Trek multiculti-debat uit de loopgraven

Conservatieven en progressieven bestoken elkaar met manifesten over de inrichting van de samenleving. De probleemschetsen zijn gemakzuchtig en de oplossingen simpel. Maar de toekomst kun je alleen vormen met een open blik.

Anton de Wit e.a.

Vanuit hun bedompte studeerkamertjes slaan conservatieven en multiculturelen elkaar om de oren met oeverloze manifesten. Aan de nieuwe generatie de taak om naar buiten te gaan en te begrijpen wat de échte problemen zijn vandaag de dag.

,,Zware buien teisteren momenteel ons land'', zegt de weerman op het ene net. ,,Een prachtige najaarsdag'', luidt het oordeel op de volgende zender. Zo zou je de polemiek kunnen typeren die de afgelopen weken in de kolommen van verschillende kranten woedde. Een kleine maand geleden lanceerde de Edmund Burke Stichting een 'Conservatief Manifest'. Twee weken later werd dit beantwoord door een 'Multicultureel Manifest'. En de eerste contouren voor een hernieuwde tweedeling van onze samenleving tekenden zich af. Rechts versus links. Monocultureel versus multicultureel. Behoudend versus progressief. Regen versus zonneschijn.

Maar het is een schijntegenstelling. In het debat dat nu woedt in onze samenleving klinken echo's uit de roemruchte debatten van de jaren zestig van de vorige eeuw. Progressieven zijn bang voor conservatieven. Conservatieven vertrouwen de progressieven niet in hun aanpak van de problemen in onze samenleving. Sommige politici grijpen terug naar traditie, andere stellen hun hoop op de multiculturele samenleving.

De wedstrijd tussen hen die pleiten voor één nationale cultuur en zij die geloven in diversiteit zal nog wel even doorgaan. Op zich is het goed dat er een politiek debat gevoerd wordt. De discussie over de vraag wat een goede samenleving is kan uiteindelijk alleen maar winnaars opleveren. Maar wat de uitkomst van dit debat ook zal zijn, de oplossing voor de problemen van vandaag zal het niet opleveren. Politiek gelijk mag geen doel op zichzelf zijn.

Conservatieve en multiculturele manifesten lossen niets op. De tijd en de moeite die het kost om ze te lezen, zijn niets waard als zij niet verbonden worden aan concreet handelen. Beide verklaringen missen ieder appèl in die richting. Oeverloos idealistisch getheoretiseer vervangt het zo nodige beroep op maatschappelijk leiderschap en eigen verantwoordelijkheid.

Zowel 'links' als 'rechts' komt met gemakzuchtige probleemschetsen en kinderlijk simpele oplossingen op de proppen. Sprekend is wat dat betreft de volledige titel van het conservatieve manifest: 'De crisis in Nederland en het conservatieve antwoord'. De treurige oppervlakkigheid neemt een vrije vlucht in de inleiding: ,,'Links' heeft ons land oneindig veel problemen gebracht'', concludeert de behoudende denktank, ,,en nu is het tijd dat 'Rechts' zijn filosofische wortels herontdekt om de schade te herstellen.''

Aan de andere kant is de analyse van de multiculti's niet veel bevredigender wanneer zij na een hoop intellectueel getoeter het probleem reduceren tot 'het monoculturele drama'. Tegenover elk probleem wordt bovendien een verzachtende omstandigheid ingebracht: het moslimfundamentalisme waarover de conservatieven hun zorgen uitspreken wordt door de multiculturelen 'gecompenseerd' door meer verlichte tendensen in de islam. Wat is dat voor kinderachtige manier van discussiëren? Terecht wijzen progressieven erop dat 'de' islam niet mag worden afgemeten aan een club losgeslagen terroristen in de bergen van Afghanistan. Maar waarom dan wel aan de tolerante negentiende-eeuwse vrijdenkers van de Moe'tazila-traditie? Beiden hebben geen mallemoer uit te staan met de Marokkaanse bovenbuurman.

Een keuze voor een partij in deze oeverloze polarisatie is zoiets als kiezen welk oog je wilt sluiten. Beide keuzes leveren enkel een tweedimensionale blik op. Het lijkt een onschuldige keuze, maar in feite staat het mensbeeld van de jongste generatie op het spel door de holle salonpraat van zowel de conservatieven als de multiculturelen. Naar welk 'weerbericht' zappen wij als zapgeneratie? Naar het diepe geloof in de aangeboren slechtheid van de mens, in de conservatieve traditie? Of kiezen we voor het blinde vertrouwen van de multiculti's in de principiële goedheid van de mens? We zouden ook weg kunnen zappen van dat zinloze debat, zonder direct af te stemmen op een belspelletje of de zoveelste herhaling van Baantjer.

Augustinus wist het al: ,,Wij zijn de tijden, zoals de tijden zijn, zo zijn wij''. De echte keuze van de nieuwe generatie is niet tussen links of rechts, maar tussen het verstaan van deze tijd en het simplisme van lang vervlogen tijden. Als wij echt vinden dat de samenleving moet veranderen, zullen wij zelf de bron van die verandering moeten zijn. En nuchter moeten zijn over de goede en slechte kanten van de mens.

Wij worden vandaag geconfronteerd met problemen die we zelf niet zijn begonnen, in een tijd die we niet kunnen controleren. Globalisering, internet en de vervagende landsgrenzen vormen een bedreiging, maar bieden ook een grote uitdaging. Nog nooit eerder lagen er zo veel kansen, en nog nooit eerder stond er zo veel op het spel. Dat vraagt om een reële inzet.

We moeten naar buiten. Laten we niet afwachten hoe de oude generatie de zaak in de soep laat lopen. Laat de weermannen elkaar maar om de oren slaan met manifesten. Laten wij de vormers, niet de slaven, van onze eigen toekomst worden, werkend aan onze kansen en mogelijkheden, zonder toe te geven aan blind wantrouwen en de waan van de dag. Een hoog gegrepen doel, maar één dat bereikt kan worden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden