'Tradities zijn essentieel'

interview | De Georgische violiste Lisa Batiashvili is de ster van het Prinsengrachtconcert 2014. 'Bachs composities vormen een fundament voor het menselijk leven.'

De wind suist bij vlagen door de telefoon, Lisa Batiashvili (1979) is voor het gesprek naar buiten gelopen, om in alle rust over Bach te kunnen praten, de componist wiens muziek ze speelt op het Prinsengrachtconcert. Voor haar vakantie is ze vanuit haar woonplaats München naar Georgië gegaan, haar geboorteland, een plek die ze als magisch en intens omschrijft. "We hebben ons eigen alfabet, onze eigen taal en folklore- muziek. Zelfs als mijn kinderen besluiten om hun verdere leven in Europa te blijven, vind ik het nog steeds belangrijk dat ze een connectie hebben met een land als Georgië, omdat het zo'n andere soort omgeving is dan elders." Georgiërs omschrijft ze als warm, genereus, spontaan, charmant en een beetje chaotisch. Ze past best in dit plaatje, hoewel ze van zichzelf zegt heel veeleisend te zijn - op haar instrument. "Ik kan er niet tegen als ik niet goed in vorm ben, ik wil altijd optimaal voorbereid zijn."

Batiashvili's nieuwe cd bevat Bach, en ze laat zijn muziek klinken in Amsterdam, samen met haar man, de hoboïst François Leleux, op het ponton voor Hotel Pulitzer. Het duurde even voordat ze de stap naar een Bachopname waagde. Het repertoire waarvan we de Georgische voornamelijk kennen, is romantisch.

"De manier waarop ik Bach speelde toen ik student was, is heel anders dan hoe ik deze muziek nu speel. Het heeft me jaren gekost om alle mogelijkheden af te tasten: wat past bij mij, hoe wil ik Bach spelen? In elk geval zo dat het resultaat organisch, levend en menselijk klinkt. Bach is de afgelopen decennia zo geanalyseerd dat het moeilijk is om je daarvan los te maken en de muziek te benaderen alsof ze fris en nieuw is, alsof er geen wetten en theorieën aan vastkleven.

"Bach is onderdeel van elk muzikantenleven, hij vormt de basis van de muziek. Mijn link met deze componist heeft te maken met de relatie met mijn man. Toen wij elkaar tien jaar geleden ontmoetten, was het eerste dat we samen speelden Bachs Dubbelconcert in c voor viool en hobo. Hij heeft enorm veel barokervaring. Bach ontdekken via een ander instrument, de hobo, is ook interessant, dan valt opeens op hoezeer zijn muziek over frasering en articulatie gaat, zonder dat je aan de grenzen van een instrument hoeft te raken. Zo bestaan er geen technische problemen en kun je vanuit de muziek denken. Het is erg fijn om samen te spelen, er ligt extra begrip achter de noten, en dat maakt het spel natuurlijk.

"Teruggaan naar Bach, is teruggaan naar de roots, het fundament van de klassieke muziek. Bach is belangrijk voor de esthetiek in je spel. Je bent je heel bewust van wat je doet, in die zin werkt Bach zuiverend. In zijn solomuziek ben je alleen met jezelf en met de muziek, en op een bepaalde manier voel je je dan verbonden met iets veel hogers; het is goddelijke muziek. Het gaat altijd over harmonie, het belang van de meerstemmigheid. Zijn composities vormen ook een fundament voor het menselijk leven, want er zit zo veel menselijks in, dat vandaag de dag - in de idiote wereld van de eenentwintigste eeuw - Bach een heel actuele componist is: we hebben het nog steeds over de emotionele en menselijke problemen, en Bach verwerkte die in zijn muziek.

"Ik heb geëxperimenteerd met darmsnaren en een barokstok, om te weten wat de mogelijkheden zijn en om een klankbeeld te ontwikkelen. Uiteindelijk kwam ik terug bij mijn alledaagse materiaal." En dat is niet zomaar een viool. Batiashvili speelt sinds een jaar op een Guarneri uit 1739, het beste instrument dat ze ooit in handen heeft gehad, vindt ze. Geschikt voor elk repertoire, groots en warm. "Mijn man vindt dat de viool een chocoladeklank heeft, en daar zit in dat je ervan geniet, iets zachts en zoets."

Batiashvili speelt op de belangrijke podia, samen met grote namen. Een blik op haar agenda geeft een indruk: de New York Philharmonic met Alan Gilbert, Orchestra Filarmonica della Scala onder leiding van Daniel Barenboim. Voor haar Prinsengrachtoptreden neemt ze een groep vrienden mee, aanvoerders uit verschillende orkesten in München die een ensemble van tien man vormen. Ze begeleiden haar in Bachs Vioolconcert in E en in de aria 'Erbarme dich' uit de Matthäus-Passion, en het programma wordt gelardeerd met Georgische muziek, Sjostakovitsj en Piazzolla. Maar het is wel het Prinsengrachtconcert; daar wordt vanuit de sloepen en vanaf de kade 'Aan de Amsterdamse grachten' gezongen. Kent Batiashvili die meedeiner al? "Ik zal het lied spelen, zeker, dat staat op het programma. Of ik ook meezing? Wie weet. Ik vind een evenement als het Prinsengrachtconcert erg bijzonder, en dat lied maakt dat de traditie ervan weer even wordt bevestigd. Tradities zijn van het grootste belang, die maken mensen speciaal."

Meer Lisa Batiashvili: op 13 september speelt ze in de Doelen, Rotterdam, het Eerste vioolconcert van Prokofjev met het Rotterdams Philharmonisch Orkest onder leiding van Valery Gergjev.

'In deze idiote wereld van de 21ste eeuw is Bach een heel actuele componist'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden