Tramlijn Rotterdam / Voorlopig met de auto

Bewoners van Vinexwijk Carnisselande in Barendrecht zijn net zo benieuwd als de Rotterdamse winkeliers van de Hilledijk. Want waar komt nu precies de tramverbinding tussen Barendecht en Rotterdam-Centraal, als die er al komt?

door John Hoogerwaard

Er klonk applaus vanaf de publieke tribune in de Rotterdamse raadszaal, vorige week donderdag. Dat was lang geleden. De raad trok een eerder besluit in om op de Groene Hilledijk op Zuid een trambaan aan te leggen, als onderdeel van een tramlijn naar Barendrecht-Carnisselande. De fractie van Leefbaar Rotterdam beloonde de aanwezige actievoerders van de Hilledijk met een zelfde applaus.

Tramplus is een Rotterdamse dorpsrel met ongewisse financiële gevolgen. Al zes jaar wordt er gediscussiëerd over een snelle tram tussen het Centraal en de Barendrechtse Vinex-locatie Carnisselande. De lijn maakt deel uit van een Tramplus-net, dat het centrum van Rotterdam moet verbinden met de buitengebieden.

Wie een kijkje neemt op de Groene Hilledijk, snapt de weerzin van bewoners en winkeliers tegen de aanleg van de trambaan wel. De winkelstraat is krap 30 meter breed. Aan weerskanten bevinden zich winkelpuien met luifels, laad- en loszones en de straat zelf. Langs de middenberm met tientallen oude platanen zijn parkeerhavens ingericht. In de namiddag moet het verkeer soms stapvoets rijden. Om over zaterdag nog maar te zwijgen. De tramlijn past er volgens de bewoners simpelweg niet bij.

Het is een vasthoudend clubje gebleken, die bewoners en winkeliers, erkent ook John Koorevaar. Hij coördineert het samenwerkingsverband van acht organisaties op de Hilledijk. Volgens Koorevaar wilde het gemeentelijk vervoersbedrijf RET hen de tramlijn van begin af aan door de strot duwen. ,,De gemeente heeft het over inspraak, maar dat was meer: goed, jullie worden opgehangen, maar je mag zelf de kleur galg kiezen.''

De woede van bewoners en winkeliers werd in oktober 1998 definitief gewekt, toen tijdens een werkconferentie bleek dat er weinig te kiezen viel. Vijf winkeliers, vier bewoners en twee eigenaren staan tegenover een 18-koppige Tramplus-delegatie. De vraag is niet óf het tracé er moet komen, maar op welke manier. De aanwezigen mogen houten blokjes op maquettes plaatsen om hun voorkeur aan te geven. Winkeliers en eigenaren bedanken voor de eer en verlaten voortijdig de vergadering. Vier bewoners blijven, tegen een overmacht aan professionals.

Het was de lont in het kruitvat. Het comité 'Tramplus Nee!' groeide al snel uit tot het samenwerkingsverband. De eis is altijd duidelijk geweest: geen Tramplus op 'de Dijk'. Winkeliers vrezen verlies van klanten door het schrappen van parkeerplaatsen. Bewoners zien de trambaan als verminking van hun woonomgeving. Vreemd is dat niet, want de Beijerlandselaan, waarin de Groene Hilledijk in noordelijke richting over gaat, is sinds de komst van tramlijn 20 een kale, betonnen vlakte. Koorevaar: ,,De hele structuur is daar naar de knoppen. Datzelfde zou hier gebeuren. Op de Beijerlandselaan is een groot deel van de oorspronkelijke middenstand verdwenen. En wat kwam daar voor terug? Juist, spiegel- en kralenwinkels.''

Het samenwerkingsverband spande de afgelopen vier jaar rechtszaken aan, onderhield intensieve contacten met raadsleden, liet onderzoeken uitvoeren en toog tot vervelens toe naar vele vergaderingen. De actievoerders ontmoetten veel begrip, dat wel, maar kregen toch telkens nul op het rekest. Want, zo hield het vorige college van CDA, VVD, PvdA en Groenlinks vol: de exploitatie van de tramlijn moet voor 50 procent kostendekkend zijn. 'Een keiharde eis van het ministerie van verkeer en waterstaat', volgens het toenmalige bestuur. Het Groene Hilledijk-tracé was het enige dat aan die eis voldeed. Een alternatief tracé dat de bewoners hadden uitgedokterd, kwam hierdoor niet in aanmerking. Dit zogenoemde Vreewijk-tracé, waarbij de tram wordt omgeleid over Randweg, Beukendaal, Molenvliet en Spinozaweg kwam namelijk drie procent tekort om voor de helft kostendekkend te zijn. Dat zou Den Haag nooit pikken, hield het college de gemeenteraad voor.

De 'oude' Rotterdamse raad nam vorig jaar juni daarom het besluit om het tracé over de Groene Hilledijk aan te leggen. Soepel ging dat niet. Het CDA was eigenlijk tegen en hield dit standpunt tot vlak voor de beslissende raadsvergadering vol. CDA-fractievoorzitter Lucas Bolsius, inmiddels wethouder in het nieuwe college, werd ouderwets de oren gewassen door coalitiegenoten PvdA en VVD. Als het CDA tegen zou blijven, was dat een bom onder het college. Een van Bolsius' felste tegenspelers was raadslid Stefan Hulman (VVD). Hij verweet hem 'bestuurlijke onbetrouwbaarheid'. De ironie wil dat diezelfde Hulman inmiddels collega-wethouder van Bolsius is en, nog pikanter, als wethouder verkeer belast is met Tramplus.

Bolsius kon rekenen op de hoon van bewoners en winkeliers, die vonden dat hij slappe knieën had. De keuze van de raad leek onomkeerbaar. Maar toen kwam de aardverschuiving. Tijdens de raadsverkiezingen van maart 2002 won Leefbaar Rotterdam (LR) van wijlen Pim Fortuyn 17 zetels en kwam het als hoofdmacht in het nieuwe college, samen met CDA en VVD. En LR was van meet af aan duidelijk: die trambaan op de Groene Hilledijk komt er niet. Twee maanden later was LR-raadslid Johan Soijer, oud-bewoner van de Hilledijk en oud-actievoerder, al druk bezig met het ontwerpen van een initiatiefvoorstel om het Groene Hilledijk-tracé te schrappen en naar alternatieven te kijken.

Eind mei van dit jaar kwam demissionair minister van verkeer Netelenbos op de Groene Hilledijk langs op werkbezoek. Daar zei ze tegen de actievoerders dat ze best eens met wethouder Hulman over een ander tracé wilde praten. De eis dat de lijn voor vijftig procent kostendekkend moet zijn, bleek opeens niet meer zo hard als het vorige college altijd had beweerd. Hulman, die wist dat LR druk bezig was met voorbereidingen om het Groene Hilledijk-besluit terug te draaien, haakte wat klungelig in op Netelenbos' uitspraken. De minister was er volgens hem de schuld van dat hij niet langer kon vasthouden aan het Groene Hilledijk-tracé, vanwege de verwachtingen die zij met haar uitspraken bij bewoners en winkeliers zou hebben gewekt.

Hoewel Hulman met de beschuldigende vinger naar Netelenbos wijst, is coalitiedruk wel degelijk van doorslaggevend belang is geweest. De twee CDA-wethouders in het college kozen prompt de kant van Leefbaar Rotterdam. Daarmee kreeg het voorstel tot intrekking van het tracé een ruime meerderheid binnen het college. Hulman heeft tot september de tijd om met een alternatief tracé te komen.

Hoewel de steun van het CDA in het college onontbeerlijk was, vierde Leefbaar Rotterdam de zege uitbundig. Fractieleider Ronald Sörensen ziet het als de eerste grote overwinning van de nieuwe politiek in Rotterdam. ,,We hebben veertig procent kiezers in die wijk. Die mensen hebben altijd keihard geknokt, maar er is nooit echt naar ze geluisterd.'' Ook het samenwerkingsverband Groene Hilledijk denkt dat de buit binnen is. Koorevaar: ,,Al deze heisa was helemaal niet nodig geweest als de vorige wethouder (Nico Janssens, VVD) gewoon een keertje met Netelenbos was gaan praten. Maar dat vertikte hij, omdat hij volledig aan de leiband liep van de RET.''

Barendrecht probeert de kater ondertussen weg te spoelen. Verantwoordelijk CDA-wethouder Silvis (ruimtelijke ordening) reageerde woest op het nieuws dat Rotterdam het Groene Hilledijk-tracé intrekt. In Carnisselande zijn al 4000 woningen opgeleverd, op het totaal van 10000. De bewoners zijn voorlopig aangewezen op een busdienst naar Rotterdam-Zuidplein, waarvan de frequentie vanaf 1 september wordt verdubbeld. Silvis vindt dat een doekje voor het bloeden. ,,Veel mensen hebben al een tweede auto aangeschaft.'' Zie ze daar maar eens uit te krijgen.

Juristen van de gemeente zijn druk bezig met het becijferen van de schade. Hoe Barendrecht die uiteindelijk moet verhalen, weet de wethouder ook niet. Want wat is de juridische waarde van een convenant? Silvis heeft zijn hoop daarom gevestigd op de regioraad, waarin 18 gemeenten uit de Rijnmond-regio zijn vertegenwoordigd. Deze regioraad is deels belast met openbaar vervoer. In theorie kan Barendrecht deze regioraad vragen om een aanwijzing, waarmee Rotterdam gedwongen wordt om alsnog het Groene Hilledijk-tracé aan te leggen, mocht Hulmans alternatief in september niet naar wens zijn. Maar de kans dat het er werkelijk van komt, is klein. Want als je als kleine gemeente, zonder directe belangen, de kant moet kiezen van Barendrecht of Rotterdam, dan lijkt dit niet zo moeilijk. Silvis haalt zijn schouders op. ,,Wie weet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden