Trein VS in 't holst van de nacht

ESSEX - Met een oorverdovend kabaal komt midden in het hooggebergte van de deelstaat Montana de Amtrak-trein van Chicago naar Seattle tot stilstand. De rit van drie dagen wordt alleen in Essex (inwonertal 7) onderbroken als een reiziger daar om vraagt. Vandaag is dat slechts een verslaggever die zich op de hoogte komt stellen van het treurige lot van de Amerikaanse spoorwegen.

Weinig plekken in de VS zijn zo aanschouwelijk bij het bekijken van de economische toestand van de spoorwegen als Essex. Vroeger was dit een bloeiend stadje. Het hotel Izaak Walton Inn herinnert aan tijden van weleer. Aan de wanden hangen de namen van de jongens die in de wereldoorlogen de oceaan overstaken. Reclamebiljetten van de grote spoorwegmaatschappijen getuigen van een andere tijd.

Essex was ooit een belangrijk spoorwegknooppunt. De noordelijke treinroutes moesten ergens de Rocky Mountains over. De Marias-pas (niet ver van de Canadese grens) bood daarvoor de beste gelegenheid. Alleen waren extra zware locomotieven nodig om de treinen het laatste stukje over de besneeuwde bergen te helpen. Dat leverde werk op voor hele generaties Essex-bewoners. Zij verdienden hun brood op de uitgestrekte rangeerterreinen die in het woud werden uitgehakt.

Tegenwoordig komen passagierstreinen nog slechts eens in de twee dagen langs Essex. De staf van het hotel rent dan altijd naar buiten om naar de wagons van de Empire Builder van de maatschappij Amtrak te zwaaien. Meestal heeft geen enkele reiziger belangstelling de trein hier te laten stoppen. En wellicht is de vriendelijke traditie straks helemaal voorbij als ook de laatste restjes overheidssteun aan Amtrak worden gestaakt.

Amtrak verzorgt het lange-afstandsverkeer per rails in Amerika. De maatschappij dateert uit 1970, toen 'Washington' een serie particuliere spoorwegmaatschappijen met elkaar liet fuseren. Doel was het zieltogende treinverkeer te redden van de ondergang. Er kwam geld van de overheid om Amtrak economisch levensvatbaar te maken.

De maatschappij krijgt anno 1995 omgerekend een miljard gulden van de overheid. Dat is twintig procent van haar inkomsten. De Republikeinse meerderheid in het Congres wil daar een eind aan maken. Er is begonnen met bezuinigingen. Begin dit jaar kregen reizigers de gevolgen te merken. Een vijfde van het aantal kilometers dat Amtrak rijdt, werd gestaakt. Lijnen werden opgeheven en de dienstregeling ingekrompen. In sommige deelstaten stopt de Amtrak-trein alleen nog in het holst van de nacht. Reizigers moeten zich dan bij voorbeeld 's ochtends om vier uur op een tochtig stationnetje verzamelen. Het aantal Amtrak-klanten door heel Amerika blijft daarentegen groeien. De behoefte aan railvervoer is sterker dan gedacht.

Volgens Scott Leonard van de Nationale organisatie van spoorwegpassagiers (NARP) kan een subsidiestop betekenen dat Amtrak ophoudt te bestaan. Een enkele lucratieve lijn wordt misschien verkocht, maar voor de rest is de Amerikaan voor zijn lange-afstandsverkeer dan aangewezen op het vliegtuig of de auto.

Leonard: “Het idee is dat als Amtrak niet op eigen kracht kan overleven, het dan ook niet meer de moeite waard is. Alleen de markt zou bepalen wat levensvatbaar is. Autobezitters in Amerika denken dat het enige dat hun auto kost de benzine is. Ze zien niet wat ze via de belasting betalen aan wegen. Daarnaast heeft Washington nauwelijks oog voor wat de spoorwegen betekenen voor de plaatselijke economieën. Nu stopt de trein daar nog. Voor luchtvaartmaatschappijen wonen daar alleen fly-over people, de mensen waar je niet voor stopt, maar alleen met een noodgang overheen vliegt.”

De NARP wijst er op dat in tien jaar tijd de bijdrage van de federale overheid aan snelwegen is verdubbeld, terwijl Amtrak nog net evenveel krijgt als in 1985, de groeiende economie ten spijt.

Volgens Leonard hebben de spoorwegen te kampen met een imagoprobleem. De spoorwegbaronnen golden ooit als schoolvoorbeeld van de kapitalisten, met horlogeketting en hoge hoed. Ze verdienden miljarden dank zij hun monopolies, zonder zich om iemand te bekommeren. De spoorweg is traditioneel particulier eigendom. Subsidie kon daarom beter gaan naar de snelwegen die immers in gemeenschapshanden zijn, zo luidt de redenering van vooral Republikeinen.

Ook de lokale spoorlijnen hebben het moeilijk. Ze zijn onafhankelijk van Amtrak. Zij hebben als voordeel ook geld te krijgen van plaatselijke overheden, terwijl Amtrak voor overheidssteun helemaal op Washington is aangewezen. De rails in Amerika zijn voor 95 procent eigendom van de vrachtspoorwegen, die economisch sterker staan. Dat betekent dat een lange-afstandstrein, die soms een rit van duizenden kilometers maakt, moet wachten voor een goederentrein - honderden passagiers wordt eventjes om hun geduld gevraagd.

De vrachtspoorwegen wisten over de afgelopen jaren hun marktaandeel te vergroten door vooral goedkoper te gaan werken. Ook Amtrak is economischer bezig. Vaak ontlopen trein- en vliegprijzen elkaar niet. Amtrak gaat ook de concurrentie aan met service. Er zijn films aan boord, in slaapcoupé's worden passagiers gewekt met een krant en jus d'orange.

Stipte tijden hebben prioriteit. Na drie dagen arriveert onze Empire Builder uit Chicaco zelfs een paar minuten te vroeg in Seattle. Bij aankomst wordt iedereen bedankt met Amtrak te hebben gereisd. Uit de luidsprekers klinkt: “En belt u alstublieft uw vertegenwoordiger in het parlement op om hem te vragen Amtrak te steunen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden