Totalbodyscan vergroot enkel angst voor 'eigen schuld'

Totale check-ups leiden vaak tot onnodige diagnoses, vindt ethicus Theo Boer. Beeld ANP

Toelaten van de 'totalbodyscan' in Nederland jaagt de gezondheidszorg opnieuw op kosten en wakkert bij patiënten vooral onnodige angst aan.

Dat is de vrees van artsen. De medische check-up van gezonde mensen is op dit moment alleen in het buitenland toegestaan. De Kampense ethicus Theo Boer deelt de vrees. Minister Schippers (volksgezondheid) denkt erover de scan ook in Nederland wettelijk mogelijk te maken.

In de oratie die Boer vandaag uitspreekt als hoogleraar medische ethiek zegt hij dat dit preventieve onderzoek vooral 'angst voor schuld' bij mensen aanwakkert. "Deze totale 'check-ups' leiden vooral tot meer onnodige diagnoses en overbodige behandeling. Bovendien dreigt er een sfeer te ontstaan waarin we zeggen 'Je moet er aan meedoen, anders ben je schuldig als je later ziek blijkt te zijn'."

Boer trekt een vergelijking met prenatale testen: sinds deze voor iedereen beschikbaar zijn, moeten zwangeren die weigeren zich volgens hem steeds meer verantwoorden. "Je kunt niet zeggen: dat mag iedereen zelf weten. Want we krijgen er allemaal last van als steeds meer mensen gaan meedoen."

Volgens Eveline Krul, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Radiologie, weegt de keuzevrijheid van patiënten bij de totalbodyscan niet op tegen de nadelen. "Je kunt wijzen op zelfbeschikkingsrecht van mensen, maar met het oog op kwaliteit moeten artsen wijzen op de nadelen. Bij een algemene scan zoek je niet specifiek naar een bepaalde afwijking. Die kun je dus missen. Bovendien: als op een totalbodyscan geen afwijkingen worden gezien, kan het toch zo zijn dat zich bij betrokkene een half jaar later een tumor ontwikkelt. Beide zijn een vorm van schijnzekerheid."

Als radiologe in het Amsterdamse Onze Lieve Vrouwe Gasthuis doet Krul regelmatig onderzoek bij iemand die een total scan heeft ondergaan. "Ook al zijn gevonden afwijkingen niet medisch problematisch, je kunt ongeruste mensen niet weigeren. We merken dat patiënten tevoren onderschatten hoe zwaar de ongerustheid op hen drukt na zo'n scan." Wat ook kan tegenvallen is het aantal uiteindelijk onnodige vervolgonderzoeken, waaronder soms invasieve onderzoeken, zoals een biopsie, een 'prik' om weefsel af te nemen.

Krul wijst nog op een ander aspect. "Alle 'extra' gevonden, medisch vaak niet relevante afwijkingen en daaropvolgende onderzoeken drijven de zorgkosten alleen maar op. Terwijl artsen juist de laatste jaren extra letten op de euro's in de zorg, met steeds meer resultaat. Dit zou daar lijnrecht tegenin gaan."

Advies Gezondheidsraad
Krul hoopt dat Schippers de lijn volgt van de Gezondheidsraad. Die wees eerder op de nadelen van algemene screening en wil vroege scans slechts beperkt toestaan, en laten toetsen door een onafhankelijk orgaan.

Volgens arts René Sprangers van aanbieder Prescan is de trend dat 'patiënten zelf regie willen voeren over hun kostbaarste bezit, hun gezondheid', onontkoombaar. "Wij verwijzen maar een klein deel van onze klanten door naar een Nederlands ziekenhuis. We besteden steeds meer aandacht aan nazorg. Mensen komen gemiddeld juist met minder angst thuis na een bezoek aan onze artsen."

Volgens haar woordvoerder hoopt Schippers haar standpunt voor het zomerreces bekend te maken.

Abonnees van Trouw lezen in de krant interviews over de totalbodyscan met arts Willem Thijs en René Sprangers, hoofd medische staf bij Prescan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden