Tovenaar met klanken

Jacob ter Veldhuis maakte naam met zijn on-Nederlandse muziek. Eind jaren negentig viel voor hem alles samen, ineens creëerde hij een sound waar geen musicus omheen kon.

Anthony Fiumara

De Nederlandse componist Jacob ter Veldhuis raakte bekend door zijn virtuoos groovende mix van pop en klassiek, vaak met gesampelde stemmen uit Amerikaanse documentaires als ritmische basis. Bepaald geen hoogdrempelige laboratoriummuziek, maar wel een hang naar amusement en behagen. Op het fijnproeverslabel Basta verschenen drie cd-boxen met een overzicht van Ter Veldhuis’ werk: in totaal zes cd’s en twee dvd’s, goed voor een duizelingwekkende ruime negen uur muziek van de componist die naam maakte met zijn on-Nederlandse muziek.

On-Nederlands ver reikt nu ook zijn roem. Zo keerde Ter Veldhuis onlangs terug uit de Verenigde Staten, waar het Whitney Museum of American Art een heel festival aan hem wijdde. Nota bene in dezelfde Altria-zaal waar Ter Veldhuis’ held en geestverwant Steve Reich ooit zijn carrière begon. De Amerikanen vinden dat Ter Veldhuis hun een spiegel voorhoudt; New York Times schreef zelfs waarderend dat hij hun popcultuur een melodie geeft.

„Ik groeide op in de jaren vijftig”, zegt Ter Veldhuis over Amerika. „Alles wat glom en leuk was kwam uit de Verenigde Staten. Natuurlijk zie ik ook de keerzijde van die supermacht, maar het is wel een land dat op bijna alle gebieden voorop loopt. Wat daar in honderd jaar van muziek vandaan is gekomen: ongelofelijk!”

Die erkenning is dus wederzijds gebleken. De Nederlandse Amerikaan kreeg er zelfs een artiestennaam: een primeur voor een klassieke componist. Het voor Amerikanen tongbrekende ’Dzjeec’b Tur Féldhoe-ies’ werd door een slimmerik daar omgevormd tot ’JacobTV’, een naam die zelfs hier tot de verbeelding spreekt.

Onder dat pseudoniem staat de componist dan ook vermeld op de drie cd-boxen met zijn werk die Basta tegelijkertijd uitbracht. Het is het begin van een langdurig project, dat in eerste instantie uit nood werd geboren. „De malaise in de cd-branche trof mij als componist ook”, vertelt Ter Veldhuis. „Een van de maatschappijen die veel van mijn werken uitbrachten legde een paar jaar geleden uiteindelijk het loodje. Een ander label moest afslanken en gooide mijn cd’s uit zijn fonds. Ineens waren een boel van mijn werken niet meer te krijgen. Toen ben ik eens rond gaan kijken en kwam ik bij Basta terecht. Op mijn e-mail kreeg ik toen onmiddellijk een reactie terug: ’Meen je dat nou, heb jíj een label nodig?’ Eigenlijk was het daarna heel snel bekeken. We kwamen overeen dat al mijn werk bij Basta gaat verschijnen. Na deze drie boxen gaan we door: er komt een vocale box, een theaterbox en een ensemblebox, om maar eens wat te noemen.”

Overbodig te vermelden dat de drie boxen een mer-à-boire vormen voor liefhebbers van Ter Veldhuis: de schijfjes bevatten niet alleen muziek (orkest, solo’s met gettoblaster oftewel ’boombox’, werken voor strijkers waaronder de prachtige strijkkwartetten), maar ook documentaires en gefilmde opnames van werk van Ter Veldhuis. Voor een deel nam Basta opnames over die al eerder op andere labels waren verschenen. Maar ongeveer de helft is nieuw opgenomen materiaal. „Op de orkest-box is bijvoorbeeld een groot deel van de eerste cd nieuw ingespeeld door Het Gelders Orkest. Toen ik aan dat orkest vroeg of ze die cd wilden opnemen, zeiden ze meteen dat ze me ook als composer in residence wilden. Ik mocht zelfs kiezen wie ik als dirigent wilde: dat werd natuurlijk Jurjen Hempel. Rock en klassiek zijn lang gescheiden werelden geweest. Tegenwoordig zijn er steeds meer musici zoals Hempel, die allebei die kanten begrijpen.”

Die twee kanten kwamen voor Ter Veldhuis zelf eind jaren negentig bij elkaar, toen hij muziek bij balletten en theater schreef en samples ging gebruiken in zijn muziek: opgenomen spraakfragmenten uit de Golfoorlog en de Jerry Springer Show die Ter Veldhuis ritmisch verwerkte. Ter Veldhuis: „Ineens creëerde ik een sound waar geen musicus meer omheen kon. Ieder speler moest opereren binnen de sfeer van die samples. Ik had dus meteen een ambiance en een groove. En op die manier kon ik met die samples echte songs schrijven, als een echte synthese: het had de power van de rock en de verfijning van de klassieke muziek. Ik vind mezelf geen moderne-muziekcomponist, maar een popcomponist. ’Avantpop’, noemen ze mijn soort muziek in New York treffend.”

Blij is JacobTV uiteraard met zijn oeuvre-cd’s bij Basta en met zijn internationale roem. De mijlpalen in zijn carrière nopen hem echter ook tot zelfonderzoek. „Ik zou niet kunnen stoppen met componeren, zoals beeldend kunstenaar Marcel Duchamp er op een gegeven moment mee ophield”, aldus Ter Veldhuis. „Componeren is echt een roeping voor me: ik wil met klanken toveren. Het heeft decennia geduurd voordat ik een eigen stem had. Maar ik vraag me altijd af: hoe nu verder? Ik wil mijn eigen taal blijven uitkristalliseren. Welke kant dat opgaat, weet ik niet.”

Wat Ter Veldhuis wel weet is dat hij iets meer lucht wil tussen zijn opdrachten door: „Het is alsof ik de laatste jaren door Zwitserland heb gereden en alleen maar deadline-tunnels heb gezien. Af en toe heb ik even kunnen genieten van het landschap, om meteen weer naar een volgende compositie door te moeten racen. Het is natuurlijk een luxeprobleem, maar ik heb die stukjes hemel nodig om inspiratie te blijven opdoen. Ik probeer de aanbiedingen tegenwoordig daarom extra kritisch tegen het licht te houden. En ik neem de komende tijd vrij om na te denken over hoe ik als componist verder ga. Ik heb het gevoel dat ik nu weer een nieuwe fase in ga.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden