Tovenaar op de kora

De Malinese griot Toumani Diabaté behoort tot de groten der muziek: Je luistert naar één man maar hoort een trio.

Met Pinksteren opent de Nijmeegse Music Meeting traditiegetrouw het wereldmuziek festivalseizoen. Een van de hoogtepunten is het optreden van de Malinese griot Toumani Diabaté, die hieraan een uitgebreide toernee door ons land koppelt.

Zeven eeuwen traditie rusten op zijn schouders, 21 snaren en tien vingers doen de rest. Toumani Diabaté (42) is een fenomeen. Als ambassadeur van de kora weet hij met het kwikzilveren geluid van deze West-Afrikaanse harpluit iedereen te betoveren. Je luistert naar één man maar hoort een trio, dat simultaan bas, ritme en melodie ineen speelt. Westerse popmuzikanten van Björk tot Damon Albarn lopen met hem weg, in Mali wordt hij als de nieuwe kora koning beschouwd. Volgens de gerenommeerde BBC-programmamaker Lucy Duran staat Toumani Diabaté „op gelijke hoogte met Glenn Gould en Rostropovitsj, musici die je maar een of twee keer in je leven ontmoet”.

Het onlangs verschenen ’The Mandé Variations’ is zijn tweede solo-album in twintig jaar. Niet dat Toumani Diabaté in de tussentijd heeft stilgezeten. Als een 21e eeuwse griot is hij niet meer uitsluitend de lofzanger die feesten, huwelijken en begrafenissen opluistert: „Ik ontwikkelde andere projecten, legde verbanden met westerse jazz, pop en blues”. In eigen land werkte Toumani samen met Salif Keita, Amadou & Mariam en met gitarist Ali Farka Touré (overleden in 2006). Voor hun album ’In the heart of the moon’ ontvingen ze in 2005 een Grammy.

Buiten Mali werkte Toumani Diabaté ondermeer samen met Taj Mahal, Roswell Rudd, Ketama, Dee Dee Bridgewater en Björk: „Ze zocht voor haar laatste plaat ’Volta’ een kora-speler. Via via kregen we contact waarna ze incognito naar Mali reisde. Ik ging naar haar hotel, ze zat in de lobby. Niemand kende haar. Mijn eerste vraag was: hoe ken je mijn muziek? Ze had een collectie muziek uit de hele wereld waaronder mijn albums in haar laptop zitten. Vorig jaar speelden we samen op het Glastonbury festival. Ik ben dan ook blij dat de kora via haar muziek een breder publiek bereikt.”

Toumani Diabaté stamt uit een 71 generaties tellende dynastie van koraspelers. Zijn vader, de vermaarde Sidiki Diabaté en voormalige ’koning van de kora’, omschreef de rol van een griot ooit als die van een ’climatiseur’. „Hij verwarmt het huis wanneer het koud is, en hij brengt verkoeling als het te heet wordt”.

Volgens Toumani Diabaté zijn griots de ankers van de Malinese samenleving. Zij hebben de mensen behoed voor de storm van de kolonisatie en ze blijven die rol spelen vandaag. Als iets Afrika kan redden, is het de herinnering aan haar eigen verleden.” „Je moet in die traditie geboren worden. Het is een leerschool van 700 jaar Mandé geschiedenis zonder schrift. De griots zijn het geheugen, het archief van het Mandé Rijk. Een imperium dat naast Mali ook Senegal, Guinee, Burkina Faso en Ivoorkust bestreek. We hebben een orale traditie van duizenden liedjes. Van generatie op generatie wordt die doorgegeven. Verleden, heden en toekomst komen er in samen. In Mali heeft iedere familie zijn eigen griot die de familiegeschiedenis kent. Ook de president van Mali heeft zijn eigen griot , ik ben een van hen.”

Toumani beheerst niet alleen de traditionele muziek, hij verrijkt deze telkens met nieuwe invloeden. „Ik groeide op in Bamako en luisterde naar Bembeya Jazz uit Guinee Conakry, naar de Rail Band en Les Ambassadeurs van Salif Keita. Maar ook naar Otis Redding, Bad Company, Jimi Hendrix en Johnny Halliday toen ik een teenager was. Zo wilde ik een nieuwe deur openen voor de kora.” Hij beschouwt zichzelf als een moderne griot, als een bruggenbouwer tussen verschillende generaties en culturen: „Ik ben naast muzikant ook een boodschapper.”

Daartoe richtte hij het Symmetric Orchestra op waarin oude en jonge Malinese musici van elkaar konden leren: „Ik wilde een combinatie van traditionele instrumenten met elektrische gitaren en een drum-kit. Als een handreiking naar andere culturen met behoud van onze eigen cultuur.”

Op zijn nieuwste album keert diezelfde filosofie terug. Een citaat van UB40 (in ’Elyne Road’ ) en uit de score van ’The good, the bad en the ugly’ (in ’Cantelowes’) vervlecht hij moeiteloos met die eeuwenoude traditie. In ’El Nabiyouna’ hoor je elementen flamenco, andere nummers zitten vol jazzy improvisaties.

Bovenal straalt ’The Mandé Variations’ een zeldzaam serene rust uit. Diabaté: „Afrikaanse muziek associëren mensen nog al te vaak met dansmuziek, met exotica. We hebben veel meer: muziek voor meditatie, voor huwelijk en geboorte, begrafenisrituelen. Deze plaat brengt Afrikaanse muziek met een spirituele boodschap voor vrede en wederzijds begrip. In Europa is de spiritualiteit aan het verdwijnen. Slechts wanneer we innerlijk vrede maken, kunnen we daarbuiten ook vrede bereiken. Daarom heb ik dit album gemaakt.”

Mede dankzij Toumani Diabaté is de kora tot het nationale beeldmerk van Mali uitgegroeid: „We hebben nog meer traditionele instrumenten zoals de djembe, de ballofoon en de ngoni. Die vind je ook in andere Afrikaanse landen terug, de kora is echter het enige instrument dat voor Mali uniek is. Daarom krijgt nu iedere hoge buitenlandse gast een kora van onze regering uitgereikt. Zoals George Bush, die in februari op bezoek was. En onlangs mocht ik nog een kora aan de president van Oostenrijk overhandigen. De kora is de ID-kaart van de Mandé-cultuur.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden