Tot op het bot verdeeld

Het is een missie die voldoet aan al onze dromen, vindt GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff. Maar bij veel leden van GroenLinks stuit de ’politietrainingsmissie’ naar Afghanistan op grote weerstand. „Als de fractie zo doorgaat, kan ze op zoek naar een andere achterban.”

Partijleider Jolande Sap en haar fractie is naïef, ontworteld en van de achterban vervreemd. Dat zegt een groot deel van diezelfde achterban, de leden van GroenLinks. In een motie van afkeuring zal dat deel de Tweede Kamerfractie vandaag op een partijcongres in Utrecht duidelijk maken dat de beslissing om voor de politiemissie in Kunduz te stemmen verkeerd was. Het is bedoeld als waarschuwing.

Maar er wordt vandaag ook gestemd over een andere motie, één van respect voor de moed van Sap. Eerder deze week ontmoetten voor- en tegenstanders elkaar bij acht druk bezochte bijeenkomsten met fractieleden. Sommigen vrezen een scheuring. „Als de fractie op deze weg doorgaat, kan ze op zoek naar een andere achterban.”

„Ik was helemaal ontgoocheld”, zegt Willie Oldengarm, fractievoorzitter van GroenLinks Meppel. „Ik begreep het gewoon niet.” Oldengarm had er alle vertrouwen in. Op 11 januari had de afdeling Drenthe unaniem tegen de missie in Kunduz gestemd. Een delegatie gaf die uitslag de volgende dag door aan fractievoorzitter Jolande Sap, bij een bijeenkomst voor verontruste leden in Utrecht. Drie dagen later concludeerde de partijraad eveneens dat de fractie niet moest instemmen met deze missie. Niet in deze vorm, en evenmin in aangepaste vorm.

Daarna verklaarde Sap op televisie dat haar fractie neigde naar nee. En toch werd het, na een gesprek met Rutte, ja. „Een verkeerde beslissing”, zegt Oldengarm. Ze is ervan overtuigd dat Jolande Sap door met Rutte te gaan praten een fuik in is gezwommen. Daarna was er nog maar één uitweg, die naar ja.

Ze is bepaald niet de enige met die mening. De afgelopen dagen zegden vijfhonderd mensen hun lidmaatschap van GroenLinks op. Minstens drie waren raadsleden, veel anderen waren lang actief in afdelingen. Ze zijn het niet alleen oneens met de fractie, ze voelen zich ook verraden en genegeerd.

„Als de fractie op deze weg doorgaat, kan ze op zoek naar een nieuwe achterban”, zegt Erik de Graaff, leraar uit Warffum. Albert Richie ziet de nieuwe leider Sap als de kwade genius. Richie zegde vorig weekeinde zijn lidmaatschap op. In zijn brief aan partijvoorzitter Henk Nijhoff schreef hij: „Sap heeft in twee maanden de partij tot op het bot verdeeld. Ik denk dat GroenLinks zich de vraag moet stellen of ze hier wel een leidster heeft die goed is voor de gezondheid van de partij. Het is goed denkbaar dat na het leiderschap van Sap de partij versplinterd is of erger, er geen GroenLinks meer is.”

„Pas als negen leden van de fractie terugtreden en GroenLinks verder gaat onder leiding van Ineke van Gent word ik weer lid van de partij”, zegt Roelien van de Belt, tot december jongstleden nog fractievoorzitter in Assen. „Dit besluit is niet alleen fout, maar het gaat ook om de manier waarop de leden zijn geschoffeerd en om het principe dat Rutte door GroenLinks aan een meerderheid is geholpen.” Haar stadgenoot Sam Pormes, voormalig lid van de Eerste Kamer voor GroenLinks, vult aan: „Wat is er gebeurd met het oude adagium dat je geen mensen uitzendt naar oorlogsgebieden als daar niet een heel groot draagvlak voor is?”

Pormes blijft wel lid. Hij ging afgelopen dinsdag vanuit zijn woonplaats Assen naar Groningen, om te horen hoe de fractie zijn besluit verdedigde. Hij trof er ongeveer tachtig leden, waarvan er meer dan zestig zijn mening deelden. Tegenover hen Linda Voortman en Niels van den Berge, Kamerleden sinds respectievelijk mei en afgelopen maand. Pormes: „Ze gingen het uitleggen, zeiden ze. ’Ze begrijpen de emoties’. Alsof we dom zijn. Er is geen enkele partij in Nederland die zoveel leden heeft met internationale ervaring.”

Diezelfde dinsdag strijken de Kamerleden Tofik Dibi en Rik Grashoff neer in theater Zuidplein in Rotterdam. Veertig argwanende leden zitten tegenover hen. Dibi is moe. De avond ervoor was hij al in Nijmegen. De uitkomst daar was zoals die de rest van de week op alle bijeenkomsten zou worden: twee derde tegen, een derde voor.

Ook in Rotterdam vertelt Dibi de geschiedenis van het omstreden Kunduz-besluit. Hoe GroenLinks altijd, in menig verkiezingsprogramma, heeft gepleit voor een civiele opbouwmissie in het land. Hoe Kamerlid Mariko Peters in mei 2010 een motie heeft ingediend waarin ze vroeg om politietrainers. En hoe Jolande Sap uiteindelijk Rutte met zijn rug tegen de muur zette en eiste dat de missie alleen door zou kunnen gaan als hij haar voorwaarden inwilligde. „Het is echt onze missie geworden”, zegt Grashoff. Een missie, volgens hem, die voldoet aan alle dromen van GroenLinks.

„Hoe makkelijk zou het zijn geweest”, zegt Dibi, „om nee te zeggen. Goed voor de achterban, beter met de verkiezingen voor de deur, een klap voor de coalitie van Rutte. Maar wij zijn niet van de makkelijke politiek. Daarvoor ben ik niet de politiek in gegaan en daarvoor zit GroenLinks niet in de Kamer. Ik wil niet horen bij die mensen die niet meer in opbouw van Afghanistan geloven. Bij ons leeft hoop.”

Een derde van de aanwezigen klapt. Onder hen is niet Frank Feiner, lid sinds het eerste uur. Feiner: „Ik heb er last van. De fractie besluit de mening van de partijraad naast zich neer te leggen. Nu moeten de leden dat in de campagne voor de Statenverkiezingen uitleggen aan de kiezers en proberen te zorgen dat de partij zo min mogelijk schade berokkend wordt door wat de fractie heeft gedaan.” Ook Feiner gebruikt het woord ’vervreemding’, dat afkomstig is uit de motie van afkeuring die op internet circuleert. Vandaag wordt hij namens ruim honderd leden ingediend.

Amelie Veenstra , fractievoorzitter van de Rotterdamse deelgemeente Noord, dient Feiner van repliek. Veenstra zal vandaag een ’motie van respect’ indienen. „Ik ben trots op de fractie.” Veenstra noemt het dapper, moedig, stoer. Voor haar is de manier waarop GroenLinks de missie in Kunduz wist aan te passen de heldensaga van Jolande Sap, die als klein oppositievrouwtje de grote machtige Rutte op de knieën wist te dwingen.

Kamerlid Tofik Dibi zegt dat iedere opzegging hem er één te veel is. Hij spreekt vol trots over zijn betrokken partijleden. Maar Dibi zegt ook: „Dit kan nog wel vaker gebeuren als we eenmaal regeringsverantwoordelijkheid dragen.”

Een dag later, als de Kamerleden Arjen el Fassed en Rik Grashoff verantwoording afleggen aan 150 leden in Utrecht, zit leraar Kees Hooijman in de zaal. Hij werd afgelopen weekeinde lid van GroenLinks. „Omdat ik het meesterlijk vond hoe Sap het kabinet klem zette. Dat getuigt van moed. Het zegt ook iets anders: dat er meer mogelijk is dan alleen Wilders die aan de touwtjes trekt.”

Hooijman noemt zich een ’zwevende kiezer die eindelijk is geland’. Eerder stemde hij PPR, later ook PvdA. Die vindt hij nu te dogmatisch. Hij voelt zich thuis bij GroenLinks, zeker als die partij het midden iets meer opzoekt. „Daar zit ruimte.” De missie in Kunduz noemt hij „typisch GroenLinks. Steunen van de zachte krachten.”

Maar ook in Utrecht is Hooijmans visie in de minderheid. Woedende leden slingeren beschuldigingen in de richting van Grashoff en El Fassed. „Ik twijfel zeer aan de democratie-opvatting van Jolande Sap. Ze negeert de achterban en de partijraad”, zegt Jasper Eshuis, afdelingsvoorzitter van Weesp. Eshuis krijgt veel bijval. Waarom heeft de fractie niet gewacht tot het congres voor ze een besluit nam? Het had maar een week gescheeld.

Kamerlid Rik Grashoff: „Zelfs op het moment dat we in de fractie het besluit namen, kwam iedere drie minuten een mailtje binnen. ’Doe het niet, doe het niet’. Maar ik heb mijn eigen afweging gemaakt. Ik ben er vast van overtuigd dat deze missie juist past binnen het gedachtengoed van de partij. Hadden we moeten wachten? We wilden het juist ruim voor de verkiezingen afronden, wat de uitkomst ook zou zijn.”

„Ik maak mijn eigen afweging”, zegt ook Jolande Sap op donderdagavond, voor een zaal met tweehonderd leden in Amsterdam. „Als ik dat niet zou doen zou het onmogelijk worden om politiek te bedrijven.”

Het is ook voor de Amsterdammers moeilijk te verkroppen. Hoe kan Sap denken dat de Afghanen zitten te wachten op agenten? Wie garandeert de leden dat de partij niet wordt verraden door Rutte? En stel dat het mislukt – hoe denkt Sap de agenten en de militairen terug te halen? Heeft ze enig idee van de tradities in de partij, van de wortels? Als dit geen politieke zelfmoord is, wat is het dan?

Leo Platvoet, voormalig Eerste Kamerlid, spreekt zijn afschuw uit. Bankier Marjan Sax noemt het ’totale hoogmoed’ en stadsdeelwethouder Kees Diepeveen wil weten waarom Sap niet heeft geprobeerd de missie te laten vertrekken zonder die vermaledijde F-16’s.

Sap onthult dat ook zij PSP’er was. „Ook bij mij stroomt antimilitaristisch bloed door de aderen. Ook ik vind F-16’s bespottelijk militair vertoon.” Maar Sap is politica, gewend aan compromissen. Ruiterlijk erkent ze dat ze alle ophef vooraf had voorzien.

„Nadat Rutte al onze eisen had ingewilligd, ben ik naar de fractie gegaan. Ik heb gezegd: ’we hebben een ontzettend probleem. Er is een grote kans dat deze missie zo wordt uitgevoerd als wij dat willen. Maar kiezers noch leden zitten erop te wachten’. Dat was ons dilemma. Voor negen van ons sloeg uiteindelijk de weegschaal door naar het ideaal. Het idee dat we wellicht iets konden betekenen, daar in Kunduz. Niets doen helpt in ieder geval niet.”

Ze heeft zich daarom voorbereid op een ’stevige discussie’, die vandaag wordt voortgezet. Met haar eigen, bestaande achterban.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden