Tot het einde tijdloos, frêle en professioneel

Actrice ontving diverse toneelprijzen tijdens haar loopbaan

Het werd tijd. Of eigenlijk vond ze het te laat. De gisteren overleden actrice Will van Kralingen stond al bijna dertig jaar op de planken toen zij de Theo d'Or, de hoogste Nederlandse toneelprijs, kreeg toegekend. In 2007, voor haar vurige vertolking van koningin Elisabeth in Schillers koninginnedrama 'Maria Stuart'. In haar dankwoord klonk scherp haar spijt door, dat haar ouders (vader overleden, moeder Alzheimer) dit heugelijke feit niet meer bewust konden meemaken.

Haar talrijke bewonderaars zullen de prijs als het zoveelste bewijs van Will van Kralingens talent hebben gezien. Zeker het Haagse publiek - het grootste deel van haar carrière was Den Haag haar vaste standplaats - had haar allang als een persoonlijke coryfee in de armen gesloten. Haar eerste filmrol, van de suïcidale Lydia in 'Havinck', bezorgde haar prompt een Gouden Kalf (1995). Een tweede kreeg zij voor 'Storm in mijn hoofd'. Landelijke roem kreeg zij met haar hoofdrol in de tv-serie 'De Zomer van '45'. Miljoenen Nederlanders leefden sinds september 1991 mee met de liefde tussen Anna Bayens en haar Canadees Jim.

Will van Kralingen werd op 1 oktober 1951 geboren in een lerarengezin in Nijmegen. Pas op haar 21ste ging ze naar de toneelschool, omdat ze eerder niet mocht van haar ouders. Een liefdesaffaire zorgde nog voor een gevoelige breuk in haar opleiding, en een moeizame overstap van Maastricht naar Amsterdam. Na een stage bij toneelgroep De Appel mocht ze daar blijven: "Toen begon mijn opleiding pas echt." Dankzij de docentenkwaliteiten van artistiek leider Erik Vos kon zij zich breed ontwikkelen. Haar eerste rol was in 'De Feeks' van Shakespeare. In 1988 verbond ze zich aan het net opgerichte Nationale Toneel. Ze hield van alle genres, traditioneel, ouderwets, modern, maar professionaliteit stond bij haar voorop. In elke zaal waar ze speelde testte ze telkens weer het geluid. Goed hoor- en zichtbaar zijn in een grote zaal, wist ze, "vereist een soms bijna schizofrene situatie: je wil met een rol naar binnen, maar je moet naar buiten."

Met haar frêle, gracieuze gestalte en haar warme, melodieuze stem had Will van Kralingen een jeugdige, haast leeftijdloze uitstraling. Als midden veertiger, in 1996, speelde ze in 'Else' (naar de novelle van Arthur Schnitzler) subtiel en overtuigend alle schakeringen van kinderlijke dweepzucht, koketterie tot lichte hysterie van een kwetsbare tiener. Dat ze zo'n verrassend uitstapje moeiteloos kon maken naast grootse rollen in onder andere 'Oom Wanja' van Tsjechov, 'Faust' van Goethe, 'Hebriana' van Lars Norén, 'Hedda Gabler' van Ibsen, 'Scènes uit een huwelijk' van Ingmar Bergman, plezierde haar misschien nog wel meer dan haar publiek: "Ik heb het beroep dat ik had moeten hebben en dat bezorgt mij regelmatig een geluksgevoel."

Rond de millenniumwisseling begon ze aan een nieuwe fase in haar loopbaan. Zelf de dingen bepalen, weg met het elegante imago en eindelijk eens 'meer de harde power-rol'. Dat werd meteen een van de heftigste rollen uit de toneelliteratuur: Martha in 'Wie is er bang voor Virginia Woolf?'. "Dit is", zei ze destijds, "waarom je toneel wilt spelen, voor dit soort kluiven".

De ervaring met rauwe ongeremdheid stuwde haar naar andere hoogtepunten. Zoals het zinderende speelplezier waarmee zij later koningin Elisabeth bijkans uit dier maagdelijke pantser zou laten barsten. Daar liet ze gratie en ondeugd elkaar versterken tot vorstelijke valsheid.

In 2010 zou ze weer een Albee spelen: Agnes in 'In wankel evenwicht'. Wederom op eigen initiatief. Al vroeg in de repetitieperiode moest ze wegens een terugkerende kanker haar rol overgeven. Bij de voorstelling in haar woonplaats Amsterdam stond ze wel klaar om haar (zelf gevraagde) vervangster Nettie Blanken te omhelzen en te complimenteren. Dat tekende haar als actrice en mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden