestraft kunnen plaatsvinden. In het plaatsje Tambor bijvoorbeeld heeft de Spaanse touroperator en hoteleigenaar Barceló doodleuk een berg opgeblazen, vertelt ze, omdat die toeristen het uitzicht benam. Maar ze geeft nog veel meer voorbeelden. “Eerder zijn ze begonnen het grondwater en het water uit omliggende riviertjes weg te pompen om hun grote zwembaden te vullen. Bij de aanleg en het onderhoud van golfvelden voor de toeristen worden pesticiden gebruikt, die terechtkomen in rivieren, waar gevist wordt. Ook hebben de projectontwikkelaars wit zand weggehaald van een strand dicht bij een dorp, waardoor het overstromingsgevaar voor dat dorp toegenomen is.”

SCEPTISCH

De eventuele voordelen van het toerisme - werkgelegenheid en verbetering van de infrastructuur door de aanleg van elektriciteit - hoont Agüero weg. “Is dat ontwikkeling? Vóór de opkomst van het toerisme was er hier geen crack of prostitutie. Wij hadden geen asfaltwegen en geen elektriciteit maar we waren wel gelukkig. Ja, het levert werkgelegenheid op, maar de vrijheid van de werknemers is beperkt: ze mogen geen lid worden van een vakbond en er worden geen cao's afgesloten. Bovendien, door de uitverkoop van boerengronden aan de hotelbedrijven is de produktie van basisgranen ingestort. Nu moeten wij maïs van elders halen.”

Ook over het idee dat in Nederland bestaat om reizigers te laten betalen aan natuurbescherming is ze uiterst sceptisch. “Afgelopen jaren hebben verschillende Europese groepen dat geprobeerd. Telkens is het mislukt omdat het in de zakken van corrupte ambtenaren of van door de regering gecreëerde organisaties terechtkomt.”

Toch wil de psychologe Agüero onderstrepen dat toerisme op zich niet milieuonvriendelijk hoeft te zijn. “Als het maar op kleine schaal gebeurt en men gebruik maakt van de bestaande mogelijkheden. Toeristen zouden bijvoorbeeld in kleine maar schone huizen vlak bij de boerderijen kunnen logeren. Als een boer zes paarden heeft, kunnen drie daarvan aan toeristen verhuurd worden. Hetzelfde geldt voor de vissersboten. Op die manier haalt ook de plaatselijke bevolking er voordeel uit én het milieu wordt niet aangetast.”

Van de Costaricaanse overheid verwacht ze niet veel. Vier jaar geleden werd in het Costaricaanse parlement een commissie gevormd die de problemen rondom het ecotoerisme moest oplossen. Trópico Cero alleen al leverde die commissie zo'n twintig gevallen van milieuschade door nalatigheid, maar men heeft er helemaal niets mee gedaan. “Ach”, zegt Agüero mismoedig, “het bouwen en uitbreiden van toeristische centra is zo gewoon dat zelfs de voorzitter van de Internationale Milieuraad en organisator van de milieuconferentie Rio'92, Maurice Strong, zonder vergunning een hotel heeft laten bouwen, vlak bij Talamanca. Hij en zijn zoon zijn thans bezig gronden van omliggende boeren te kopen want ze willen hun hotel uitbreiden.”

VERKIEZINGEN

Een bezoek aan het Costaricaanse Instituut voor Toerisme in de hoofdstad San José bevestigt dat cynische beeld. Het klein behuisde overheidsinstituut ziet er verlaten uit. Bij de receptie weet men niet wie informatie kan verstrekken. “Er zijn net landelijke verkiezingen geweest en dat betekent dat er veel wisseling van ambtenaren is”, voert een medewerker als excuus aan.

De nieuwe vice-minister van Natuurlijke Hulpbronnen Marco Antonio Gonzalez erkent dat er 'excessen' zijn geweest. Maar hij is zo vriendelijk ontwikkelaars en touroperators vrij te pleiten: “Ik weet zeker dat als de vorige regering meer duidelijkheid geschapen had, zulke dingen niet gebeurd waren.”

Toch is het gebrek aan helderheid van de vorige regering niet het probleem geweest, meent Astrubal Fonseca Cibaja (28). Hij werkt in de Nationale Universiteit van Costa Rica aan een studie over de gevolgen van het toerisme. “Het is eerder een gebrek aan politieke wil van regering en parlement.” Of de nieuwe regering het anders zal doen, betwijfelt hij “want tussen de twee grootste politieke partijen bestaat consensus over de onaantastbaarheid van het toerisme als deviezenbron. Bovendien, de nieuwe regeringspartij heeft tijdens een eerdere ambtstermijn ook vele oogjes dichtgeknepen toen de eerste hotels aan het Golf El Papagayo talrijke milieuwetten overtraden.”

Nu zijn de problemen echter zo groot geworden dat ze niet meer genegeerd kunnen worden, meent Fonseca Cibaja. “In het natuurreservaat Monteverde is intussen de gouden kikker uitgestorven. In Punta Uva is een prachtig koraalrif verwoest omdat een Italiaans hotelbedrijf het afvalwater daar loosde.”

Bovendien, en dat is nog wel het toppunt van cynisme, blijkt het toerisme eerder een blok aan het been van de Costaricaanse economie dan die rijke bron van inkomsten waar iedereen zo over roept. “De hotels genieten om te beginnen een belastingvrije periode, maar ze krijgen nog veel meer voordeeltjes. Zo kunnen ze belastingen in natura voldoen: ze leggen dan bijvoorbeeld een afslag aan van de snelweg naar het hotelcomplex en bouwen en passant de palmbomen om tot elektriciteitspalen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden