Trage wegen in een krankjorum grensgebied

Een 'pastoor' die beekwater sprenkelt, vierhonderd mensen op een 'leuk paddeke' en onbekommerd dwalen door het zompige struweel. Op de grens van Nederland en België.

Grote kans dat het u glad ontschoten is: 23 oktober was de Dag van de Trage Weg. Nee, natuurlijk niet in het land waar automobilisten door hun overheid aangespoord worden hun gaspedaal tot 130 km in te drukken. De actie om 'trage wegen' - voor niet-gemotoriseerd verkeer - meer aandacht te geven, komt uit België. Daar willen ze het belang benadrukken van oude zandpaden, fiets- en wandelwegen en routes die verstoord of zelfs helemaal onbegaanbaar zijn. Veiligheid, genieten van rust en natuur, natuurbeheer en behoud van historische verbindingen spelen daarbij een rol.

Daar valt weinig op af te dingen. En toch blijven trage wegen - ook in België - een bedreigde soort, mede omdat ze worden verwaarloosd, verhard of gewoon afgesloten voor het 'trage' verkeer. Daarom gingen de zuiderburen op 23 oktober jl. massaal op stap, openden nieuwe paden, legden kleine verbindingen tussen bestaande wegen, genoten van een zonovergoten wandeling en eindigden al even massaal met een goeie pint of een gezond appeltje.

Zoals in het Vlaamse Hoogstraten, stijf gekluisterd tegen ons Brabant aan. Daar heropenden zo'n vierhonderd wandelaars de Tikkenhaenweg, een oude verbinding naar het Nederlandse Baarle-Nassau. Jong en oud, moekes, vakes, opa's en kleinkinderen schuifelden over het 'leuke paddeke'. Al decennia was de buurtweg niet meer onderhouden, onbegaanbaar gemaakt door afval van het land en begroeid met struiken en onkruid. Groot struikelblok was de miezemuizerige Hollandse Loop, sinds 1830 de grens tussen beide landen.

Werkgroepen van Erfgoed Hoogstraten en de heemkundekring Amalia van Solms uit Baarle-Nassau hadden elkaar én het Vlaamse Natuurpunt Markvallei gevonden in een grensoverschrijdende actie. Gesteund door beide gemeentebesturen werd de Tikkenhaenweg gezuiverd van alle ongerechtigheid en lag er op die stralende zondag een prachtig bruggetje over de Hollandse Loop, van streekeigen eikenhout. Voor de gelegenheid had men ook een 'pastoor' op de kop getikt om de passanten met water uit het grensbeekje te besprenkelen. Toepasselijk: een tikkenhaen is een driepuntige hoed die lang in de mode was bij Vlaamse pastoors. De opgepoetste route was vroeger de kortste weg voor de zielenherder uit Vlaams Minderhout om zijn parochianen in Nederlands Castelré te bezoeken. Andersom spoedden de gelovigen zich hier de grens over naar de dichtstbijzijnde mis, van diezelfde 'tikkenhaen'.

Dit merkwaardige grensverkeer was het gevolg van 'de grillen van de geschiedenis'. Eeuwenlang hebben eigendomsveranderingen de omgeving van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog gemaakt tot een bonte lappendeken met tientallen enclaves en een krankjorum kaartbeeld. Na de verzelfstandiging van België is de hele zuidgrens van palen voorzien behalve het grillige gebied rond Baarle. Pas jaren later en met een afwijkende nummering zijn de ontbrekende palen alsnog geplaatst. Het dorp Castelré, dat als een Hollands schiereiland diep in Vlaand'renland binnendringt, is met een 'nekkie' van maar tweehonderd meter breed verbonden met de rest van Nederland. Maar kerkelijk en ook qua winkels, werk en school waren (en zijn) de Ollanders georiënteerd op België. Baarle was voor hen, op 10 km afstand, nooit een serieuze optie.

De Eerste Wereldoorlog stortte de mensen van Castelré in een pijnlijk isolement. De Nederlandse overheid moest ijlings voor hen noodvoorzieningen voor school en kerk treffen, omdat ze de grens niet meer over konden. Maar zodra de oorlog voorbij was, richtten de lokale bewoners hun vizier weer op het buurland. En dat doen ze nog steeds.

Drie stroomdalen bepalen sinds 1830 de grens tussen beide landen: de Mark in het westen, de Hollandse Loop in het zuiden en het Merkske in het noorden. Vooral het nietige Merkske kronkelt zo onstuimig dat er geen fatsoenlijke wandelkaart van te maken is. Je wandelt er vooral op je gevoel, op de zon (als die schijnt) en op een kompasje (als je dat hebt). Sta ik hier op Vlaams grondgebied of in Noord-Brabant? En springt die balsemien nu open in België of is dit Nederland? Zo'n dilemma daagt de wandelaar uit tot zoete dagdromen in een wereld van wild struweel en aanstekelijke zompigheid. Je dwaalt onbekommerd, modderzooi kan niet schelen, schoenen of laarzen dienen eindelijk waarvoor ze gemaakt zijn.

Zo heb je twee wandelingen op één dag in twee stukjes grensland: een door het weidse landschap van Hoogstraten en de koloniebossen van Wortel, en een langs het ongerepte Merkske. Zo'n avontuur kan alleen maar eindigen in een staminee op de grens, dat Café in Holland heet maar net zo goed Bels kon zijn.

www.trouw.nl/natuurtochten

De grootste verzameling wandel- en fietstochten

Een verrukkelijk gebied om te wandelen, Nederlands en Belgisch eigendom zonder grenspoespas.

Informatie

Café in Holland in Castelré, befaamd om hun broodmaaltijd 'hesp (spek) en eieren à volonté' en gelijknamige wandeling.

Bezoekerscentrum De Klapekster in Wortel-Kolonie is open donderdag tot zondag (13-17 uur).

Trage wegen. Zie tragewegen.be en amaliavansolms.org

VVV Baarle-Nassau en -Hertog, tel. 013-5079921.

De route is ongeschikt voor rolstoelers. Honden moeten aan de lijn. Draag hoge wandelschoenen of laarzen.

De wandeling is ongeveer 12 km, met 2 km te verlengen naar het centrum van Minderhout. De route kan ook worden ingekort tot twee maal 5 km: rond Café in Holland en langs het Merkske (parkeerterrein langs de Hoogstratense Baan)

De wandeling is grotendeels onverhard, geen markering. Begin op de grens bij Café in Holland, wandel naar het brugje over Hollandse Loop en vervolg Tikkenhaenweg. Loop door over de Bosuil. Tweede pad linksaf (LA) tot waar paadje van rechts aansluit (Stip Stappepad): ga hier LA over een veldpad met hekjes terug naar het oosten. Rechts gloort het voormalig kasteel Hoogstraten (nu penitentiaire inrichting of Strafschool). Op drie-sprong van wegen rechtdoor (RD) op Poeleinde tot T-kruising: LA en snel bij Y-splitsing RA. Steek drukbereden Beukendreef over, passeer boerderijen en loop met een knikje bos in. Volg brede Torendreef tot kruising met de Kolonie. Bezoekerscentrum is hier naar rechts. Ga LA Kolonie op, Bootjesven ligt rechts. Passeer de grens, volg zandweg tot parkeerplaats Merkske, steek drukke Hoogstratense Baan over. Meteen rechtsaf (RA). Volg aanduiding laarzenpad. Door weilanden en bosschages wijst route zichzelf tot Merkske. Over bruggetje, volg witte paaltjes langs grensbeek (bij twijfel links aanhouden). Na einde bos over zandpad naar verharde weg. Bij markering laarzenpad 14 LA. Daarna weer verhard links naar Hal. Op T-splitsing LA (Schoorstraat) dorp uitlopen, Halsebrug oversteken, na 200 m LA langs bosrand. Na 200 m schuin RA, pad wordt snel open veldweg. Hoogstratense Baan oversteken, 100 m na begin van bos schuin LA doorlopen. Bospad tot einde volgen, RA Grensdreef tot Schootsenhoek. RA. Terug bij het café.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden