Trendbreuk: het aantal euthanasiegevallen daalt voor het eerst in jaren

Aanmeldingsformulier van de Levenseindekliniek. Beeld ANP

Na jaren van stijging worden dit jaar minder gevallen van euthanasie gemeld. Een griepgolf en angst voor vervolging onder artsen zijn mogelijke oorzaken.

Het aantal euthanasiegevallen daalt dit jaar, na een jarenlange stijging. In de eerste negen maanden van dit jaar waren er bijna 4600 overlijdens door euthanasie. Dat is 9 procent minder dan in dezelfde periode in 2017, zo blijkt uit cijfers die Trouw opvroeg. Die daling is opvallend: sinds 2003 steeg het aantal euthanasiegevallen ieder jaar, van minder dan 2000 naar ruim 6500 in 2017. Minister Hugo de Jonge van volksgezondheid kondigde deze zomer nog een onderzoek aan naar de oorzaken van die toename.

Het jaar is nog niet om, maar het is ‘onwaarschijnlijk’ dat het verschil nog ingehaald wordt, zegt Jacob Kohnstamm, voorzitter van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie. Hij vindt het te vroeg om te spreken van een trendbreuk. “Daarvoor hebben we de cijfers van 2019 nodig. Wellicht blijkt dit jaar een uitzondering.” Kohnstamm is wel verrast door de cijfers: vanwege de vergrijzing en het ouder worden van de babyboomgeneratie, was een verdere stijging logisch geweest.

Veel sterfte door griep 

Wat de daling veroorzaakt, kan Kohnstamm niet zeggen. Mogelijk speelt de griepgolf van begin dit jaar mee: patiënten die anders in aanmerking zouden zijn gekomen voor euthanasie, zijn wellicht aan griep overleden. In het eerste kwartaal lag het aantal sterfgevallen in Nederland mede door de griepgolf op 45.500, ruim drieduizend meer dan in de eerste maanden van 2017.

Een andere verklaring is het strafrechtelijk vooronderzoek dat het Openbaar Ministerie doet naar vijf gevallen van euthanasie die de toetsingscommissies ‘onzorgvuldig’ vinden. Het OM maakte dat in september vorig jaar en maart dit jaar bekend. Het kan leiden tot vervolging van de betrokken artsen, en dat zou voor het eerst zijn sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002.

Mogelijk schrikt dat artsen af. “We horen van onze leden dat hun dokters kopschuw worden, en krijgen die signalen ook van artsen”, zegt bestuurslid Dick Bosscher van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). “Ik heb er weinig begrip voor dat het OM zestien jaar lang alles prima vindt, en nu ineens in vijf zaken de spierballen wil laten zien.” Maar Bosscher durft niet te zeggen of dat deze daling veroorzaakt.

Kohnstamm gelooft in elk geval van niet. “Dat zou betekenen dat artsen patiënten die ondraaglijk lijden nu niet tegemoet komen”, zegt hij. “Zo ken ik artsen niet. Bovendien: artsen pasten altijd al op hun tellen. Ik zie dat ze naar eer en geweten aan ons rapporteren.”

Bert Keizer, arts bij de Levenseindekliniek en columnist bij Trouw, is er wel van overtuigd dat het optreden van het OM meespeelt. “Er is angst, artsen zijn schijterig. Ook de toetsingscommissies worden lastiger onder druk van het OM. Je moet je tegenwoordig voor elke euthanasie bij dementie of in de psychiatrie komen verantwoorden.”

Vaker doorverwijzen

Huisarts Sonja Voskuil uit Heiloo is in elk geval ‘terughoudender’ geworden bij ingewikkelde euthanasieverzoeken. “Ik verwijs dan vaker door naar de Levenseindekliniek”, zegt ze. “Sommige collega’s doen dat ook.” Ze heeft haar twijfels bij de griepgolf als verklaring voor het lagere aantal geëuthanaseerden. “Die raakt kwetsbare ouderen. Maar de grootste groep waaraan euthanasie wordt verleend, zijn kankerpatiënten.” Die zijn niet altijd oud, en niet gevoeliger voor griep, stelt ze.

De Stiphoutse huisarts Mark Brueren schreef deze zomer in een column in vakblad MedZ dat hij geen euthanasie meer wil verlenen vanwege ‘de hete adem in de nek van het Openbaar Ministerie, tuchtrechter, inspectie’.

Een woordvoerder van artsenorganisatie KNMG vindt het ‘voorbarig’ om al over oorzaken van de veranderde cijfers te spreken. “We weten nog niet of dit een tijdelijke piek naar beneden is”, stelt ze. Ze wijst op het onderzoek dat minister De Jonge laat doen naar de stijging van het aantal euthanasiegevallen de afgelopen jaren. Daaruit zal wat haar betreft nu ook moeten blijken wat de recente daling veroorzaakt.

Lees ook:

Groot deel van de wilsverklaringen voor euthanasie blijkt nutteloos

Wie denkt er te zijn met een wilsverklaring kan bedrogen uitkomen: ruim de helft van deze verklaringen is verouderd.

Dodelijk drankje is een goed alternatief voor de injectiespuit bij euthanasie

De orale euthanasiemethode, waarbij patiënten zelf een dodelijk drankje drinken, had bij artsen een slechte naam, maar dat is niet langer terecht, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden