Tradities of niet, de Chinese overheid eist doodskisten op

Ook de 100-jarige Cai Jiang moest zijn doodskist inleveren. Beeld Leen Vervaeke

De Chinese overheid voert campagne tegen het begraven van doden. In het dorpje Xiyuan in Zuid-China moesten inwoners hun al aangeschafte doodskist onder dwang inleveren, tradities of niet.

Het is een dorp dat van de rest van de wereld lijkt afgesloten, een dorp waar de tijd lijkt stil te staan. Het telt één weg, die zich eindeloos over de heuvels slingert, tussen drassige rijstvelden en grazende waterbuffels, en een wijdvertakt netwerk van modderpaden. Welkom in Xiyuan, een van die zovele halflege dorpen in de Zuid-Chinese provincie Jiangxi.

Het is een dorp waar ook nooit iets lijkt te gebeuren, maar afgelopen zomer was het in rep en roer. Over die ene weg, waar gewoonlijk alleen driewielige bestelwagentjes komen om hun koopwaar bij de inwoners te brengen, reed ineens een grote laadtruck. Lokale partijleiders kwamen de doodskisten van oudere inwoners confisqueren. In Xiyuan werd beslag gelegd op enkele tientallen kisten.

Op maat gemaakt

Grootvader Cai Jiang herinnert zich het nog levendig. Zijn mooie kist van sparrenhout, nog maar een jaar tevoren gekocht en op maat gemaakt, voor 1300 euro, werd zonder boe of bah opgeladen. Hij was kwaad, hij huilde, maar wat kon hij doen? Als de Chinese overheid je iets opdraagt, dan heb je te luisteren.

Het is niet makkelijk om in Xiyuan een gedupeerde van de kisteninbeslagname te vinden. In het dorp van zo’n 1000 inwoners kent iedereen elkaar, maar dat wil niet zeggen dat ze die kennis met een buitenstaander delen. Vraag het daarboven eens, zeggen ze onderaan de heuvel. Vraag het beneden eens, zeggen ze bovenaan. Tot iemand Cai Jiangs naam noemt, de oude oliemaker, eerste modderpad links.

Dorpsdialect

Grootvader Cai wil wel met ons praten. De 100-jarige zit in zijn pyjama voor zijn huis, bij een graad of 7. Er is maar één probleem: hij praat een onverstaanbaar dorpsdialect, dat zelfs een vertaler van 20 kilometer verderop nauwelijks begrijpt. En o ja, nog een complicatie: over de dood wordt hier liever niet gesproken, zeker niet rond Chinees Nieuwjaar. Dat brengt alleen maar ongeluk.

Geconfisqueerde doodskisten ter vernietiging. Alleen al in de provincie Jiangxi zijn volgens staatsmedia zo’n 40.000 kisten afgenomen en vernietigd. Beeld Hollandse Hoogte

Dat is best apart voor een streek waar de dood zo zichtbaar aanwezig is. In Jiangxi is het traditie dat ouderen hun eigen doodskist kopen, en jarenlang in huis houden, tot het moment van overlijden. Ook kiezen ze vaak zelf een locatie voor hun graf, op een heuveltop of langs de weg. Als het eenmaal zover is, wordt daar een stevige graftombe geplaatst. Het landschap is doorspekt met graven.

Maar de Chinese overheid probeert een eind te maken aan die traditie. De praalgraven nemen te veel ruimte in en zijn een vorm van geldverspilling, klinkt het. De wetgeving schrijft al jaren verplicht crematie voor, en vorig jaar besloot de provincie Jiangxi de naleving van die wet eindelijk af te dwingen. In de hele provincie werden volgens staatsmedia zo’n 40.000 kisten afgenomen en vernietigd. In video’s is te zien hoe hardhandig dat soms ging.

Volgens de overheid overhandigden de dorpelingen hun kisten vrijwillig, en kregen ze 260 euro compensatie. Die is ook aan grootvader Cai beloofd, maar hij heeft nog niets gekregen. “Sowieso is het een slechte deal”, zegt zijn zoon Cai Chensheng, die er is bijgekomen om te vertalen, maar die vooral zijn eigen mening geeft. “Alsof je iets voor 5 yuan gekocht hebt, en het voor 2 yuan moet opgeven. Wie zou daarmee akkoord gaan?”

De traditie van een rustplek in de aarde is niet specifiek religieus, maar wordt vooral bepaald door Chinees volksgeloof, zoals de filosofie van fengshui. “Het is belangrijk voor de nakomelingen, zodat zij geluk kunnen hebben in hun leven”, zegt Cai’s schoondochter, terwijl ze luizen uit het haar van haar kleindochter plukt. “Een graf is als een huis: je moet nadenken over het ontwerp.”

Fengshuimeester

Grootvader Cai weet precies hoe dat moet: hij was in zijn jonge dagen zelf een fengshuimeester. Hij bepaalde de locaties van graven en huizen, op basis van windrichting en waterlopen, en data van huwelijken. Veel wetenschap kwam daar niet bij kijken, het ging meer op het gevoel: “Als ik het zie, dan weet ik het”, zegt hij.

De 100-jarige raakt op dreef. Hij kon ook handlezen en loterij-uitslagen voorspellen, zegt hij, en één keer voerde hij een magische bezwering uit. Zo kon hij het ernstig toegetakelde lichaam van een jonge vrouw, die omgekomen was bij een ongeluk, weer toonbaar maken. Hij vestigde er definitief zijn reputatie mee als fengshuimeester.

Crematie

Cai junior hoort het onbewogen aan. Voor hem is dit niet meer dan bijgeloof. Hij heeft zelf niets tegen crematie, zoals de meesten van zijn generatie. Maar dat zijn oude vader dit nog moet meemaken, vindt hij ongehoord. “Dit is een duizend jaar oude traditie. Je kunt de overtuigingen van de mensen niet zo snel veranderen. Ik kan crematie accepteren, maar mijn vader niet.”

Het is een klacht die breed weerklank vindt. Veel rechtsgeleerden bekritiseerden de campagne als te rigide en meedogenloos – een bekend trekje van de Chinese overheid. Bovendien zou elk dorp ook een officiële begraafplaats voor de urnen krijgen, maar die zijn vaak nog niet klaar. In Xiyuan worden overledenen nu gecremeerd, maar de urnen worden in de heuvels begraven.

“De overheid zegt dat ze dit doen om het milieu te beschermen”, zegt Cai Chensheng. “Maar een graf is niet voor eeuwig. De eerste twintig, dertig jaar wordt het door de familie bezocht, die eer komt betuigen aan de voorouders. Daarna vergaat het, en voedt het de bodem. Sinds er Chinezen zijn, is het zo: we leven van de aarde, en als we sterven, keren we ernaar terug.”

Lees ook:

Tibetaanse doden zijn voor de vogels

Tibetanen geven hun doden al eeuwenlang een hemelbegrafenis. Het lichaam wordt in stukken aan gieren gevoerd. Zo komt de dode dichter bij de hemel én is de levenscyclus rond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden