Analyse

Trekken India en Pakistan opnieuw ten strijde om Kasjmir?

Het neerhalen van Indiase straaljagers wordt gevierd in de Pakistaanse hoofdstad Karachi. Beeld AP

De spanning tussen India en Pakistan in de omstreden grens regio Kasjmir is woensdag verder opgelopen. De twee landen bestookten elkaar met artillerie, waarbij in elk geval aan Pakistaanse zijde enkele burgers zouden zijn omgekomen.

Pakistan meldde bovendien luchtaanvallen te hebben uitgevoerd op doelen in het door India bestuurde deel van Kasjmir. Ook stelden de Pakistanen dat zij twee Indiase straaljagers hebben neergeschoten. Eentje zou zijn neergekomen aan de Indiase kant van de bestandslijn en eentje aan de Pakistaanse kant. De Pakistaanse autoriteiten publiceerden videobeelden van – volgens hen – een brandend vliegtuigwrak en een geblindoekte Indiase piloot, met kennelijk bloed op zijn gezicht.

India claimt op zijn beurt een Pakistaanse straaljager te hebben neergeschoten en bevestigt één eigen Mig 21-toestel te hebben verloren. “De piloot is vermist”, verklaarde een woordvoerder van het Indiase ministerie van buitenlandse zaken. “Pakistan zegt hem in hechtenis te hebben. Wij zijn bezig met het vaststellen van de feiten.”

1. Waarom gebeurt dit nu?

Sinds India en het islamitische Pakistan in 1947 onafhankelijk werden, is de Himalaya-regio Kasjmir verdeeld tussen de twee buurlanden – tot grote onvrede aan beide kanten. Het in meerderheid hindoeïstische India en het islamitische Pakistan claimen allebei de hele regio en hebben er twee oorlogen over gevoerd. Jammu en Kasjmir - het Indiase deel - is de enige Indiase deelstaat waar de meerderheid van de bevolking moslim is. Het conflict wordt verder gecompliceerd doordat islamistische opstandelingen in Kasjmir sinds 1989 een guerilla-oorlog voeren. India beschuldigt de Pakistanen ervan dat ze deze rebellen heimelijk opleiden en bewapenen.

Aanleiding voor het huidige wapengekletter is een zelfmoordaanslag door de islamistische terreurgroep Jaish-e-Mohammed (JeM) twee weken geleden op een Indiaas paramilitair konvooi in Kasjmir. Die aanslag kostte het leven aan zeker veertig Indiase militairen. In reactie daarop voerden Indiase straaljagers dinsdagochtend voor zonsopgang een luchtaanval uit op een doel in de Pakistaanse plaats Balakot. Volgens de Indiërs was het doelwit een trainingskamp van JeM en werden honderden strijders gedood. De Pakistaanse beschietingen van woensdag zijn weer een antwoord daarop.

2. Waarom reageerde India zo ferm?

De naderende Indiase verkiezingen in april en mei lijken daarbij een rol te spelen. India stelde zich de afgelopen decennia doorgaans tamelijk terughoudend op bij dit soort confrontaties in Kasjmir. Maar de Indiase premier Narendra Modi en zijn hindoenationalistische partij BJP kwamen in 2014 aan de macht met de belofte van een assertievere opstelling tegenover Pakistan. Met verkiezingen in zicht voelde Modi zich dan ook gedwongen om harde actie te ondernemen.

Tegelijk wordt Pakistan sinds afgelopen zomer geleid door premier Imran Khan, een voormalige cricketvedette met weinig bestuurlijke ervaring. Hij dankte zijn verkiezingszege mede aan een goede verstandhouding met de in Pakistan machtige militairen en ook hij voelt, net als Modi, de adem van chauvinistische heethoofden in zijn nek. Toen de Pakistaanse regering woensdag een video twitterde van – volgens haar – een brandend Indiaas vliegtuigwrak, ging dat gepaard met een jubelend bericht: “Goed gedaan Pakistaanse luchtmacht. De hele natie is trots op je.”

3. Kan dit uitdraaien op een echte oorlog?

Als dat zou gebeuren, zou dat rampzalige gevolgen kunnen hebben, want India en Pakistan hebben beide kernwapens. De twee Zuid-Aziatische rivalen voerden ook al drie keer eerder oorlog, waarvan twee keer over Kasjmir.

Toch is de kans aanzienlijk groter dat het bij beperkte schermutselingen blijft. Want de Indiase strijdkrachten zijn wel sterker dan die van Pakistan, maar niet zoveel sterker dat een aanval hen makkelijk af zou gaan. Bovendien gaat van de nucleaire wapens aan beide zijden een afschrikkende werking uit.

De Pakistaanse premier Khan riep woensdag in een videoboodschap op tot een dialoog met India. “De geschiedenis leert dat sommige van de grootste oorlogen in de wereld ontstonden door misrekeningen”, aldus de premier. “We moeten om de tafel gaan en praten.”

4. Wat doen de grootmachten?

Die proberen de gemoederen tot bedaren te brengen. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Mike Pompeo, belde met de buitenlandministers van India en Pakistan om aan te moedigen tot ‘terughoudendheid’ en om ‘escalatie koste wat het kost te vermijden.’

Bij eerdere escalaties tussen beide landen speelden Amerikaanse diplomaten vaak een dempende rol, heen en waar pendelend tussen de twee kampen. Maar de Amerikaanse president Donald Trump heeft sinds zijn aantreden begin 2017 Pakistan van zich vervreemd. Vorig jaar schrapte hij ruim een miljard euro aan militaire hulp aan de regering in Islamabad, vanwege de steun die de Pakistanen geven aan terreurgroepen.

Ook China, een rivaal van India en een oude bondgenoot van Pakistan, riep de kemphanen woensdag opnieuw op tot kalmte. “Pakistan en India zijn allebei belangrijke landen in Zuid-Azië”, aldus een Chinese woordvoerder. “We hopen dat ze een verslechtering van de situatie zullen voorkomen.”

In Pakistan werden posters van de Indiase president Modi verbrand om het neerhalen van Indiase straaljagers te vieren Beeld EPA

5. Wat zijn de consequenties voor de regio?

Tot nu toe zijn de gevolgen vooral praktisch. Pakistan heeft woensdag zijn luchtruim gesloten voor burgervluchten en India heeft een aantal vliegvelden in het noorden van het land stilgelegd. Volgens de website Flightradar24.com, die het luchtverkeer wereldwijd volgt, mijden vliegmaatschappijen inmiddels het luchtruim van Pakistan en het noorden van India.

Maar het conflict kan ook de vredesonderhandelingen bemoeilijken die de Verenigde Staten momenteel voeren met de Taliban in Afghanistan. Want India steunt, net als de VS, de regering van de Afghaanse president Ashraf Ghani, terwijl Pakistan juist steun verleent aan de Taliban en aanverwante groepen. Zonder de medewerking van beide landen, en vooral Pakistan, zou het voor de Amerikanen wel eens lastig kunnen worden om tot een deal te komen met de Taliban.

Lees ook:

Hoogspanning tussen India en Pakistan na Indiase aanval

India voerde een naar eigen zeggende verwoestende aanval uit op een terreurkamp aan de Pakistaanse kant van de grens. Een actie die een escalerende werking kan hebben.

Hoe Imran Khan zich transformeerde van cricketlegende tot premier van Pakistan

De Pakistaanse ex-cricketer Imran Khan won de verkiezingen in zijn land en wordt waarschijnlijk de nieuwe premier.Khan transformeerde zich in twintig jaar tijd van playboy tot vroom islamitisch hervormer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden