Tourfans vergeten de Dom nooit meer

interview | Veel sportevenementen zijn als investering weggegooid geld voor de organiserende stad. Maar de Tour de France is anders, ontdekte wetenschapper Bob Heere.

In 2012 publiceerde hij 'Het Olympische speeltje. De waarde van sport', een kritisch boek over de manier waarop bestuurders, politici, marketingmensen en economen megasportevenementen gebruiken en misbruiken voor hun eigen gewin. Dat weerhield de Utrechtse organisatie van de Tour de France-start er niet van Bob Heere te vragen om voor hen via zijn consultancy-bedrijf onderzoek te doen. "Dat is uniek aan Nederlanders", zegt Heere via Skype vanuit de Verenigde Staten. "Ze verwerpen je niet omdat je kritisch bent, maar ze vragen zich af wat ze met die kritiek kunnen doen." Heere (38) werkt als sportwetenschapper aan de Universiteit van South Carolina.

U schreef in een e-mail al dat de Tour een uitzondering is op al die andere grote sportevenementen. Waarom is dat?

"De Tour is anders omdat de tv-uitzendingen meer bevatten dan alleen het verslag van de wedstrijd. Er is ook veel aandacht voor de regio waarin de koers zich afspeelt. Vaak worden investeringen in dit soort evenementen achteraf gerechtvaardigd door de bezoekers van het evenement te tellen. Dat is geen sterk argument. Want bezoekers van sportevenementen kunnen allereerst andere toeristen verdrijven, zoals in Londen gebeurde bij de Zomerspelen. East End zat vol met sportliefhebbers, maar de theaters op West End waren leeg, omdat de culturele toeristen in die periode wegbleven. Daarnaast geven sportfans niet zo veel geld uit. Als je publiek wilt trekken, dan is een breedtesport zoals de marathon, of anders een cultuurfestijn, veel effectiever en goedkoper."

Waarom willen bestuurders en politici dan toch zo graag grote sportevenementen?

"Dergelijke evenementen zijn voor politici de ideale mogelijkheid om hun profiel te verhogen in de media. Ze hebben weinig motivatie om de effecten echt kritisch te bekijken. Daarnaast zijn er een hoop consultancybureaus die hun geld verdienen met het aanleveren van positief 'bewijs'. Zij rechtvaardigen de investeringen met de verwachte hoge bezoekersaantallen. Maar die rapporten missen vaak wetenschappelijke legitimiteit. Er zijn genoeg sporteconomen die zulke veronderstellingen en aannames onderuithalen. Je ziet inderdaad 800.000 mensen langs het parcours staan. Je ogen en hersenen vertellen je dat er veel mensen op af zijn gekomen. Velen vergeten alleen dat veel mensen hun huis komen uitlopen, honderd meter wandelen, langs de kant gaan staan, kijken wat er gebeurt en weer terugkeren naar huis. Bestedingen worden vaak gedaan door bezoekers die dat zonder de Tour ook wel hadden gedaan."

U bedoelt: mensen waren zonder Tour aanstaande zaterdag ook wel koffie gaan drinken op de Neude?

"Ja, en soms zouden ze zelfs meer geld uitgeven zonder Tour, omdat het nu zo druk is. Waarschijnlijk gaan ze ook niet winkelen die dag. Wat dat betreft is de Tour geen uitzondering op die andere evenementen. Maar de gemeente Utrecht begrijpt dit. Ze doet het niet om de miljoen bezoekers die wellicht op het evenement afkomen. De echte waarde zit in de televisie-exposure die Utrecht ervoor terugkrijgt. Wat de Tour zo uniek maakt, is dat de mensen weten waar het evenement zich afspeelt. Dit kwam naar voren uit de focusgroepen in negen landen die we hebben ondervraagd. In groepen van 8 à 10 mensen van verschillende leeftijd, sekse en opleidingsniveau bleek: mensen kijken naar de Tour voor de landschappen, de kastelen en de kerktorens; de achtergrond en de verhalen. Ze bezoeken en bekijken de Tour niet alleen om de betere wielrenners ter wereld te zien."

Bij WK's voetbal en de Zomerspelen is dat minder?

"Inderdaad. Bij het afgelopen WK voetbal zie je nog wel het strand van Rio en dat standbeeld van Jezus, maar verder zou het evenement zich net zo goed kunnen afspelen in Afrika of Australië. Het gras is overal groen en tijdens de 90 minuten dat het spel duurt, krijg je niets mee van de stad of omgeving. De Tour is een unieke reclame-mogelijkheid. Om het oneerbiedig te zeggen: je koopt voor ongeveer 25 miljoen euro - of wat het bedrag nu ook is - uren zendtijd voor je product. Ik kan geen evenement van deze omvang en populariteit noemen dat zo veel aandacht kan besteden aan de gaststeden of regio zelf. De uitdaging voor Utrecht is erachter te komen wat de beste manier is om te laten zien dat de stad uniek is. Mogelijk zorgt Utrecht voor toerisme naar Nederland in algemene zin in plaats van specifiek naar Utrecht, omdat de buitenlandse kijkers niet doorhebben dat wat ze zien specifiek Utrechts is."

Wat zorgt er nog meer voor dat de Tour een uitzonderingspositie heeft ten opzichte van die andere megaevenementen?

"Veel mensen beseffen dat in het sportevenement Tour de France het sportgedeelte vrij beperkt is. Het is een festijn en de waarde ligt niet alleen in de sport. Het gaat de bezoekers om de mensen langs de kant, de reclamekaravaan en de picknick. Hartstikke leuk om te beleven, een soort Koningsdag of festival. Het is een internationaal A-merk. Als je kijkt naar de kosten die ermee gemoeid zijn - je hoeft geen wegen aan te leggen, geen stadions te bouwen - ben ik geneigd vanuit economisch standpunt te zeggen dat de Tour die investeringen wel waard is. Het positieve televisie-effect geldt volgens mij alleen voor de Tour, niet voor de Ronde van Italië of de Ronde van Spanje. Daar worden vaak alleen de sportieve hoogtepunten van uitgezonden. Omdat de echte waarde zit in de live-registratie, worden de positieve effecten van de Giro of Vuelta vaak overschat."

Als het zo goed werkt, waarom zijn er dan sinds 2009 maar twee starts in Frankrijk geweest? Waarom lijken de Franse steden minder fanatiek bij het binnenhalen van die start?

"Ik denk dat het komt omdat de organisatie meer macht en onderhandelingsruimte heeft bij buitenlandse steden. Je kunt geen Tour de France hebben zonder Franse steden, maar wel zonder buitenlandse steden. De ASO is dan wel een private onderneming, maar veel Fransen zien het evenement als cultureel erfgoed, waardoor de ASO veel omzichtiger moet omspringen met Franse steden, die veel sterker in de onderhandeling staan."

Na 5 juli begint het grootste deel van uw werk, de analyse. Wat is tot nu toe de grootste ontdekking?

"Ik begon aan dit project met gezond cynisme. Ik ga er altijd van uit dat de maatschappelijke effecten zeer laag zijn en dat zulke sportevenementen zeer slechte investeringen zijn, zoals bij Olympische Spelen. Dat de Tour uniek is klinkt wellicht best logisch, maar ik besefte het pas toen de antwoorden van de focusgroepen binnenkwamen. Mensen kijken de Tour dus om de landschappen en de steden. Hier is iets aan de hand, besefte ik. Het is iets waar andere evenementen veel moeilijker gebruik van kunnen maken. De Spelen hebben daar die openingsceremonie voor. Die gaan nooit over sport, maar altijd over cultuur, de daden en het DNA van het land. Maar ja, de Spelen kosten veel en veel meer geld dan een Tour-start."

Je zou dus kunnen zeggen dat er in de Tour de France tijdens de openingsceremonie gewoon wordt gesport?

"Inderdaad. De Tour is een mooie integratie tussen sport, land en cultuur."

undefined

Niet zomaar een feestje

De Grand Départ van de Tour de France, komend weekeinde, levert de lokale economie in Utrecht 34 miljoen euro op, denkt het Economisch Bureau van ING. Grootste inkomstenbron zijn de verwachte 900.000 bezoekers, naast de 22 wielerploegen, journalisten en cameramensen, en de Tourorganisatie. Zij zullen geld uitgeven aan eten en drinken in cafés en restaurants, in winkels en voor overnachtingen, merchandise en vervoer.

De overheid, sponsors en de gemeente Utrecht zelf investeren samen ruim 15 miljoen in de Tour. Hiervan gaat ongeveer 4 miljoen euro als bijdrage naar de Tourorganisatie ASO. Ook wordt dit budget ingezet om de festiviteiten in goede banen te leiden.

Voor de gemeente Utrecht is de zogeheten citymarketing de belangrijkste beweegreden. De stad hoopt door de gratis reclame in de vorm van wereldwijde media-aandacht structureel meer bezoekers naar de stad te lokken. Ook wil de gemeente via de Tourstart de samenwerking met het bedrijfsleven blijvend versterken. Rotterdam koos bij de Tourstart in 2010 voor een vergelijkbare opzet als Utrecht. Na aftrek van de bijdrage aan de Tourorganisatie bleef er toen volgens ING ongeveer 33 miljoen euro aan extra bestedingen over in de regio Rotterdam.

"De Grand Départ is niet zomaar een feestje om de stad Utrecht in het zonnetje te zetten. De wereldwijde aandacht voor de stad is natuurlijk mooi, maar de Tourstart is ook een slimme investering. De extra bestedingen die het evenement losmaakt, overtreffen ruimschoots de investeringen", aldus ING-econoom Edse Dantuma.

In totaal komen de extra dagbestedingen van bezoekers over vijf dagen met festiviteiten naar verwachting op 17,5 miljoen euro uit. De 1500 hotelkamers in de stad Utrecht zijn al maanden geleden volgeboekt en ook in de omgeving is geen hotelkamer meer te krijgen. Daarbij komt nog de online verhuur van particuliere kamers en woningen. Vier speciale Tour-de-France-campings bieden plaats aan duizenden kampeerders. De uitgaven aan overnachtingen komen uit op 2 miljoen euro, aldus de ING.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden